О́ńir damýynda oń ózgeris bar

Oblys ákimi qyzmetine taǵaıyndal­ǵaly beri respýblıkalyq BAQ ókilderi­men alǵash ret kezdesip otyrǵanyn atap ót­ken Qýanyshbek Dosmaıyluly óńir­diń áleýmettik-ekonomıkalyq damýy, mem­lekettik jáne salalyq baǵdarla­ma­lar­dyń iske asyrylýy týraly qysqa­sha baıan­dady.

Jyl basynan oblys ekonomıkasyna 288 mlrd teńge ınvestısııa tarty­lyp, ótken jyldyń osy merzimimen salys­tyrǵanda bul kórsetkish 42 paıyzǵa art­qan. Mekemelerdiń memlekettik bıýdjet­ke ıek artpaı, óz esepterinen ınvestısııa salýy da 1,5 esege ósipti. Osynyń nátı­jesinde oblysta qurylys kólemi 2 esege artyp, 556 myń sharshy metr turǵyn úı paı­dalanýǵa berildi.

 Aýyl sharýashylyǵy salasynda da negizgi kapıtalǵa salynǵan qarjy kólemi 4,1 ese kóbeıip, ónim kólemi 3,5 paıyzǵa art­ty. Osy kezeńde jumys istep turǵan sha­ǵyn bıznes sýbektileriniń sany 9 paıyzǵa kóbeıdi.

Degenmen, ónerkásip ónimi kóleminiń tómendeýi áli de jalǵasyp keledi. Bıyl­ǵy 10 aıda bul kórsetkish 9,8 paıyzdy kór­setip otyr. О́ńir basshysynyń aıtýynsha, buǵan munaı ónimderin óndirý kóle­miniń kúrt tómendeýi sebep.

– Sońǵy 6 jylda kenishterdiń sar­qylýynan munaı óndirý kólemi 4,3 mln tonnaǵa azaıyp ketti. Osy jyly taǵy 1-1,2 mln tonnaǵa kemıdi dep boljap otyr­myz. On aıda 4,7 mln tonna munaı óndi­rildi. 2018 jylmen salystyrǵanda bul 12,3 paıyzǵa nemese 700 myń tonnaǵa kem, – dedi aımaq basshysy.

Bul ekonomıkanyń barlyq salasyna, ásirese munaıshylardyń tapsyrysta­ryn oryndaıtyn kásiporyndar qyzme­tine jáne osy salaǵa qyzmet kórsetetin kásip ıeleri tabysyna áser etýde.

Osydan da qazir óńirde munaı ken oryn­daryn izdestirý, osy salaǵa jańa teh­nologııalardy engizý, gaz óndirý men óńdeý baǵytyndaǵy máseleni sheshý bas­­tamalary qolǵa alyndy. Bıyl jyl basynda ótken Qaýipsizdik Keńesiniń oty­rysynda oblystyń damý máseleleri qaralyp, kómirsýtek shıkizatynyń jańa ken oryndaryn barlaý jáne gaz óndirý men óńdeý jaıly basa aıtyl­dy. Aımaqtyń keshendi damýyna qatysty birqatar másele 2019-2022 jyldarǵa arnalǵan oblystyń áleýmettik-eko­nomıkalyq damýynyń keshendi jos­pa­ryna engizilip otyr. Qazaqstan Res­pýblıkasy Úkimetiniń qaýlysymen beki­tilgen osy jospar nátıjesinde 2020 jyly Shý-Sarysý shógindi basseıni boıyn­sha munaı-gaz perspektıvaly qury­lymdaryn zertteý bastalady.

Ishki aımaqtyq ónimniń – 35, ónerkásip ón­dirisiniń 70 paıyzy munaı-gaz salasyna tikeleı baılanysty bolyp turǵan qa­zir­gi kezde tyǵyryqtan shyǵýdyń bir­den-bir joly ındýstrııalandyrý arqy­ly ekonomıkany ártaraptandyrý. Soń­ǵy 5-6 jylda bul baǵytta birshama dı­namıkalyq ósý bar. О́nerkásiptiń shı­kizattyq emes sektoryndaǵy ónim ósimi bıyl 5,4 paıyzdy qurady. On aı qorytyndysynda oblys elimiz boıyn­sha damý qarqyny joǵary aımaqtar qataryna qosyldy.

