Orekeńmen, Oralbaı Ábdikárimovpen bir úıdiń, bir kireberisinde kórshi boldyq. Keńes Odaǵynyń sońǵy jyldarynda salynǵan respýblıka Úkimetiniń qyzmetkerlerge arnalǵan sońǵy úıi edi. Orekeńniń bárimizden artyqshylyǵy – ol úıde úlken anamyz – jasy toqsanǵa kelgen, sózinen, júrisinen jańylmaǵan Bıbijan apamyz bar bolatyn. Mereke kúnderi bir kireberistegi ózara syılasatyn birneshe otbasyna ortaq úlkenimiz – Orekeńniń anasyna kirip, sálem berip, batasyn alyp júretinbiz. Ol da bir kórshiler arasyndaǵy qımas dáýren eken. Bıbijan apamyz da tabıǵatynan peıili keń jaralǵan, súıegi asyl, ónegeli shańyraqtyń berekeli qazynasy. Árqaısysymyzǵa shyn nıetimen duǵasyn arnap, aqjarylqap tilegin tógip, aıaly alaqanymen beretin batasy qandaı! Sol kisiniń batasy arqyly óz anamyzdy esimizge túsirip, et júregimiz eljirep, saǵynyshymyzdy basatynbyz. Dúnıede ananyń meıirimin sezinýden artyq sezim bar ma?!
Ákelerimiz erte dúnıeden ozyp, bala kezinen anasymen syrlas bolyp, er jetip, el qataryna qosylǵan Ábish Kekilbaıuly, Oralbaı Ábdikárimov – bir-birimizdi jaqyn ári jaqsy túsinisetinbiz. Qasıetti analarymyzdyń jany jánnatta bolǵaı...
... Bıbijan apamyzdyń tórt uly da árqaısysy óz salasynda, óz jumysynda tııanaqty, qaıratty bolyp ósip, bir áýlettiń emes, qazaqtyń kórnekti tulǵalary dárejesine kóterildi. Ananyń kórgen qıynshylyǵy jaqsylyqqa jalǵasyp, uldarynyń el azamaty, el qurmetine bólenýin kórý – ananyń aq tilegi, armanyna qol jetkizýi zor baqyty bolsa kerek. Sút kenjesi Oralbaı anamyzdyń kózi tirisinde Elbasy, Qazaqstan Respýblıkasy Tuńǵysh Prezıdentiniń eń senimdi serikteriniń biri, kórnekti memleket qaıratkeri bolyp, táýelsiz elimizdiń irgetasyn qalasyp, shańyraǵynyń berik bolýyna óz úlesin qosý baqytyna ıe bolýy – árıne, aldymen ananyń maqtanyshy. Orekeń qanshama laýazym, qurmet bıigine shyqqanda da Bıbijan anamyz, Orekeńniń jary Jamal Ahmetqyzy ekeýi táýbesinen jańylmaı: «Alladan tilegenim balamnyń amandyǵy, el-jurtyna jaramdyǵy» dep otyratyn. Uly ananyń qarapaıym ǵana tilegi. Ǵıbratty tilek. Tekti tilek.
Anasynyń kenje uly aldyńǵy aǵalarynyń úlgi-ónegesimen oqýǵa qulshynyp, eńbekpen shynyǵyp ósti. Soǵys jyldary, soǵystan keıin ómirge kelgen urpaqtyń ulandaryna tán eńbekqorlyq, qandaı da qıyndyqqa tózimdilik, tabandylyq, adaldyq, senimdilik qasıetterin boıyna jınaqtap, ómirge erte aralasty. Ol jyldarda Keńes Odaǵyndaǵy zańǵa sáıkes orta mektepti bitirgen jastar mindetti túrde kemi eki jyl aýyl sharýashylyǵynda nemese óndiris ornynda, qurylysta jumysshy bolyp eńbek etýge, al ul balalar eger jasy 19-ǵa tolsa ásker qatarynda úsh nemese tórt jyl qyzmet etip, konstıtýsııalyq paryzyn óteýi mindetti tártip bolatyn.
