Damyǵan óńir eldi órge súıreıdi

Bıýdjet túsimi ulǵaıdy

Kún tártibindegi birinshi másele salyq jáne kedendik ákimshilendirýge qatysty boldy. Bul baǵytta atqarylyp jatqan jumystar týraly Premer-Mınıstrdiń birinshi orynbasary – Qarjy mınıstri Á.Smaıylov baıandady. Onyń aıtýynsha, bıylǵy 10 aıdyń qorytyndysyna sáıkes memlekettik bıýdjetke túsimderdiń ósý qarqyny 14%-dy qurady. Bul ótken jyldyń osy kezeńimen salystyrǵanda 911 mlrd teńgege artyq.

– Ishki tutyný taýarlaryna qo­syl­ǵan qun salyǵy 282 mlrd teńgege, kor­po­ratıvtik tabys salyǵy 194 mlrd teńgege, eńbekaqy qorynan túsetin salyq 95 mlrd teńgege óskeni baıqalady. Son­daı-aq kedendik tólemder de ósti. Eýr­AzEQ qosylǵan qun salyǵy 88 mlrd teń­gege, úshinshi elderden qosylǵan qun sa­lyǵy 73 mlrd teńgege artty. Bıyl­ǵa arnalǵan respýblıkalyq bıýdjet kiris­teri kóleminiń (transfertterdi qospa­ǵanda) naqtylanǵan boljamy 7 trln 81 mlrd teńgeni quraıdy, – dedi Á.Smaıy­lov.  Onyń aıtýynsha, salyqtyq tekserý­lerdiń qorytyndylary boıynsha anyqtalǵan buzýshylyqtardyń somasy 129 mlrd teńgege jetken.

Jıynda belgili bolǵandaı, jyl basyn­da shaǵyn jáne orta bızneske, son­daı-aq tamyz aıynan bastap  jeke tulǵa­larǵa negizgi qaryzdy tólegen jaǵdaı­da eseptelgen ósimpuldar men aıyp­pul­dardy esepten shyǵarý arqyly salyqtyq raqymshylyq júrgizilýde. Qarasha aıyndaǵy jaǵdaıǵa sáıkes shaǵyn jáne orta bıznestegi 42 myń boryshkerge raqymshylyq jasaldy.

A.Mamın salyq jáne keden salalary boıynsha bıznes prosesterdi avtomattandyrýdy jalǵastyrýdy tapsyrdy.

– Qarjy mınıstrligi usynǵan tásil­­derdi qoldaımyz. Múddeli mem­le­kettik organdar osy baǵytta úıles­tirilgen jumysty jalǵastyrýy qajet. El­basynyń tapsyrmasy boıynsha 1 qań­tardan bastap shaǵyn jáne orta kásip­kerlikke salyqtyq raqymshylyq jasalyp, aıyppuldar men ósimpuldar keshi­rildi. Memlekettiń qoldaýymen borysh­ty joıý nátıjesinde salyq tóleýshi­lerdiń bank shottaryndaǵy shekteýler alynyp tastaldy. Múlikterge salynǵan shekteýler alyndy, – dedi Úkimet basshysy.

A.Mamın Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha 2020 jyldyń 1 qańtarynan bastap, arnaıy salyq rejimderin qoldanatyn mıkrobıznes pen shaǵyn bıznes sýbektileri tabys salyǵyn tóleýden úsh jylǵa bosatylǵanyn aıtty.

– Qoryta kelgende birqatar máselege toqtalǵym keledi. Birinshi – bıýdjetke túsetin túsimder josparynyń oryndalýyna qatysty. Memlekettik bıýdjet túsimderiniń ósý qarqyny 14 % boldy. Bul ótken kezeńmen salystyrǵanda 911 mlrd teńgege artyq. Nátıje jaman emes. Biraq osy qarqyndy tómendetip almaı jumysty jalǵastyrý qajet. Qarjy mınıstrligine pysyqtalǵan jospardy sapaly oryndaý úshin barlyq qajetti sharany qabyldaýdy tapsyramyn, – dedi ol.

Úkimet basshysy Qarjy mınıstrligi salyq jáne keden salalarynda bıznes pro­sesterdi avtomattandyrý boıynsha aý­qymdy jumys júrgizip jatqanyn aıtty.

– Sonyń ishinde «Astana-1», «E-te­reze», «Vırtýaldy qoıma» jáne bas­qa­lary bar. Bul sharalardy iske asyrý prosesterdi ońtaılandyryp qana qoımaı, salyqtyq operasııalar men kedendik kooperasııalardy júrgizýdi jedeldetýge ári olardyń ashyqtyǵyn arttyrýǵa múm­kindik beredi. Osy jumysty jalǵas­tyrý kerek, – dedi A.Mamın.

