Syrdarııa ózeninde ornalasqan sý elektr stansasyn tolyq jańǵyrtýǵa baılanysty Túrkistan oblysyndaǵy Shardara sý elektr stansasynda jańa agregattar iske qosylady. Munda sońǵy jyldary eskiden kele jatqan tehnıkalardyń ornyna túgeldeı jańa, sheteldik ozyq tehnologııalar paıdalanylyp, ónim qýattylyǵy eselene tústi.
Arqyrap aqqan ózen sýynan ekologııaǵa zalalsyz energııa qýatyn alýda óńirde kóshbasshy mekemeniń aldaǵy josparlary da az emes. Osy joba aıasynda tórtinshi, sońǵy gıdroagregatty iske qosý 2020 jyly aqpan aıynyń sońyna josparlanǵan. Jańǵyrtý jumystary túgeldeı aıaqtalǵan jaǵdaıda Túrkistan oblysy men Shymkent qalasy elektr qýatynan tapshylyq kórmeıdi. Alynǵan elektr energııasy «Ońtústik-Jaryq» mekemesi arqyly aınalymǵa túspek.
Sýdan qýat óndiretin kásiporyn qazir túbegeıli jańǵyrtý baǵdarlamasy arqyly jumys isteýde. 2020 jyldyń naýryz aıyna deıin sońǵy sý agregaty da jańartylmaq. Shamamen jarty ǵasyrdan beri jumys istep turǵan eski týrbınalar aýystyrylyp, 4 gıdroagregat iske qosylsa, ónim kólemi ósip, saǵatyna 126 MVt, al táýligine 3 mıllıon 24 myń kVt saǵat elektr qýaty óndirilmek.
Túbegeıli qaıta qurý ne beredi degenge kelsek, bul SES-tiń qýatyn 26 paıyzǵa (qazirgi 100 MVttan 126 MVt-qa deıin) ulǵaıtýǵa múmkindik týdyrmaq. Harkov zaýytynyń eski gıdrotýrbınalaryn aýstrııa-germanııalyq «Andritz Hidro GmbX» kompanııasynyń jańa gıdrotýrbınalaryna aýystyrý stansanyń elektr energııasyn óndirý isin jylyna 480 mln kVt saǵattan 537 mln kVt saǵatqa deıin ulǵaıtýǵa sep bolmaq.
Bir sózben jańa jabdyq jylyna qosymsha 57 mln kVt saǵat elektr energııasyn óndirýden tys, sý elektr stansasynyń jumys isteý merzimin 35-40 jylǵa uzartady. Sondaı-aq SES-ti paıdalaný senimdiligin arttyryp, apat deńgeıin tómendetedi. «Samuryq-Energo» AQ mamandarynyń sózinshe, bul joba energııa tapshylyǵyn sezinip otyrǵan Túrkistan oblysy men Shymkent qalasyn elektr energııasymen qamtamasyz etýde jáne óńirdegi sý resýrstaryn paıdalanýdyń tıimdiligin arttyrýda úlken mańyzǵa ıe.
«Shardara sý elektr stansasynyń jalpy qýaty qazirgi tańda 100 MVt Al túbegeıli jańǵyrtý jumystarynan ótken soń, stansada qýat óndirý 126 MVt-qa ulǵaıady. Mundaǵy ár sý agregaty buryndary 20 MVt elektr jaryǵyn berse, jańǵyrtýdan soń 32-35 MVt qýat óndire alatyn bolady. Maqsatymyz – otandyq elektr energııa salasyna óz úlesimizdi qosý. Jańǵyrtý jumystary aıaqtalǵannan keıin, Shardara SES-iniń qýaty 126 MVt-qa deıin artady. Qaıta qurý SES-tiń qýatyn 26 paıyzǵa – qazirgi 100 MVt-tan 126 MVt-qa deıin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi. Jyl saıyn qosymsha 57 mln kVt/saǵat elektr energııasy óndiriletin bolady. Jańa jabdyq sý stansasynyń qyzmet etý merzimin 50 jylǵa deıin uzartyp, SES-ti paıdalaný senimdiligin arttyrady jáne apat qaýpiniń deńgeıin tómendetedi. Josparlanǵan 4 sý agregatynyń úshinshisi jýyrda paıdalanýǵa berildi. SES-te tehnologııalyq jabdyqtyń synaǵy oıdaǵydaı aıaqtalyp, negizgi qurylys-montaj jumystary júrgizildi», deıdi Shardara sý elektr stansasynyń basshysy Baqytbek Jańabaev.
