Ol unatqan qyzdyń esimi Klara bolatyn. Qoıý qara qos burymy tilersegin soǵyp turatyn. Bul – dáriger, ol – medbıke. Klaranyń adal sút emgen, ata-anasynyń tálimdi tárbıesin kórgen qyz ekeni onyń júris-turysynan, is-qımylynan, ózine tapsyrylǵan jumysqa degen jaýapkershiliginen aıqyn ańǵarylyp turar edi. Kóp jaǵdaılarda aqyl men kórik bir qyzdyń boıynda toǵysa bermeıdi. Qaıtkende de onyń biri artyq, biri kemshin soǵyp jatady. Haıdar Klaranyń tal boıynan ondaı oǵash minezdi baıqaı almady. Ony unatqany sondaı, ishteı buǵan deıin qııalynda bolyp kelgen ómirlik jar ıdeıaly Klaradaı kórine berip edi.
Al Klara bolsa sózi ornyqty, baısaldy, ishki mádenıeti joǵary, salmaqty, atan jilikti dáriger jigitti kórgen saıyn oǵan degen yntyq kóńilin sezdirmeýge tyrysyp júretin. Olar osylaı tanysyp, tabysyp edi. Biraz ýaqyttan soń kóńilderi jarasqan, birin biri unatqan Haıdar men Klara otbasyn qurý jóninde uıǵarym jasady. Bul sonaý 1963 jyldyń 15 aqpany edi. Sharqaıraqtaı zyryldaǵan ýaqyt-aı deseńizshi. Sodan beri tabany kúrekteı elý jyl synyptaı syrǵyp óte shyǵypty.
«Bekter mingen sur qasqa, Júre almasa ur basqa. Batyrlyq, baılyq kimde joq, Ǵashyqtyq jóni bir basqa» degendeı, bir-birin unatyp, súıip qosylǵan Haıdar Másálimuly men Klara Bozqyzy osynshama jyldar boıy baqytty ǵumyr keship keledi. Qazaqstannyń halyq aqyny, marqum Qadyr aǵamyzdyń «Jigittiń bes baqytyn bilesiń be?» degen óleńi bar. Sonda Qadekeń jigittiń birinshi baqyty taý qozǵalsa da, jer qozǵalsa da myńq etpeıtin onyń jary dese, aq almastaı uly onyń ekinshi baqyty dep oı túıedi. Al ashyq ta súıkimdi anasyndaı qyz jigittiń úshinshi baqyty degen toqtamǵa keledi. Jigittiń tórtinshi jáne besinshi baqyty qýanyshy men qyzyǵyna ortaqtasa biletin, qolynda baryn qyzǵanbaıtyn dostary men qurdastary jáne kórshileri deıdi aqyn.
Mine, dál osy turǵydan kelgende Haıdar aǵamyz óziniń bes baqytyn túgendeı bilgen mańdaıynyń baǵy bes eli azamat dep bilemiz. Sonymen birge, ol eńbektegi baqyty men otbasyndaǵy baqyttyń úılesimine qol jetkize bilgen kásibı dáriger, ónegeli otbasy ıesi. Tek medısına ınstıtýtynda alǵan teorııalyq bilimine saı em jasap aldyna kelgen adamǵa resept jazyp berýmen shekteletin dáriger shyn mánisinde tolyq maǵynasyndaǵy aq halatty abzal jan qataryna kire almaıdy. Qajet kezinde jan jadyratar, kóńil sergiter jyly sózimen de dertke daýa bere alatyn tulǵa ǵana joǵary qurmetke laıyqty. Haıdar Másálimuly – aýyryp em izdep kelgenderge emge qosa jan shýaǵy men júrek jomarttyǵyn daryta bilgen shıpager. Medısına ǵylymy dáriger tarapynan pasıentterge jasalatyn mundaı jyly shyraıly qatynas keı jaǵdaılarda dástúrli medısınada qoldanylatyn emnen de paıdalyraq bolyp shyǵatynyn joqqa shyǵarmaıdy.