Indýstrııalandyrý baǵdarlamasy ar­qyly iske qosylǵan 24 jobanyń 18-inde jobalyq qýatty ıgerý 90-100 paıyz­ aralyǵyn qamtıdy. Baǵdarlamanyń ekin­shi besjyldyǵy sheńberinde jyl aıa­ǵyna deıin taǵy 2 óndiris orny iske qo­sylyp, 200-den astam jańa jumys orny ashylady.

– Indýstrııalandyrý baǵdarlama­synyń ıgiligi «Araltuz» AQ kásiporny ju­mysynan aıqyn kórinedi. Mekeme 2 ıs­pandyq seh ornatyp, ónim óndirý men taratýdy 3 esege deıin ulǵaıtty. Búginde tabysty kásiporyndar qatarynan taby­latyn «Araltuz» óniminiń 79 paıyzyn Reseı Federasııasynyń 82 qalasy men Ýkraına, Ázerbaıjan, Grýzııa men Qyr­ǵyzstan memleketterine eksportqa jó­nel­tip otyr. Qazir Qazaqstandaǵy tuz­dyń 65, al Reseı naryǵyndaǵy osy ónimniń 18 paıyzy «Araltuz» kompanııasyna tıesili, – dedi oblys basshysy.

Búginde kásiporyn úshinshi seh salý­dy oılastyrýda. Jospar oıdaǵydaı oryn­dalsa, ónim kólemin jylyna 500 myń tonnaǵa deıin jetkizip, onyń basym bóli­gi shetelge eksportqa shyǵarylady. Al 2022 jylǵa qaraı tuz óndirý taǵy da artyp, 700 myń tonnaǵa deıin jetkizilmek .

 Qýanyshbek Dosmaıyluly brıfıngte Qyzylorda qalasynyń irgesindegi shyny zaýytynyń qurylysy jaıly da aıtyp ótti. Quryltaıshylar ara­syn­daǵy kelispeýshilik kesirinen zaýyt qurylysynyń uzaqqa sozylǵany ras. Soǵan qaramastan merdiger mekeme «Chaına trıýmf» kompanııasy qu­ry­lys-montaj jumystaryn bıyl jel­toqsan aıyna deıin aıaqtaýdy josparlap otyr. Brıfıngte byltyrdan beri ju­mys isteı bastaǵan tamponajdy sement zaýytynyń ónimi aımaqpen qatar kór­shiles oblystarda da suranysqa ıe eken­digi aıtyldy. Osy jazda zaýyt 17 myń tonna sementti shetelge eksportqa jiberdi.

 Indýstrııalandyrý kartasy aıasynda júzege asqan jobalar ónimi nátıjesinde óńirdegi óndiris kólemi 21%, al olardyń eks­porty 49 paıyzǵa ósti.

Kez kelgen bıznesti órkendetetin kór­set­kish – ónimniń syrt memleketter­ge shyǵýy. О́tken jyldyń qorytyndysymen aýyl sharýashylyǵy óniminiń eksport kólemi 28 paıyzǵa ósti. Kórsetkish bıyl da osy mejeden kem túspeıdi.

– Memleket basshysy Qasym-Jo­mart Toqaevtyń Qazaqstan halqyna Jol­daýyndaǵy aýyl sharýashylyǵyna basa mán berip, agroónerkásip ónimderin eks­porttaýǵa baılanysty jumystardy kúsheıtý tapsyrmasyna sáıkes shıkizat óńdeýdi qamtamasyz etý jáne syrtqy naryqqa joǵary sapaly daıyn ónimmen shyǵý bastamasyn qolǵa aldyq, – dedi Qýanyshbek Dosmaıyluly.

