Áıgili tarıhı tulǵa Baýyrjan Momyshulynyń esimi el esinde ańyz bolyp saqtaldy. Batyrdyń maıdan dalasyndaǵy erligi men ónegeli ómiri, qaısar minezi men bolmysyna bitken tektiligi bir bólek. Sonymen qatar ol jazýshy retinde de qazaq ultynyń ádebıetin óziniń shynshyl shyǵarmalarymen baıytty. Ańyz tulǵa óziniń týǵan jerine degen saǵynyshyn «Ushqan uıa» shyǵarmasynda jazady. Elden jyraq ketkende de batyr týǵan jerine jıi baryp turǵan eken. Tulǵanyń árbir sapary búginde estelikke aınalǵan.
Baýyrjan Momyshuly Jýaly aýdany, burynǵy Oraq-Balǵa aýylynda dúnıege kelgen. Búginde ol aýyldyń jurty ǵana qalǵandyqtan, barlyq derekterde batyrdyń týǵan jeri Kólbastaý aýyly dep jazylady. Dańqty qolbasshy aýylyna ár kelgen saıyn Esirkep Daýylbaıulynyń úıine túsip, qonaq bolady eken. Ekeýiniń aǵalyq-inilik syılastyǵy búginde tarıhı estelik bolyp saqtalypty. Batyrdyń ózi de ony ini tutyp, dos retinde de janyna jaqyn tartypty. Esirkep Daýylbaıuly 1919 jyly dúnıege kelgen, Fın jáne Ekinshi dúnıejúzilik soǵysqa qatysqan. 1963-1974 jyldary aýdandyq kompartııa komıtetiniń ekinshi hatshysy bolyp qyzmet atqarǵan. Sarǵaıǵan sýretterdi alǵa tarta otyryp, sol bir tarıhı sátterdi Esirkep Daýylbaıulynyń uly Ermek Daýylbaev saǵynyshpen eske alady. «Negizi Baýyrjan aǵamyz ben ákemizdiń taǵdyry bir-birine uqsas. Ekeýi de jastaıynan jetim ósken. Shaqpaqtyń bet qaratpas boranyna, soǵystyń qıyndyǵyna tózgen azamattar edi. Talaı qıyndyqqa tap bolsa da, ózderiniń adamdyq qasıetin joǵaltqan joq. Sondaı-aq, Baýkeńniń týǵan kúni 24 jeltoqsan bolsa, ákemiz 25 jeltoqsanda dúnıege kelgen eken», deıdi Ermek Esirkepuly.
Sarǵaıǵan sýretter syr shertedi. 1971 jyly Jýaly jerinde Baýyrjan Momyshulynyń 60 jyldyq mereıtoıy ótedi. Sodan beri jarty ǵasyrǵa jýyq ýaqyt ótse de, bul estelik sýretter arhıvte jáne urpaqtarynyń qolynda kózdiń qarashyǵyndaı saqtaýly. Batyr tulǵanyń mereıtoıyna óziniń maıdandas dosy, jazýshy Dmıtrıı Snegın de arnaıy keledi. Týǵan jerinde dúrkirep ótken toıǵa Jambyl oblystyq partııa komıtetiniń ekinshi hatshysy K.Lıharev kelip, Baýyrjan Momyshulyna Eńbek Qyzyl Tý ordenin saltanatty túrde tabys etken eken. «Baýyrjan aǵa kelgende úıimizge aýdan basshylary jınalyp, ózara suhbat qurýshy edi. Ol kisige laıyqty qurmet kórsetetin. Aýdannyń birinshi hatshysy D.Jıgalkın, ekinshi hatshysy M.Ábdirahmanov, aýdandyq atqarý komıtetiniń tóraǵasy S.Júnisov, atqarý komıteti tóraǵasynyń birinshi orynbasary N.Svıtıch jáne aýdandyq «Jańa ómir» gazetiniń redaktory Á.Aıtaqov sııaqty laýazymdy kisiler jınalatyn. Meniń esimde anyq qalǵany, Baýyrjan aǵamyzdyń «Moskva úshin shaıqas» atty kitabyn oqyǵan soń, áskerı strateg retinde ol kisini Fıdel Kastronyń Kýbaǵa shaqyrǵany týraly áńgimesi. Bizdiń úıge kelgende Kýba memleketine barǵaly júr eken. Sonda jınalǵan kisilerge Baýyrjan aǵamyz «Men Kýbaǵa búkil qazaq eliniń atynan qalaı bara jatqanymdy kórseteıin», dep ulttyq naqyshtaǵy qylyshty, shapan men bórikti kórsetti. Sodan keıin Máskeýge attandy. Men ol kezde on úsh jastaǵy bala edim», deıdi Ermek Daýylbaev. Bul alpysynshy jyldardyń orta sheninde bolǵan tarıhı sát.
Sonymen qatar Baýyrjan Momyshuly aýylyna ár kelgen saıyn oqyrmandarmen kezdesip turýdy dástúrge aınaldyrǵan eken. Ár saparynda dosy Esirkep Daýylbaıuly ekeýi birge júretin bolǵan. Ermek Daýylbaev maıdandas dostardyń arasynda beriktik ómirleriniń sońyna deıin saqtalǵanyn aıtady. Baýyrjan Momyshuly dúnıeden ótken soń, eki jyldan keıin Esirkep Daýylbaıuly da dúnıe salady. Búginde talaı jyldardan beri saqtalyp kele jatqan sarǵaıǵan sýretter tulǵanyń týǵan jer tórindegi tarıhı sátterinen kórinis beredi.
Jambyl oblysy
Sýrette: B.Momyshuly Jýaly oqyrmandarynyń ortasynda. Artynda turǵan E.Daýylbaıuly.