Haıdekeńniń 55 jyldan asyp bara jatqan dárigerlik is-tájirıbesinde onyń aldyn kórgen adamdar az emes. Olardyń ishinde elge tanymal tulǵalar da bar. Aqıyq aqyn, qazaq poezııasynyń jyr-semseri Muqaǵalı Maqataev solardyń biri desek, shyndyqtan alshaq ketpeımiz. Oqıǵa bylaı bolypty. Erterek jyldardyń birinde Haıdar aǵamyzǵa quda bolyp keletin belgili jazýshy Berqaıyr Amanshın týǵan jeri Qaratóbege arqaly aqyndar Hamıt Erǵalıev pen Muqaǵalı Maqataevty jáne Janǵalı Nábıýllındi ertip kelipti. Olar darqandyq pen qonaqjaılyqqa ishpeı-jemeı mas bolypty.
Osyndaı sergek kóńil-kúı aýanynda Muqaǵalı aqyn: «Saraljyn jeri dúr eken, Sary altyndardyń biri eken, Jigitteri de iri eken, Isataı menen Mahambet, Tiri eken, áli tiri eken», dep shalqytady. Kún bolsa shekeni oıyp túsetindeı shaqyraıyp tursa kerek, Muqań tamaqtan ushynyp qalǵan ba, alpamsadaı denesimen ushyp túsipti. Áıteýir ózgeleri oblys ortalyǵyna júrip ketedi de poezııa patrıarhy Haıdardaı bilikti dárigerdiń baqylaýynda qalyp qoıady. Bir-eki kúnnen soń aqyn aýrýynan qulan-taza aıyǵyp, AN-2 ushaǵymen Oral qalasyna jetedi.
Azamattyń aǵaıyn-týma men dos-joldastarynyń, alystan, jaqynnan keletin mártebeli de syıly qonaqtardyń aldynda abyroıyn asyratyn – jary, onyń ashyq qabaǵy. Dastarqany qashan da berekeli, júzinen qazaq áıeline tán ıbalyq pen meıirim tógilip turatyn Klara jeńgemiz Janǵazıevter áýletiniń altyn qazyǵy, sáni men kórki, shýaǵy men shyraıy ispettes. Ene men kelin arasyndaǵy jarastyqtyń úlgisin Klara men enesi, ıaǵnı Haıdardyń anasy Qymbat sheshemizdiń tatý-tátti qarym-qatynastarynan kórýge bolady.
Osyndaı úlgini kórip kóp jaıtty kóńi line túıip ósken Haıdekeń men Klara jeńgeıdiń qyzy Rıta da búginde seksenge kelgen enesin aıaly alaqanda ustap otyr. Ákesiniń jolyn qýyp dáriger mamandyǵyn alǵan ol jary Janbolattyń da qonaqtaryn kútýge ýaqyt taba biledi. Iá, egemen elimizde atalyp ótip júrgen altyn toılardyń tárbıelik máni men mańyzy joǵary. Bul otbasy baqyty men jarastyǵyn, uzaq jyldar boıy otasqan erli-zaıyptylardyń sýymaıtyn súıispenshilik sezimderin pash ete alatyn eleýli data. Endeshe, Haıdar aǵa men Klara jeńgeı sekildi baqytty ǵumyr ıeleri de búgingi áńgime taqyrybyna ábden laıyqty. Otbasy – Otannyń otaýy, ári shaǵyn memleket desek, osy shaǵyn memleketterdegi baqyttyń bastaýy men bazary tutas, úlken memlekettegi túsinistiktiń tereńdeı túsýine áser eteri kámil.
Temir QUSAIYN,
«Egemen Qazaqstan».
Batys Qazaqstan oblysy.
Sýrette: erli-zaıypty Haıdar jáne Klara Janǵazıevter.