1. «Kýlaktyń» qyzy
Áli esimde… Bala kezimiz ǵoı. Birde atam qatty ashýlandy. Negizi ol kisi kóp ashýlanbaıtyn, al ashýlana qalsa, bárimizdi qýyryp jiberetin. Sol joly ájeme renjidi. Bazardan mási satyp alǵan eken, onysyn ájem jaratpaǵan ba… Áıteýir tórde otyrǵan atam shart ketip, qolyndaǵy sháı kesemen ájemdi jiberip urdy. Ájem de ábden ákki bolyp alǵan. Abaısyzda atama jaqpaıtyn sóz aıtyp qalyp, endi sońy nemen tynar eken dep ishteı shyjbalaqtap otyrsa kerek. «Bir bále kelse osydan keler-aý» dep, atam soraptap otyrǵan keseniń dastarqannan kóterilip, atamnyń aýzyna baryp, qaıtadan dastarqanǵa aman-esen kelýiniń bárin kóziniń qıyǵymen baǵyp otyrǵan ǵoı. Kenetten keseniń «marshrýty» jalt etip ózgerip shyǵa kelgende ájem samaýrynnyń janyna buǵa qaldy. Kese dýalǵa tıip, kúl-talqany shyqty.
– О́ı, ata-babańnyń seniń… «Kýlaktyń» qyzy. Baıdyń qyzy…
Ary qaraı atam óziniń jeti jasynda jetim qalyp, baıdyń qoıyn baqqanyn, qarny toıyp tamaq ishpegenin, al ájemniń baıdyń qyzy bop shalqyp ómir súrgenin shubyrtyp ketti. Jáne de sońynda «sen bilip qoı «kýlaktyń» qyzy, qazir bizdiń zamanymyz» dep ájeme doq kórsetip qoıdy. Ájemde ún joq. Tómen qarap otyr.
Atamnyń jetim óskeni ras. Baıdyń koıyn baqqan. Zamany keńes dáýirimen tuspa-tus keldi de, bir árip tanymasa da, ájeptáýir qyzmetter atqardy. Keıinirek soǵysqa qatysqan. Partııanyń leksııasy qatty ótip ketken be, álde shynynda áldilerden kóp taıaq jedi me, áıteýir baılarmen «dıplomatııalyq qarym-qatynasy» óte nashar edi. Sonda da bolsa, arýaq jolymen jaınamazǵa jyǵyldy. О́mir boıy Allaǵa qulshylyq etip ótti.
Ájemniń de baıdyń qyzy bolǵany ras. Biraq, sol myń-myńdaǵan tórt túliktiń tıtteı de qyzyǵyn kórýdi ájemniń mańdaıyna jazbapty. О́ıtkeni, ol kisiniń kóz ashqaly kórgeni Keńes ókimeti. Maldyń bári kámpeskelenip ketken. 1932 jylǵy asharshylyqta ájem segiz jasta eken. Aýylda talǵajaý eterlik dáneńe joq. Aǵasy ekeýi súıretilip kórshi aýylǵa ketip bara jatady. Ál joq. Bul qaıta-qaıta qulap qala beredi. Sonda aǵasy Ospan «qaryndasymnyń ashtan isip-keýip ólgenin kórmeı-aq qoıaıyn» dep muny aǵysy qatty asaý Qasqasý ózenine laqtyryp jibergen eken. «Aqyry óledi, kóz aldymda emes, aýlaqta ólsin» degeni shyǵar beıbaqtyń. Aǵysy qatty ózen búldirshin qyzdy á degennen-aq shamasyn keltirmeı aǵyza jóneledi. О́ldim-taldym degende bir kezde ájem sýdyń jaǵasyna shyǵady. Tastan-tasqa soǵylyp, ústi-basynyń bári tilim-tilim jara bolǵan ájem, «sol jerde eńirep turyp jyladym» deıdi. Sodan beti aýǵan jaqqa qaraı júre beredi. Aınalanyń bári jat. Aıdala. Sodan ilbip júrip bir úlken qyrdyń basyna shyqqanda arǵy saıdaǵy qyp-qyzyl bıdaı egistigi birden kózge túsedi. Denesiniń syzdap aýyrǵanyn umytyp, sol egistikke qaraı janushyra júgiripti. Qalyń bıdaıdyń arasynda qolymen úgitip, dán jep otyrǵan jerinen bir áıel taýyp alady. «Áı, kimniń qyzysyń?» «О́mirbaıdyń» «Qaı О́mirbaıdyń?» «Janystaǵy О́mirbaıdyń».
Keıinirek áıel habar jiberse, О́mirbaı bul kezde taıly-tuıaǵymen Tashkentke kóship ketken eken. Osy jerde sál sheginis jasasaq, oqıǵanyń bylaı órbigenine kózińiz jeter edi. О́mirbaı aqsaqal aýdan ortalyǵyna ketkende, álgi ájemdi sýǵa laqtyratyn oqıǵa oryn alady. Keıinirek О́mekeń asharshylyqtan ada Tashkentke kóshetin bop tas-túıin bekip kelgende, úlken uly Ospan: «Kóke, siz joqta Shynjyrgúl (ájemdi aıtady) qaıtys boldy. О́z qolymmen jerledim» – deıdi. Árıne, qaıǵyrǵanmen ýaqyt tar. Mınýt saıyn adamdar álsirep jatyr. Quran oqyp, bet sıpaǵannan basqa amal joq. Sóıtip, artynsha ózbek eline jol tartady.
Áke men qyz bir jyldan keıin tabysypty. El ishinde sóz jata ma, О́mirbaı bireýler arqyly qyzynyń habaryn estip, sonaý Tashkent jaqtan kep alyp ketken eken. Mine, ájemniń bar kinási – ákesiniń bir kezderi baı bolǵany. Áıtpese es jıyp, etegin jaýyp, soǵystyń sońǵy jyldary atama uzatylǵanǵa deıin toıyp tamaq ishkeni shamaly.
2. Aq samaýryn
Bala kezimde kishi inim Dosboldyń minezi qyzyq edi. Ájeme qatty «tabynatyn». Bylaısha aıtqanda, ol kisiden qatty qorqatyn. Árıne, ózimiz de ájemizdiń aldynda batyr boldyq dep aıta almaımyn. Kelin jumsap, qolyn jyly sýǵa malyp otyratyn shaǵynda shıetteı jas balanyń ortasynda jalǵyz qaldyryp, solardyń túpsiz tirligine amalsyz kóndirip qoıǵan taǵdyryna renjı me, álde, sol kezdegi joqshylyq zamanǵa nalı ma, áıteýir bizge tym qatal edi. Túri de sustylaý, bizdi qabaǵymen-aq zyr júgirtip jiberetin. Áli kúnge jaqyn aǵaıyndar ony sy