Sonymen qatar Úkimet basshysy 2020 jylǵy 1 sáýirge deıin derekter bazasyn ózektendirýdi aıaqtaýdy tapsyrdy.

– Premer-Mınıstrdiń birinshi oryn­basary – Qarjy mınıstriniń baıanda­ma­synda memlekettik organdardyń derek­ter bazasyn ózektendirý taqyryby qozǵaldy. Bul – mańyzdy másele. Aýyl sharýashylyǵy, Ishki ister, Ádi­let mınıstrlikterine, barlyq memle­kettik organdarǵa jáne ákimdikterge «Azamat­tarǵa arnalǵan úkimet» memlekettik korporasııasyna 2020 jylǵy 1 sáýirge deıin derekter bazasyn ózektendirýdi aıaqtaýdy tapsyramyn, – dedi A.Mamın.

 Importtyq taýarǵa táýeldilik tómendeıdi

Úkimet otyrysynda Aýyl sharýa­shy­lyǵy mınıstri Saparhan Omarov agro­ónerkásiptik keshendi qoldaýdyń jańa tásilderi týraly baıandady. Onyń aıtýyn­sha, qazir agroónerkásiptik keshenniń damýyn tejep turǵan birqatar túıtkildi máseleler bar.

– Aldymen aýyl sharýashylyǵy daqyl­dary túsiminiń tómendigin jáne de mal sharýashylyǵyndaǵy ónimdiliktiń azd­y­ǵyn atap ótýge bolady. Aýyl sharýa­shy­lyǵymen aınalysatyndardyń 60%-dan astamy mal sharýashylyǵymen emes, ósimdik sharýashylyǵymen shuǵyl­da­nady. О́simdik sharýashylyǵy halyqty jyl boıy jumyspen qamtı almaıdy. Aýyl sharýashylyǵy tehnıkasy men jabdyqtarynyń 80 %-y eskirgen, – dedi sala mınıstri. Ol atap ótkendeı, qazir Aýyl sharýashylyǵy mınıstrligi Nur Otan partııasynyń ishki naryqty otandyq ónimdermen tolyqtyrý jónindegi saılaýaldy platformasyn eskere otyryp, Agroónerkásiptik keshendi damytýdyń 2017-2021 jyldarǵa arnalǵan memlekettik baǵdarlamasyna engiziletin ózgeristerdi daıyndaǵan.

– Qazir bizdegi áleýmettik mańyzy bar taýarlar tizbesine 19 taýar engen. Onyń ishinde 505 mln AQSh dollary somasyndaǵy tek 6 taýar boıynsha ǵana ımportqa táýeldimiz. Atap aıtqanda, 191,6 myń tonna nemese ishki tutynýdyń 49 %-na teń  qus eti, shamamen 30 myń tonna nemese ımport úlesi 39 % kólemindegi shujyq ónimderi, 21,9 myń tonna nemese jalpy tutynýdyń 46,5 %-yn quraıtyn irimshik pen súzbe, 101 myń tonna nemese ımport úlesi 31,5 %-ǵa teń alma, shamamen 250 myń tonna nemese ımport úlesi 57,3 % kólemindegi qant, 30,6 myń tonna nemese ımport úlesi 72 paıyzǵa teń balyq ónimderi bul tizimge kiredi, – degen S.Omarov mınıstrlik ımporttan qutylý joldaryn qarastyrǵanyn jetkizdi.

– Jalpy alǵanda, ımport almastyrý mindeti orta merzimdi perspektıvada 2024 jylǵa deıin iske asyrylady. Bul boıynsha mınıstrliktiń naqty jospary bar. Mysaly, jyl saıyn keminde 25 ónerkásiptik taýarly-sút fermasyn paı­dalanýǵa berý josparlanǵan. Qus eti­niń ımportyn almastyrý úshin jyldyq­qýaty 200 myń tonnalyq qus fabrıka­laryn qosymsha paıdalanýǵa engizý qajet. Alma ımportyn almastyrý úshin qosymsha jyl saıyn 1 600 gektar alańda baq ósirý kerek. Bul 105 myń tonna alma óndirýge múmkindik beredi. 2020 jyly 1 655 gektarǵa arnalǵan daıyn jobalar bar. Qazir olar iske asyrylyp jatyr, – dedi mınıstr. Sonymen qatar ishki na­ryq­ty tolyqtaı qantpen qamtamasyz etý  úshin jańa 2 zaýyt salý jáne jumys istep tur­ǵan 3 qant zaýytyna jańǵyrtý júrgizý, sondaı-aq qant qyzylshasy egisterin ulǵaıtý máseleleri oń sheshimin tappaq.