Jobanyń jalpy quny 38 mlrd teńgeni quraıdy. Munyń 32 paıyzy kásiporyn esebinen, qalǵan 68 paıyzy nesıe arqyly iske asyrylýda. Joba merdigeri – aýstrııalyq-germanııalyq «Andritz Hidro GmbX» kompanııasy.
Árqaısysynyń qýaty 31,5 MVt bolatyn alǵashqy eki gıdroagregattyń 2019 jyldyń birinshi jartyjyldyǵynda iske qosylýy arqyly Shardara SES-i elektr óndirýdiń jyldyq josparyn merziminen buryn oryndap shyqty. Josparlanǵan 301 900 myń kVt saǵattyń ornyna stansada 403 655 myń kVt saǵattan astam elektr energııasy óndirildi.
Aıta keterligi, Shardara SES-i 1967 jyly paıdalanýǵa berilgen. Stansanyń tehnologııalyq jabdyǵynyń normatıv boıynsha qyzmet etý merzimi 25 jyl bolǵanymen, 50 jyldan astam ýaqyt boıy paıdalanylyp keledi, ábden tozyǵy jetken. Ony jasaǵan zaýyttardyń ózi qazir bul jabdyqtardy shyǵarmaıdy, óndiristen alyp tastaǵan. Únemdiligi men paıdalaný senimdiligi turǵysynan jabdyqty odan ári paıdalaný maqsatqa saı bolmaı qalǵan.
Stansany tolyq jańǵyrtý aıasynda jobalyq qýaty joǵarylatylǵan – 31,5 MVt bolatyn birinshi gıdroagregat 2019 jylǵy aqpanda iske qosyldy. 2019 jylǵy sáýirde ekinshi gıdroagregat paıdalanýǵa berildi. Joba iske asyrylǵannan keıin, Shardara SES elektr energııasyn óndirýdiń jyldyq ortasha ósimi 596 mln kVt saǵatty quraıdy dep josparlanýda (jańǵyrtýǵa deıin ortasha jyldyq óndirý – 473 mln kVt saǵat).
«Samuryq-Energo» AQ – Qazaqstandaǵy asa iri elektr energetıkalyq holdıngi, aksııalarynyń 100 paıyzy «Samuryq-Qazyna» UÁQ» AQ-ǵa tıesili. 2007 jyly qurylǵan. Jumysynyń negizgi baǵyttary: elektr jáne jylý energııasyn óndirý; elektr energııasyn jetkizý, bólip-taratý jáne satý; energetıkalyq kómir óndirý. Holdıngtiń quramyna energııa jáne kómir óndirý kásiporyndary, sonyń ishinde: «Ekibastuz GRES-1» JShS, «Ekibastuz GRES-2 stansasy» AQ, «Bogatyr Kómir» JShS, «Almaty elektr stansalary» AQ, «O.D.Qantaev atyndaǵy Moınaq sý elektr stansasy» AQ, «Shardara SES» AQ jáne t.b. kiredi.
«Samuryq-Energo» AQ-nyń «Naryqty damytý» departamenti ázirlegen, Qazaqstannyń elektr energııasy men kómiri naryǵyna 2019 jyldyń qańtar-qyrkúıek kezeńinde jasalǵan taldaýǵa saı, osy jyldyń 9 aıynda kompanııanyń «taza» elektr energııasyn óndirýdegi úlesi (KES, JES, shaǵyn jáne iri SES-ter) 2018 jyldyń osyndaı kezeńimen salystyrǵanda (2 152,2 mln kVt s) 11,3 paıyzǵa artqan (2 395 mln kVt s).
Jańa úsh gıdroagregattyń paıdalanýǵa tapsyrylýymen qatar, SES-tiń jospardy oryndaýyna sebep bolǵan basty faktorlardyń qatarynda – stansanyń negizgi jáne qosalqy jabdyǵynyń apatsyz jumys isteýi, sondaı-aq Syrdarııa ózeninde sý kóleminiń jetkilikti bolýy atalady. Aldaǵy josparǵa sáıkes 2020 jyly Shardara SES-in tehnıkalyq jańǵyrtý jumystary aıaqtalmaq.
Túrkistan oblysy,
Shardara aýdany