«Qarashyǵanaq Petrolıým Opereıtıng B.V.» halyqaralyq konsorsıýmy Qazaqstan Respýblıkasynyń Táýelsizdik kúni qarsańynda jańa óndiristik obektini – 5-shi ishki kásiptik qubyryn iske qosty. Osylaısha Qarashyǵanaq ken ornyndaǵy óndirý tekshesin uzartý jobalarynyń bútin keshenin iske asyrýdyń taǵy bir kezeńi aıaqtaldy. Suıyq kómirsýtekti óndirý deńgeıin ulǵaıtý jumysy bir kún de toqtaǵan emes.
Ken ornynyń tarıhy. 2019 jyl ken orny ashylýynyń 40 jyldyǵyn atap ótýmen de belgili, ol qazaq munaı-gaz ónerkásibiniń jylnamasyna altyn áriptermen máńgige jazyldy. Búginde Qarashyǵanaq, eń aldymen orasan zor ınvestısııalar, kómirsýtekti shıkizat óndirýdiń rekordtyq deńgeıleri, ınnovasııalyq tehnologııalar, myńdaǵan jumys oryndar, sondaı-aq álemdik standarttar deńgeıindegi áleýmettik jaýapkershilikpen assosıasııalanady.
Bıylǵy jyl ken orny úshin qos mereıtoıǵa baılanysty aıryqsha erekshelenedi – Qarashyǵanaqtyń qyryq jyldyǵynan bólek, munaıshylar qazaq munaıynyń 120 jyldyǵyn toılaıdy. Tyǵyz baılanysqan osy eki ataýly kún elimizdiń munaı-gaz kesheniniń tarıhyndaǵy eleýli kezeńderi. О́ıtkeni dál osy munaı-gaz salasy ulttyq ekonomıkanyń negizin quraýshy baǵyty, onyń aldaǵy ósýiniń draıveri, turaqtylyǵynyń negizi jáne respýblıkanyń júıeli damýy bolyp otyr jáne solaı bolyp qala bermek.
О́ndirý, qaıta óńdeý, munaı jáne gaz eksporty IJО́, bıýdjettik kiristerdiń eleýli bóligin, demek, áleýmettik ınfraqurylymnyń pozıtıvtik qaıta qurylýyn qamtamasyz etedi. Bul Qarashyǵanaqtyń qyryq jyldyq ómirin rastaıdy.
Qarashyǵanaqtyń jańa tarıhynyń bastaýy Oral mańynda biregeı munaı-gaz kondensatynyń ashylýyna septigin tıgizgen geologııalyq jáne izdestirý jumystary keńinen etek jaıǵan HH júzjyldyqtyń jetpisinshi jyldarynan bastalady. Ony ıgerýdiń ózi jaı emes, óndirýdiń kúrdeli tehnologııasymen, qatty jynystarmen jáne shıkizatta kúkirt qyshqylynyń bolýymen, sondaı-aq dalanyń qatań klımatymen baılanysty boldy.
1984 jyly Qarashyǵanaqty óndiristik paıdalaný kezeńi bastaldy. Ol kezde óndiristik jáne turmystyq maqsattaǵy kóptegen obekti iske qosyldy. 1990 jylǵa deıin ken ornyndaǵy óńdeý jumystary joǵary qarqynmen júrgizildi. Shıkizat Orynbor munaı óńdeý zaýytyna kelip túsetin. Alaıda, Keńester Odaǵynyń ydyraýy jobanyń damýyna edáýir ózgeris engizdi. Qarashyǵanaq ınvestısııalarǵa, zamanaýı ozyq tehnologııalarǵa jáne sheteldik tájirıbeli seriktestikterge asa muqtaj edi.
1997 jyldyń qarashasynda Qarashyǵanaq boıynsha ónimdi bólý týraly sońǵy kelisimge qol qoıyldy. Konsorsıým boıynsha seriktester kásipti álemdik standarttar deńgeıine deıin jańǵyrtý jáne qaıta jabdyqtaýdy ózderine maqsat etip qoıdy. Bul mindetti oıdaǵydaı oryndap shyqty.
Sarapshylardyń baǵalaýynsha ótken onjyldyqtarda Qarashyǵanaq óte joǵary nátıjelerge qol jetkizdi. Qazirgi Qarashyǵanaq – turaqty damý prınsıpi boıynsha jumys isteıtin, áleýmettik-jaýapty jobany iske asyrýshy myńdaǵan qazaq mamandary eńbek etetin álemdik deńgeıdegi asa joǵary tehnologııalyq óndiris.