7 mln adamnyń jaǵdaıy jaqsarady

О́ńirlerdi damytýdyń 2020-2025 jyl­darǵa arnalǵan memlekettik baǵdarla­masynyń jobasyn tanystyrǵan Ulttyq ekonomıka mınıstri R.Dálenov aýyl ınfraqurylymyn damytý úshin óńirlik standarttar engiziletinin aıtty.

– О́ńirlerdi damytý baǵdarlamasy 2014 jyldan bastap iske asyrylýda. On­da aglomerasııalardy, mono jáne sha­ǵyn qalalardy, sondaı-aq damý áleýeti jo­ǵa­ry aýyldardy damytý máseleleri qamty­lady. Jańa baǵdarlamada basymdyq­tar qalalyq ósý ortalyqtaryn – tórt iri aglomerasııany jáne óńirlik ýrbandal­ǵan aımaqtardy, sondaı-aq tirek jáne spýtnıktik aýyldardy damytýǵa baǵyt­talǵan. Bul eldiń barlyq óńirlerin damy­týǵa jáne óńirlerdegi ómir súrý sapasyn arttyrýǵa múmkindik beredi. Resýrstardy shoǵyrlandyrý ekonomıkalyq turǵy­dan tıimdi bolmaq. Qalalarda, aýdan or­ta­lyqtarynda jáne aýyldarda ınfraqu­ry­lymdy damytý úshin óńirlik standarttar júıesi engiziledi, – dedi R.Dálenov.

Ol atap ótkendeı baǵdarlamanyń birinshi besjyldyǵy bıyl aıaqtalady. Bes jyldyq baǵdarlamanyń júzege asyrylýy nátıjesinde Nur-Sultan, Almaty, Aqtóbe jáne Shymkent qalalary men oǵan irgeles eldi mekenderdiń halyq sany 1 mln adamǵa artqan. Monoqalalarda sýmen jabdyqtaý jelileriniń tozýy – 10, elektr jelileriniń tozýy 12 %-ǵa tómendedi. Bes jyl ishinde 17 myń mamanǵa «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha tur­ǵyn úı satyp alýǵa jeńildetilgen bıýd­jettik kredıt berildi. Aýyldardy abat­tan­dyrý boıynsha 8 myń joba iske asy­ryldy. 700 myńǵa jýyq aýyl turǵyny úshin ınfraqurylym jaqsardy.

– Atalǵan is-sharalarǵa barlyǵy 252 mlrd teńge bólindi. Sondaı-aq sýmen jab­dyqtaýdy jáne turǵyn úı salýdy damy­tý boıynsha is-sharalar júrgizildi. 2017 jyldan bastap turǵyn úı salý boıyn­sha is-sharalar «Nurly jer» baǵdarla­masymen biriktirildi. 2020 jyldan bas­tap sý tartý, sý burý jáne turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyq máseleleri de «Nurly jer» baǵdarlamasy aıasynda iske asyrylatyn bolady. Osy bes jylda ınjenerlik ınfraqurylymdy damytýǵa 1,4 trln teńge bólindi, – dedi mınıstr.

Jıynda belgili bolǵandaı, «Aýyl – el besigi» jobasy aıasynda aýyl tur­ǵyndarynyń 90 %-y nemese 7 mln adam turatyn 3 477 aýyl damıdy. Bul aýyldar sapaly ınfraqurylymǵa qol jetkizip sý, jaryq, jylý, jol jeliler tartylyp mektepter, aýrýhanalar jáne áleýmettik mańyzy bar nysandar boı kótermek.

Mınıstrdiń aıtýynsha, baǵdarlama aıasynda qarjylandyrý bazalyq ınjenerlik ınfraqurylymǵa jáne áleýmettik ny­sandarǵa baǵyttalady. Memlekettik jáne jergilikti baǵdarlamalardy qarjy­lan­dyrý halyq úshin qolaıly jaǵdaılar jasaýǵa jumsalatyn bolady. Baǵdarla­many júzege asyrýǵa barlyǵy 1,3 trln teńge bólý kózdelip otyr. Onyń ishinde aýyldardy damytýǵa 2026 jylǵa deıin 900 mlrd teńge bólý týraly másele qosymsha pysyqtalyp jatyr.

Taqyrypty qorytyndylaý barysyn­da A.Mamın sońǵy 5 jylda Qazaq­stannyń iri qalalaryndaǵy turǵyndar sany 15 %-ǵa artqanyn aıtty. Sonymen qatar aýyl turǵyndarynyń ómir súrý sapasyn jaqsartýǵa da nazar aýdardy.

– Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes, taıaý 7 jylda negizgi basymdyq «Aýyl – el besigi» baǵdarlamasyna beriledi. Bul shamamen 7 mln aýyl halqynyń ómir sapasyn jaqsartady, – dedi Úkimet basshysy.