Uly dala jádigerleri – ejelgi Ellada tórinde

Kórmeniń ashylýy qarsańynda jer­gilikti buqaralyq aqparat quraldary ókil­derimen baspasóz máslıhaty ótti. Sharaǵa Qazaqstannyń Grekııa Respýb­lıkasyndaǵy elshisi Alekseı Volkov, Ejel­gi jáne mádenı muranyń Bas dırektory Polıksenı Adam-Velenı, Afına­daǵy Epıgrafııalyq mýzeıdiń dırektory Atanassıos Temos, Ulttyq mýzeı dırektorynyń orynbasary Almaz  Nurazhan qatysty.

Sonymen qatar shara barysynda bel­gili arheolog, tarıh ǵylymdarynyń doktory, professor, jal­py­ulttyq táýelsiz «Platınaly Tarlan» syılyǵynyń ıegeri Zeınol­la Samashev «Ejelgi saqtardyń Qazaqstan­daǵy mádenı kesheni» atty dáris oqydy.

Kórmeniń ashylý saltanatynda sóz alǵan Ulttyq mýzeı dırektorynyń orynbasary Almaz Nurazhan: «Altyn adamnyń» álem mýzeılerine sherýi» kórmelik jobasy álemdi aralap keledi. Grekııa – Qazaqstannyń tarıhı-tanym­dyq kórmesin tamashalap otyrǵan on ekinshi memleket. Elimizdi álemge tanytý maqsatynda osy kórme jobasy boıynsha  baǵdarlama usynǵan Elbasy N. Nazarbaevqa alǵysymdy bildiremin. Búginge deıin Qazaqstannyń óńirinen tabylǵan altyn adamdar bizdiń elimizdiń erte dáýirdegi mádenıetin, tarıhyn aı­qyn­daıtyn ulttyq qundylyqtar bolyp tabylady. Kórme jumystaryna qoldaý bildirgeni  úshin Grekııanyń Mádenıet mınıstrligine, Afına qalasynyń Epı­grafııalyq mýzeıiniń basshylyǵy men qyzmetkerlerine alǵysymdy bildirýge ruqsat etińizder», dedi. 

Ejelgi Ellada eliniń Epıgrafııalyq murajaıyna Uly daladan tabylǵan tarıhı qundy jádigerler qoıylyp, kó­rer­men kózaıymyna aınalǵanyn aıt­qanymyz jón.

Saqtar (parsy tilinen aýdarǵanda «alyp erler») – qazaqtardyń erte­degi babalary. Grek avtorlarynyń shyǵar­malarynda olardy azııalyq skıfter (saka sózi skıfterdiń «buǵy» sózinen týyndaıdy), basqa ejelgi derekkózderin­de «ushqyr atty týrlar» dep kórkem sı­pattaǵan. Osy taıpalardyń úlken úsh tobynyń qatarynda «Altyn adam» jerlengen Esik qorǵany tabylǵan aımaqta turǵan saq-tıgrahaýdtar («shoshaq bórik­tiler») bar bolatyn. Qorǵannan arasynda kıimderdi bezendiretin detaldar, sol sııaq­ty áshekeıler men turmystyq zattar bar tórt myńnan astam altyn buıym tabyldy. Zertteýshilerdiń qorymdaǵy zattardyń topografııasyn ter tógip zert­teýleri nátıjesinde, kórmege usy­nylyp otyrǵan saq jaýyngeriniń kel­betin ja­ńa­­dan jasap shyǵý múmkin boldy. Esik qorǵanynan tabylǵan zattar arasyn­da ejelgi jazba eskertkishteriniń biri rýna jazýymen jazylǵan jazbasy bar kú­mis tostaǵannyń ekspozısııadan alar orny erekshe.

Ejelgi dala óneriniń mańyzdy erek­sheligi sanalatyn zoomorftyq beı­nelerdiń basymdyǵy da mıfologııa­lyq oılaý ólshemderimen belgilenedi. Mu­nyń sıýjetiniń dramatızmi jaqsylyq pen jamandyqtyń kúresi, jaryq pen qarańǵynyń bastaýy, jańa ómirdiń jasalýy, qarama-qaıshylyqtardyń máńgilik qozǵalysynyń jáne máńgilik kúresiniń sım­voly retinde túsindiriledi. Osyndaı qarama-qaıshylyqtyń aıqyn úlgisi retinde kórmege usynylǵan altyn­nan qalyptaý jáne bederleý tehnıkasymen jasalǵan V-IV ǵasyrlarǵa tán japsyrmasy birin-biri dál qaıtalaıtyn qos barys túrindegi aıylbasty aıtýǵa bolady.

Hrıstıandyq pen musylmandyqtyń ornyǵýyna qaraı «ań stıli» birtindep putqa tabynýshylyq pen túsinikten shyǵatyn bastapqy mánin joǵalta bas­tady. Alaıda, bastapqy sıqyrly máni­nen aırylǵan janýarlardyń sándik beıneleri zergerlik buıymdarda, mı­nıatıý­ra kitaptarda, aǵash, tas jáne sú­ıek naqyshtarynda, sáýlet syndy ortaǵasyrlyq ónerde áldeqaıda jınaq­talyńqyraǵan túrde, stıldengen oıý, zer elementteriniń pishinin qabyldap qol­danysta qala berdi. Bul úrdister eks­pozısııaǵa qoıylǵan XV ǵasyrǵa tán dep datalanǵan Saıram kómbesinen tabyl­ǵan zergerlik óner buıymdarynan aıqyn baıqalady. Kórmede sol sııaqty Taqsaı (Batys Qazaqstan oblysy), Taldy-2 (Qaraǵandy oblysy) jáne Berel (Shyǵys Qazaqstan oblysy) syndy saq qorǵandarynan tabylǵan arheologııalyq biregeı oljalar da kórsetildi.