«Densaýlyq joly – 2013» aksııasy aýrýdy erte anyqtaý men aldyn alýǵa baǵyttalǵan
Qazirgi ýaqytta bastapqy medısınalyq sanıtarııalyq kómekke (BMSK) aýrýdy aldyn ala skrınıngtik anyqtaý men medısınalyq kómek kórsetý ǵana emes, sonymen qatar, profılaktıkalyq is-sharalar kesheni, aýyl jáne qala halqyn salamatty ómir saltyn belsendi ustanýǵa nasıhattaý da kiredi.
Osyǵan baılanysty Qazaqstanda jyl saıyn 1 shildeden 31 tamyzǵa deıin keń aýqymdy «Densaýlyq joly» aksııasy ótkiziledi, onyń maqsaty – áleýmettik mańyzdy aýrýlardy erte anyqtaý mańyzdylyǵy men aldyn alý máselesi jóninde aýyl turǵyndaryn aqparattandyrýdy barynsha kóterý, medısınalyq jáne konsýltasııalyq kómek berý.
«Densaýlyq joly – 2013» aksııasy aýrýdy erte anyqtaý men aldyn alýǵa baǵyttalǵan
Qazirgi ýaqytta bastapqy medısınalyq sanıtarııalyq kómekke (BMSK) aýrýdy aldyn ala skrınıngtik anyqtaý men medısınalyq kómek kórsetý ǵana emes, sonymen qatar, profılaktıkalyq is-sharalar kesheni, aýyl jáne qala halqyn salamatty ómir saltyn belsendi ustanýǵa nasıhattaý da kiredi.
Osyǵan baılanysty Qazaqstanda jyl saıyn 1 shildeden 31 tamyzǵa deıin keń aýqymdy «Densaýlyq joly» aksııasy ótkiziledi, onyń maqsaty – áleýmettik mańyzdy aýrýlardy erte anyqtaý mańyzdylyǵy men aldyn alý máselesi jóninde aýyl turǵyndaryn aqparattandyrýdy barynsha kóterý, medısınalyq jáne konsýltasııalyq kómek berý.
2013 jyly aqparattyq-kommýnıkasııalyq «Densaýlyq joly» naýqanynyń basty nazary adam pappılomasy vırýsyna (APV) qarsy ekpe egý jóninde sonymen qatar, qan aınalym júıesi aýrýynyń (arterıaldyq gıpertonııa, júrek ıshemııalyq aýrýy, ınsýlt), týberkýlez, aýyl turǵyndarynyń profılaktıkalyq medısınalyq tekserýden ótý belsendiligin arttyrý (skrınıngtik tekserý), sol sııaqty, salamatty ómir saltyn ustanýdy nasıhattaý týraly halyqqa joǵary deńgeıde aqparat berý.
Naýqan shalǵaıdaǵy aýyldyq jerlerge kardıologııa, týberkýlezge qarsy, onkologııalyq, terapııalyq qyzmetter men aımaqtarda salamatty ómir saltyn qalyptastyrý qyzmetteriniń mamandaryn jumyldyrý arqyly, medısınalyq jáne konsýltatıvtik kómek kórsetý, jedel tekserý ádisimen zerthanalyq zertteý júrgizýge, buqaralyq aqparat quraldaryn tartý arqyly APV-ǵa qarsy nasıhat júrgizýge baǵyttalǵan túsindirý jumysy úshin ońtaıly medısınalyq brıgadalaryn jiberedi.
«Densaýlyq joly – 2013» aksııasynyń negizgi mindeti – aýyl turǵyndaryn aqparattyq-bilim berý naýqanymen keń aýqymdy qamtý, júrek-qan tamyr aýrýynyń erte anyqtalýy jáne onyń aldyn alý, onkologııalyq aýrý, týberkýlez jáne minez-qulyq qaýip-qater faktory, densaýlyqty nyǵaıtý men saqtaý sharalary, salamatty ómir saltyn júrgizýge daǵdylandyrý, óz densaýlyǵyna degen ortaq jaýapkershilikti qalyptastyrý jóninde BMSK qyzmetkerleri men aýyl turǵyndaryna konsýltatıvti profılaktıkalyq kómek kórsetý.
Qazaqstan Respýblıkasynyń densaýlyq saqtaý salasyn damytýdyń 2011-2015 jyldarǵa arnalǵan «Salamatty Qazaqstan» memlekettik baǵdarlamasy men 20122016 jyldarǵa arnalǵan onkologııalyq kómek kórsetýdi damytý baǵdarlamasy basymdyqtarynyń biri – onkologııalyq aýrýlardy, onyń ishinde jatyr moınynyń obyryn (JMO) erte anyqtaýda skrınıngtik tekserý júrgizý men aldyn alý bolyp tabylady.
JMO-nyń basty sebebi (70%) adam pappılomasy vırýsy, ásirese, joǵary onkogendi 15 shtamm, al 16 men 18 shtammy adam úshin qaýipti jáne jatyr moıyny jasýshasynda qaterli isiktiń qaıta paıda bolýyn a ákep soǵýy múmkin ekendigi naqty dáleldengen.