Osy maqsatta bıyl halyqaralyq standarttarǵa saı keletin, ónimi eksport­qa baǵyttalǵan et kombınatynyń qury­ly­sy bastaldy. Kombınat jylyna 5 myń tonna et óńdeıtin aımaqtaǵy iri kásip­oryndardyń biri bolmaq.

Sonymen birge qus sharýashylyǵy, jylyjaı, jemis-jıdek daqyldary ón­dirisi, maıly daqyldar óndiretin sharýa­shylyqtar sııaqty salalardy damytý da umyt qalǵan joq.

Bıyl oblys kúrishshileri ár gektardan 60,3 sentnerden ónim jınap, 530,5 myń tonna ónim qambaǵa quıyldy. Sonymen qatar kúrish tuqymyn saýyqtyrý já­ne vegetasııasy qysqa, básekege qabi­letti otandyq suryptardyń úlesin art­ty­rý boıynsha da birqatar joba is­ke asyrylýda. Osyndaı izdenister nátı­jesinde jańadan shyqqan «Syr sulýy», «Aı-Kerim» atty jergilikti suryptar bir­neshe sharýashylyqta egildi.

О́ńir basshysy agroónerkásiptik sek­tordyń damýy azyq-túlik taýarlary baǵasynyń negizsiz ósýin boldyrmaǵanyn aı­ryqsha atap ótti. Oblystaǵy azyq-tú­lik taýarlarynyń ındeksi ortasha res­pýblıkalyq kórsetkishten tómen. Sonymen qatar bólshek saýda aınalymynda oń dınamıka qalyptasyp otyr. Bul halyqtyń satyp alý qabiletiniń artqanyn kórsetedi.

Brıfıngte halyqty aýyzsýmen qam­tama­syz etý, gaz tartý sekildi mańyzdy máse­lelerdiń de jaı-japsary aıtyldy. Bul baǵytta qazir júıeli jumys bar. Osy­larmen qatar medısına, bilim berý salalaryna da aıryqsha mán berilip otyr.

Aımaq mádenıeti úshin de bıylǵy jyl tabysty boldy. Osy jyly Syrda túr­kitildes elderdiń «Qorqyt jáne Uly dala sazy» halyqaralyq óner festıvali besinshi ret ótkizildi. Oǵan Túrkııa, Iran, Serbııa, Saha, Tatarstan, Ázerbaıjan jáne basqa da elderden belgili ǵalymdar qatysyp, 200-ge jýyq ónerpaz ben shy­ǵar­mashylyq ujym keldi.

Sondaı-aq ejelgi jáne ortaǵasyrlyq Sy­ǵanaq, Jankent, Sortóbe, Shirik-Rabat, Jent, Bábish-mola, Qyshqala qala­shyq­taryna arheologııalyq qazba jumys­tary jalǵasýda. Syǵanaq qa­lashaǵynan HIII-HIV ǵasyrlar murasy sanalatyn altyn buıymdar tabylyp, ǵylymı zertteýge jiberildi.

Oblysta áleýmettik máselelerdi mem­­le­ket-jekemenshik áriptestigi arqy­ly sheshýdiń jaqsy tájirıbesi bar. Osy­nyń nátıjesinde ótken jyldary «Bala­pan» baǵdarlamasy merziminen buryn oryndaldy.

Búginde densaýlyq saqtaý, bilim be­rý, mádenıet, sport, qoǵamdyq tártip, tur­ǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵy jáne taǵy basqa salalarda osyndaı 142 joba bar. Olardyń 42-si boıynsha ın­ves­torlar­men kelisimshartqa qol qoıyl­dy.

Brıfıng sońynda BAQ ókilderi óńir basshysyna saýaldar qoıdy. Qýanyshbek Ysqaqov tilshilerdiń SARATS-2 jobasy, azyq-túlik baǵasyn turaqtandyrý, «Qor­qyt ata» áýejaıy, gaz baǵasy, birikken kásip­oryndar jumysy men qoǵamdyq kó­lik máselesi jaıly suraqtaryna tu­shym­dy jaýap berdi.