Qazaqstan Respýblıkasy Ortalyq saılaý komıssııasynyń tóraǵasy Qýandyq Turǵanqulovpen áńgime
– Qýandyq Turǵanqululy, saılaý týraly zańǵa sáıkes máslıhattardyń shyǵyp qalǵan depýtattarynyń ornyna saılaýdy jylyna eki ret ótkizý kózdelgenin bilemiz. Iаǵnı, aldaǵy ýaqytta respýblıka óńirlerinde saılaý ótetin boldy ǵoı?
– Saılaý týraly Konstıtýsııalyq zańnyń shyǵyp qalǵandardyń ornyna máslıhat depýtattaryn saılaýdyń biryńǵaı kúnin – naýryz jáne qazan aıynyń sońǵy jeksenbisin belgileıtin 101-babynyń 4-tarmaǵy 2009 jyly engizilgen bolatyn. Munyń ózi jergilikti ókildi bılik organyn qalyptastyrý úderisin bir júıege keltirý maqsatyndaǵy tolyqtyrý bolatyn. О́ıtkeni, buryndary máslıhattardyń bosaǵan depýtattyq mandattarynyń ornyna saılaý ótkizý ár óńirde ártúrli merzimde ótkizile beretin jáne munyń ózi máslıhattardyń qyzmetine de, saılaý organdarynyń qyzmetine de belgili bir deńgeıde keri áser etetin.
Jalpy, zańnyń bul normasy mundaı saılaýdy mindetti túrde jylyna eki ret ótkizý kerek degendi bildirmeıdi. Máslıhat depýtattary belgili bir sebeptermen shyǵyp qalǵan okrýgter bolǵan jaǵdaıda ǵana bos mandattarǵa saılaý ótkiziledi. Bul rette, 2011 jyldyń kúzi men 2012 jyldyń kókteminde máslıhattarǵa qosymsha saılaý bolmaǵanyn aıta ketken jón.
Al bıylǵy jylǵy qazan aıynyń 28-i kúni respýblıkanyń 11 óńiriniń 45 saılaý okrýginde ártúrli sebeptermen shyǵyp qalǵan máslıhat depýtattarynyń ornyna saılaý ótetin bolady.
Qazirgi ýaqytta biz osy elektorattyq sharany ázirleý men ótkizýge qatysty máselelermen shuǵyldanýdamyz.
– Sonda, 28 qazanda barlyǵy qansha depýtat saılanatyn bolady?
– Máslıhat depýtattary bir mandatty saılaý okrýgteri boıynsha saılanatyn bolǵandyqtan, 45 okrýgten 45 depýtat saılanýy tıis, olardyń 10-y – oblystyq máslıhattarǵa, 8-i – qalalyq máslıhattarǵa jáne 27-si – aýdandyq máslıhattarǵa saılanady.
– Shyǵyp qalǵandardyń ornyna saılaý ótkizý tártibinde qandaı da bir erekshelikter bar ma?
– Eshqandaı erekshelikter joq. Saılaý naýqany zańda kózdelgen negizgi kezeńderde ótkizilýi tıis. Olardy qadaý-qadaý atap ótkenniń artyqtyǵy bolmas: kandıdattar usyný, tirkeý, tirkeýden ótken kandıdattardyń saılaýaldy úgit júrgizýi, daýys berý, daýystardy sanaý men saılaýdyń qorytyndylaryn anyqtaý jáne jarııalaý.
Máslıhat depýtattyǵyna kandıdattardy belgilengen tártip boıynsha tirkelgen respýblıkalyq nemese jergilikti qoǵamdyq birlestikter, sondaı-aq olardyń qurylymdyq bólimsheleri usyna alady. Sonymen qatar, azamattar ózin ózi usynýǵa quqyly.
Depýtattyq mandattan úmit etetin azamattarǵa qoıylatyn belgili bir talaptar da bar. Atap aıtatyn bolsaq, Qazaqstan Respýblıkasynyń jasy 20-ǵa tolǵan jáne belsendi saılaý quqyǵyna ıe azamaty máslıhat depýtaty bolyp saılana alady. Al sot is-áreketke qabiletsiz dep tanyǵan, sondaı-aq bas bostandyǵynan aıyrý oryndarynda otyrǵan adamdardyń saılaý jáne saılaný quqyǵy joq. Bul týrasynda respýblıka Konstıtýsııasynyń 33-babynyń 3-tarmaǵynda naqtyly aıtylǵan.
Sot sybaılas jemqorlyq qylmys jáne sybaılas jemqorlyq quqyq buzýshylyq jasady dep tanyǵan adam da máslıhat depýtattyǵyna kandıdat bola almaıdy, ıaǵnı saılana da almaıdy. Bul talap «Saılaý týraly» zańda belgilengen.
Usynylǵan úmitkerler kandıdat retinde tirkelmes buryn osy talaptar boıynsha tekseriledi de, sáıkes dep tanylǵandaryn okrýgtik saılaý komıssııalary resmı tirkeıdi.
Kandıdattardy usyný kezeńi zańǵa sáıkes saılaý kúnine bir aı qalǵanda, 28 qyrkúıek kúni aıaqtaldy. Barlyǵy 153 úmitker usynylǵan bolatyn. Olardyń 52-sin saıası partııalar, 1-in qoǵamdyq birlestik usynsa, 100-i ózin ózi usynǵandar.
Qazirgi kezge deıin usynylǵan úmitkerlerdiń 104-i máslıhat depýtattyǵyna kandıdat retinde tirkelgen. Olardyń 46-sy – saıası partııalardyń músheleri, 47-si – partııada joqtar, 11-i ózderiniń partııaǵa qatystylyǵyn atamaǵan. Kandıdattardy tirkeý 3 qazan kúni aıaqtalady.
Nazar aýdara ketetin bir jáıt, elimizde balamasyz saılaý ótpeıdi, ıaǵnı bir depýtattyq mandatqa keminde eki úmitker básekelesýi tıis. Eger qandaı da bolmasyn saılaý okrýginde