Oralbaı Ábdikárimuly qatarynan qalmaı osylardyń bárinen ótti. Orta mektepti bitirgen soń bir top jigit birigip, komsomol jastar brıgadasyn quryp, qoı baǵyp, aýyl sharýashylyǵynyń, mal ósirý eńbeginiń qyr-syryn bildi. Keńes Odaǵynyń Soltústik muzdy muhıt áskerı-teńiz flotynyń súńgýir sýasty qaıyǵynda teńizshi bolyp, azamattyq paryzyn oryndady. Qazaq balasy sırek kezdesetin teńiz flotynda ártúrli ulttardyń ulandarymen bir úıdiń balasyndaı syılasatyn, bir maqsat, bir mindetke jumyla biletin Otan qorǵaý abyroıynyń qadirin, jaýapkershiligin aıryqsha sezindi. Uldaryn alysqa jiberip, kún-tún amandyǵyn, aman kelýin tilep otyrǵan analardyń aq tileýimen elge oralǵandaǵy, ómirdiń kezekti mektebinen abyroımen ótip kelgen jigitterdiń Otan, týǵan jer, týǵan el qadirin sanasymen sezinýi – eseıgendiktiń aıryqsha kórinisi bolatyn. Sol sanamen elge oralǵan jigitter beıbit ómirdiń tirshiligine de erekshe qulshynyspen aralasatyn. Teńizshi Oralbaıdy da kóptegen jumystar kútip turdy. Sol kezdegi óndiris, oqý oryndary basshylary jas jigitti ózderine jumysqa shaqyryp, tárbıeshi, kásiptik-tehnıkalyq ýchılısheniń sheberi, «Shahtınskstroı» qurylys mekemesi jastar uıymynyń jetekshiligi qyzmetterin jasqa tán jigermen uıymdastyryp, eńbek adamdarynyń qaınaǵan ortasynda olardyń turmys-tirshiligimen bite qaınasyp, nátıjeli, abyroıly eńbek etti.
Orekeń eńbek ete júrip, bilimin kóterýdi de bir sát toqtatqan joq. Áýelde támamdaǵan Qaraǵandy ındýstrııalyq-pedagogıkalyq tehnıkýmyndaǵy bilimin Qaraǵandy memlekettik ýnıversıtetinde, Almaty Joǵary partııa mektebinde jalǵastyrdy. Bıbijan apamyz: «Oralbaıym qoı baǵyp júrip, qoltyǵynan kitabyn tastamaıtyn», dep aıtyp otyratyn. Osy bir-aq sózden kóp nárse baıqalsa kerek.
Qaı zamanda, qandaı qoǵamda da bilimsiz tirshilik joq. Bilimsiz órkendeý, damý, ósý joq. Jeke adamnyń ómiri, eńbegi, qyzmeti de tikeleı onyń bilimdiligimen, oqyp, alǵan bilimin ómir talabymen, óziniń eńbek etken ornynda sol bilimin jaratýymen tikeleı baılanysty. Orekeń eńbek pen oqý, izdený joldaryn sátti ushtastyra alǵan azamat. Eńbegi men qabiletine qaraı jas kezinde sol zamanda basqarýshy partııanyń qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq komıtetteriniń eń jaýapty qyzmetterine shaqyryldy. Qandaı laýazymdy qyzmette bolsa da Orekeń sol qyzmetti adamgershilik tazalyq talaptaryna baǵyndyryp, jumys jasady. Ol jumystarynyń negizgi deni adamdarmen, partııa kadrlarymen olardy tańdaý, irikteý, ornalastyrý jumystarymen baılanysty boldy. Ádil, adal bolýǵa tyrysty. Eshkimge qııanat jasamaýdy, tipti kinási úshin jumystan bosatqannyń ózinde onyń kinásin tolyq dáleldep, ol dálelmen álgi adam kelisip, sheshim qabyldaýdy qatań qadaǵalady. Osy baǵytta Oralbaı Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetiniń uıymdastyrý-partııa jáne kadr bóliminiń meńgerýshisi boldy. Bul laýazym ol kezde bılik partııasynyń eń jetekshi ári basqarýshy bólimi edi.