Halyqqa búgingi kúni obyrdyń úkim emes ekendigi týraly aqparat berý qajet. DDU sarapshylarynyń baǵalaýy boıynsha obyrdan bolatyn barlyq ólim-jitimniń 30%-dan joǵarysyn APV-ǵa qarsy ekpe egý túrinde aldyn alý men aýrýdy erte anyqtaý jáne salamatty ómir saltynyń (SО́S) mynandaı qaǵıdalaryn: durys jáne tolyqqandy tamaqtaný, belsendi ómir súrý, temeki tartý men mólsherden tys ishimdikti paıdalaný, kúızeliske qarsy tura bilý arqyly aldyn alýǵa bolady. Erte jynystyq qatynasqa túsý, erte kezdegi 16 jasqa deıingi júktilik, týý men jasandy túsik, jynystyq seriktesti jıi aýystyrý, jynystyq jolmen beriletin juqpalardy juqtyrý qaýpin týdyratyn, sonyń ishinde APV-y týraly túsindirme jumystaryn júrgizý óte mańyzdy.
Qazirgi medısına bir orynda turmaıdy, onkologııalyq aýrýlarmen de kúres ádisteri únemi jetildirilýde.
Búgingi kúni APV-ǵa qarsy ekpe egý – bul, APV-ǵa qarsy turaqty ımmýnıtetti qamtamasyz etetin JMO-nyń bastapqy aldyn alý ádisi jáne ony SО́S-tiń elementi dep sanaýǵa bolady. Qazaqstanda APV-ǵa qarsy qoldanylatyn ekpe dárilik quraldardy saraptaý Ulttyq ortalyǵynda saraptaýdan oıdaǵydaı ótti jáne JMO-nyń aldyn alýda tıimdi jáne qaýipsiz qural bolyp tabylady.
Qazaqstanda APV-ǵa qarsy ekpe egýdi júrgizý tájirıbesine usynylǵan jastaǵy toptar – bul, 11-12 jastaǵy jynystyq qatynasqa túspegen jasóspirim qyzdar, olardyń ata-anasynyń jazbasha ruqsaty men naýqanǵa erikti túrde qatysýy. Belgilengen jastaǵy topqa ekpe egý tegin júrgiziledi. Kórsetilgen jas mólsherine sáıkes kelmegen, biraq APV-ǵa qarsy ekpe alýdy qalaıtyn áıelder men qyzdar ımmýnızasııalaý ortalyqtary men ekpe egý kabınetterinde aqyly túrde ekpe alýlaryna bolady.
Barlyq qyzyǵýshylyq tanytqan taraptardyń mindeti BAQ-tyń, memleket pen qoǵamdyq uıymdardyń belsendi qoldaýy arqyly qalyń buqara aýyl jáne qala turǵyndaryna, medısınalyq qyzmetkerler men bilim berý mamandaryna, jumys berýshilerge, ata-analar men jasóspirim qyzdarǵa JMO-ny erte anyqtaýdyń mańyzdylyǵy, basqa da aldyn alý sharalary men ekpeniń artyqshylyǵyn, basty sebep JMO bolyp otyrǵan APV-ǵa qarsy tıimdi ekpe bar ekendigi týraly anyq jáne naqty aqparat berý. Qazirgi jaǵdaıda APV-ǵa qarsy ekpe egý men onkologııalyq aýrýdy erte anyqtaý úshin skrınıngtik tekserýden únemi ótý – JMO-dan eń jaqsy qorǵanys.
«Densaýlyq joly – 2013» aksııasy kezeńinde respýblıkanyń barlyq óńirlerinde aýyldyq jerdegi bastapqy medısınalyq sanıtarııalyq kómek uıymynda túrli mamandardy tartýmen «Ashyq esik» kúnderin ótkizý josparlanýda. APV-ǵa qarsy ekpe, aýyl turǵyndary arasynda salamatty ómir saltyn qalyptastyrý, júrek-qan tamyr aýrýlary, týberkýlezdiń aldyn alý boıynsha aqparattyq-bilim berý materıaldaryn taratý úshin medısınalyq kolledj stýdentterin, joǵary synyp oqýshylaryn, eriktilerdi tartý arqyly minez-qulyq qaýip-qater faktorlarynyń aldyn alý boıynsha densaýlyq mektepteriniń, arterıaldy gıpertonııa men salamatty ómir saltyn júrgizý mektepteriniń jumystary iske qosylýda. Qan aınalymy júıesiniń aýrýy men týberkýlezdiń aldyn alý, APV-ǵa qarsy ekpe egý máselesi boıynsha BMSK medısınalyq qyzmetkerlerin oqytatyn semınar-trenıng ótkiziledi.
Búgingi kúni mamandardyń basty kúshi halyqtyń óz densaýlyǵyna degen ortaq jaýapkershiligi men salamatty ómir saltyn júrgizýge halyqtyń beıimdiligin qalyptastyrýǵa baǵyttalǵan.
Alýa MYRZAHANOVA,
Salaýatty ómir saltyn qalyptastyrý problemalary
ulttyq ortalyǵy baspasóz qyzmetiniń basshysy.