Búginde Qarashyǵanaq óndirý dınamıkasy jáne óndirý kólemi boıynsha elimizdegi kóshbasshy oryndardy ıelenip otyr jáne Batys Qazaqstannyń ǵana emes, búkil el boıynsha ekonomıkanyń damýyna orasan zor úlesin qosyp keledi. Joba boıynsha seriktester, Qarashyǵanaq aksıonerleri barlyq memlekettik bastamalardy belsendi túrde qoldap keledi, memlekettik baǵdarlamalarǵa atsalysyp, aımaqtaǵy jańa áleýmettik jobalardy iske asyrýda.
Oral mańynda Qarashyǵanaqty óńirdiń basty baılyǵy dep ataıdy. Ony ıgerý aımaq ekonomıkasynyń ósýine septigin tıgizetin mańyzdy faktor. Áleýmettik-jaýapty kompanııa bolǵandyqtan, QPO oblystyń ındýstrııalyq-ınnovasııalyq damýyna yqpal ete otyryp, taýarlar men qyzmetterdi satyp alýǵa jergilikti jetkizýshilerdi tartýda.
Qarashyǵanaq ken orny 40 jyldan beri ıgerilip keledi. Ken ornyndaǵy jumys esh toqtaǵan emes. Qyzmet aýqymy tek qana ulǵaıýda, buǵan Qarashyǵanaqtaǵy keńeıtý jáne óndirý tekshesin uzartý jobalaryn iske asyrý aıasynda júrgizilip otyrǵan jumys dálel. Munyń bári suıyq kómirsýtegin óndirý kólemin ulǵaıtýǵa múmkindik beredi, bul degenimiz joba aksıonerlerine de, elimiz úshin de qosymsha tabys.
Qarashyǵanaq boıynsha ónimdi bólý týraly sońǵy kelisimge qol qoıylǵan kúnnen bastap Qazaqstan Respýblıkasy salyq jáne bıýdjetke basqa da túsimder túrinde 17 mlrd astam dollar tabys tapty. Alaıda, osy ınvestısııalardyń materıaldyq emes qyry da bar. О́tken onjyldyqtar ishinde Qarashyǵanaqta kóptegen qazaqstandyq munaıshy-mamandar, óziniń básekege qabilettiligin kótergen júzdegen otandyq kompanııalar tolqyny ósip shyqty jáne olar búginde Qarashyǵanaq, Teńiz jáne Qashaǵan sııaqty suranystaǵy jobalarmen joǵary tehnologııalyq ónim shyǵarýda.
Qarashyǵanaq basshylyǵy jobaǵa qazaqstandyq qatysýdy belsendi ósirip keledi. Jergilikti qamtý baǵdarlamasynyń maqsaty tolyǵymen ulttyq ındýstrııany damytý úshin qolaıly jaǵdaılar jasaý jáne iri munaı-gaz jobalaryna qazaqstandyq kompanııalardyń qatysýyn arttyrý jónindegi Qazaqstan Respýblıkasynyń bastamasymen sáıkes keledi.
Kompanııanyń kez kelgen qadamy óndiristi jańǵyrtýǵa nemese keńeıtýge baǵyttalǵan, muqııat ekologııalyq saraptamadan ótedi. Búginde gazdy kádege jaratý kórsetkishi 99,94%-dy quraıdy. QPO qorshaǵan ortany qorǵaý salasyndaǵy strategııasy «jasyl ekonomıka» maqsattaryna tolyq sáıkes keledi. Jasyl ekonomıkaǵa aýysýdy Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy Nursultan Nazarbaev memlekettik saıasattyń negizgi basymdyqtarynyń biri dep atap ótken. 40 jyldyq mereıtoı – úlken ómir jolyndaǵy kezeńderdiń bir ǵana mejesi. Alda – Qarashyǵanaq jobasyn keńeıtýge baǵyttalǵan úlken múmkindikter jáne aımaqtyń ári qaraı turaqty damýy. QPO Qazaqstan Respýblıkasynyń, Qarashyǵanaq jobasy boıynsha jergilikti qaýymdastyq pen seriktesterdiń ıgiligi úshin jańa óndiristik asýlarǵa umtylýdy jalǵastyrady.
Arman QusaıYnov