Táýelsizdik alǵannan keıin jańa memleket qurylymyn jasaqtaýǵa eń aldymen jańa adamdar, jańa mamandar jumysqa tartyldy. Sonymen birge Nursultan Ábishuly burynǵy basqarýshy memlekettik, partııalyq apparattyń tájirıbeli, adal, jańa ómir, jańa talap suranystaryna jaýap bere alatyn, memleket qurylysyna biliktilikpen, bilimdilikpen belsene aralasa alatyn kóptegen azamatqa senim kórsetip, memlekettik qyzmetke tartty. Solardyń aldyńǵy qatarynda Oralbaı Ábdikárimov boldy. Bul tásil oryndy ári tıimdi nátıje bere aldy. Burynǵy saıası-ákimshilik júıe kommýnıstik partııanyń ıdeologııasynyń negizinde, sol ıdeologııany basshylyqqa ala otyryp jasalatyn. Endigi jerde biz sol ıdeologııadan bas tarttyq. Bizdiń ıdeologııamyz, ulttyq ıdeıamyz memlekettik táýelsizdikten bastaý aldy. Bizdiń basty maqsatymyz – álemge jarııalaǵan memlekettik táýelsizdigimizdi baıandy etý, dúnıejúzilik qoǵamdastyqtyń belsendi múshesi bolyp, jasampaz ómir saltyn qalyptastyrý, órkenıetti, óskeleń memleket bolý. Basty qundylyqtarymyz – adam, adamnyń quqyǵy, bostandyǵy, erkindigi.
Memleket qurylysy óz ózinen úılese bermeıdi. Ony der kezinde uıymdastyryp, bilimdi, bilikti tulǵalardyń jumysyn memleket múddesine jumyldyryp, memlekettik apparat pen halyqtyń, qoǵamnyń qarym-qatynasyn jolǵa qoıyp, onyń barlyq býyndaryna qan júgirtý qajet. Memleket jumysy azamattardyń kúndelikti turmysynan jalpy aýdandyq, qalalyq, oblystyq, respýblıkalyq ekonomıka salalarynyń tıimdi jumysyn uıymdastyrýdy, uzaq merzimdi strategııasyn tolyq qamtıdy. Memleket qyzmetiniń salalary san alýan ekendigi de elge belgili. Olardyń jemisti uıymdastyrylyp, jetistikti damýy tikeleı adamdarǵa, sol salalarda eńbek etetin jumysshylardan bastap ony basqaratyn laýazymdy qyzmetkerlerdiń bilim, parasat, dúnıetanym, adaldyq, ádildik sana-sezimi deńgeıine baılanysty.
Sóz joq, memlekettiń kelbetin, onyń memlekettik qabiletin qalyptastyrar adamdar, ıaǵnı bilikti mamandar, laýazymdy qyzmetkerlerdiń qaıratkerligine, onyń bolmysyna qarap, óz orta, qoǵamymyz, halqymyz, basqa elder, halyqaralyq bedeldi uıymdar búkil elge baǵa beretini de jańalyq emes. Demek, jaýapty qyzmetkerler el amanatyn arqalap júretin tulǵalar. Sondyqtan da olarǵa talap ta joǵary.
Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti, Elbasy Nursultan Ábishuly Nazarbaev óziniń prezıdenttik qyzmetinde el basqarý isin sátti ári nátıjeli júrgizý úshin onyń alǵyshartty kiltteriniń biri – memlekettik apparattyń qyzmetkerlerin irikteý, tańdaý jáne olardy qabileti men múmkindigine qaraı jaýapty laýazymdy qyzmetterge ornalastyrý, taǵaıyndaý ekenin únemi aıtýmen keledi jáne ony halyq ta túsinedi. Teginde bul taqyryp – aýqymy keń, aıtary kóp áńgime. Maqalamyzdyń maqsaty ol aýqymdy taqyryptyń tabıǵatyn, talabyn jan-jaqty taldap, saraptaýdy maqsat etpesten, naqty bir memlekettik tulǵanyń ómiri men memlekettik qyzmetine kóz júgirtý arqyly sol salanyń qoǵam úshin mańyzdylyǵyna mán bere alsaq – ony osy Orekeńniń boıynan kórer edik.
Ádette, qandaı da laýazymdy adamnyń ómir joly týraly aıtqanda – onyń ár jyldary istegen qyzmetterin tizip shyǵý arqyly maǵlumat alamyz. Al sol laýazymǵa kelý, kóterilý joldaryna, ne sebepti solaı bolǵanyna mán bere bermeımiz. Bul prosess syry ashylmaǵan sandyq tárizdi. Jabylǵan kúıi qala beredi. Dál osy salanyń ózine tán ereksheliginiń saqtalýy jáne sheshim qabyldanǵanǵa deıingi qupııalyǵy – memlekettik tártip. Ol jumystyń erekshelikterin tek qana qujat daıyndaıtyn jáne sheshim qabyldaıtyn laýazymdy adam ǵana biledi.
Bizdiń Konstıtýsııamyzǵa sáıkes sheshim qabyldaıtyn eń joǵary dárejedegi mártebeli tulǵa, árıne Respýblıka Prezıdenti.
Memleketimizde júrgiziletin kadrlyq saıasat, ıaǵnı atqarýshy, zań shyǵarýshy, sot bıligi, qorǵanys, qaýipsizdik, quqyq qorǵaý organdary basshylaryn qyzmetke taǵaıyndaý, olardy qyzmetten bosatý túgeldeı Prezıdent quzyrynda. Osynshama keń aýqymdy jumysty Prezıdent óziniń Ákimshiligi arqyly júrgizedi. Memlekettik jaýapty qyzmettiń qaı qaısysyna da jaýapkershiligi joǵary, adal, ádil, bilikti, bilimdi, taza adamdar kelýi – qoǵam talaby. Ásirese Prezıdent Ákimshiliginiń basshylyǵyna kim kelgenine bılik ınstıtýttarynda da, qoǵamda da aıryqsha mán beriledi.
Táýelsizdik jyldary Nursultan Ábishuly mańdaıy jarqyraǵan birneshe azamattarǵa dál osy laýazymdy senip tapsyryp, adamtanýdyń mektebinen ótkizdi desek – solardyń qatarynda Nurtaı Ábiqaev pen Oralbaı Ábdikárimovtiń esimderi aldymen aıtylady.
Kezinde Tuńǵysh Prezıdent Qaraǵandy oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy qyzmetterinde júrgende – Oralbaıdyń sol zamannyń kadr saıasatynyń talabyna sáıkes oblystyq apparatta qyzmet isteıtin sırek qazaqtyń biri bolǵanyna nazar aýdaryp, syrtynan qamqorlyq kórsetip júretinin tabıǵı adamgershilik, úlgi-ónege dep túsinýimiz de oryndy bolar. Nurekeń Qazaqstan Kompartııasy Ortalyq Komıtetine hatshy bolyp kelgennen soń da, búginge deıin Qaraǵandyda ózi biletin, qoldarynan jumys keletin, elge, mindetine adal degen talaı azamattarǵa qoldaý kórsetip, shapaǵatyn tıgizip júrgenin el biledi.
Oralbaı Ábdikárimuly burynǵy basqarý júıesinde de, táýelsizdik alǵannan soń jańa dáýirde de Elbasynyń senimimen kóptegen jaýapty, laýazymdy qyzmetterdi abyroımen oryndap, eline adal qyzmet etip, onyń órkendeýine meılinshe tilektestigin qosyp júrgen atpal azamat. Orekeń Tuńǵysh Prezıdent tapsyrǵan Prezıdent Ákimshiliginiń Basshysy, Parlament Senatynyń Tóraǵasy, depýtaty, Memlekettik hatshy laýazymdaryn zor jaýapkershilikpen atqardy. Qoǵamda, el arasynda Orekeńniń el aǵalyq kelisti kelbeti, ornyqty, aqjarqyn minezi, memleketshil ustanymy onyń adamı bedelin kóterip, qaı ortada da qurmet aıasynda júredi.
Orekeń jastaıynan qaı jerde, qandaı mekemede jumys istese de eń aldymen áriptesterimen ózara syılastyq, senimdilik, tazalyq qarym-qatynastyń qalyptasýyna mán beredi. О́zi osyny ustanady. Áriptesterine, laýazymdy qyzmetkerlerge qoǵam talaby da osy.
Ásirese elimizde Prezıdenttiń kadr saıasatyn júzege asyrýda bulaqtyń kózin ashqandaı shapaǵaty tıip, kóptegen adamdardyń jolyn ashty. Laýazymdy qyzmetkerlerdi memlekettik jaýapty qyzmetterge tańdaý, tartý, olardyń ósý joldary tek bir baǵytta saırap jatqan sara jol emes. Qaıshylyǵy, qarsy aǵysy, asýy, buralańy jetkilikti. Ondaı jaǵdaıda da eshqaıda bura tartpaı ádil sheshim qabyldaý – Orekeńniń ustanymy, adamı kelbeti.
Zeınet jasyna shyqqannan soń óziniń jastaıynan tabıǵat qumarlyǵyna erkin aralasyp, dostarymen birigip, tabıǵatty, tabıǵı ań, qustardy qorǵaıtyn «Qansonar» tabıǵat qorǵaýshylar uıymyn quryp, týǵan eldiń baı tabıǵatynyń saqtalýyna qolqabys etý qoǵamdyq qozǵalysyna kiristi. Basty maqsattary – qorshaǵan ortany, ulttyq tabıǵı qoryqtardy, ondaǵy janýarlardy brakonerlerden qorǵaýǵa, ártúrli tótenshe jaǵdaılardan saqtaýǵa kómek kórsetip, tabıǵatty, ejelgi qazaq jerine tán janýarlardyń qaıta óristeýi.
Orekeńniń Nur Otan halyq partııasymen, onyń ósý joldarymen qarym-qatynasynyń ózi bólek áńgime. Ol osy partııanyń múshesi ǵana emes, belsendi uıymdastyrýshysynyń biri. Uzaq jyldar Nur Otan janynan qurylǵan jemqorlyqqa qarsy Keńestiń jumysyna basshylyq etti. Qaı kezde de Nur Otannyn bizdiń qoǵam memleketimiz úshin eń mańyzdy sharalary men baǵdarlamalarynyń basy-qasynda Orekeńniń pikiri men daýysy erekshe.
Sol sııaqty Qazaqstan halqy Assambleıasyn uıymdastyryp, onyń bizdiń qoǵamda ornyǵyp, nátıjeli jumysyn qalyptastyrýda da tikeleı Nursultan Ábishulynyń janynda júrgen Orekeń.
Tilegi de, eńbegi de elimizdiń birligine, yntymaǵyna, turmys áleýetiniń jaqsarýyna, táýelsiz memleketimizdiń álemdik bedeliniń nyǵaıýyna jumylýdy quptap júrgen el aǵalarynyń biri – ózimizdiń Oralbaı Ábdikárimov.
Orekeńniń joly – shapaǵatty jol.
Qýanysh SULTANOV,
Parlament Májilisiniń depýtaty