Jyldyń basy almatylyq júrgizýshiler úshin jaısyzdaý aqparatpen bastaldy. «Sergek» beınebaqylaý kameralary eki jarym myńnan astam jol buzý erejesin anyqtap, qańtar aıynyń alǵashqy aptasyndaǵy aıyppul mólsheri 42 mıllıon teńgeni quraǵan. Áleýmettik jelilerde taraǵan ártúrli mazmundaǵy aqparattar júrgizýshi qaýymdy biraz ábigerge salǵandaı.
Almaty qalasy polısııa departamenti Ákimshilik basqarma bastyǵy Jandos Muratálıev jýrnalıstermen kezdesýinde júrgizýshilerdi mazalaǵan suraqtardyń basym kópshiligi aıyppuldardyń bıýdjetke túsý-túspeýimen baılanysty bolǵandyǵyn jetkizdi. «Sergek» kameralaryn ornatýdaǵy negizgi maqsat jol-kólik erejesin buzýdyń aldyn alý men azamattardyń ómirine qaýip tóndiretin oqys oqıǵalardy boldyrmaý dep túsindirgen Jandos Muratálıev júrgizýshiler tarapynan tólengen ákimshilik aıyppuldar sońǵy teńgesine deıin bıýdjetke túsedi dep atap ótti. Sonymen qatar júrgizýshiler tarapynan jol-kólik erejeleriniń óreskel buzylatyndyǵyna alańdaýshylyǵyn bildire otyryp, 2019 jyly jol-kólik apatynan 145 adam kóz jumsa, bul kórsetkish 2018 jyly 130-dy quraǵanyn jetkizdi.
Azamattardyń qaýipsizdigin negizge ala otyryp, ótken jyldyń sáýir aıynan bergi aralyqta synaqtan ótkizý maqsatynda ári qala turǵyndarynyń ótinishteri boıynsha «Sergek» beınebaqylaý júıesi apat kóp oryn alatyn aýmaqtarǵa ornatylǵan. «Sergek» beınebaqylaý kesheni jol erejesin buzǵandardy ǵana emes, sondaı-aq kólik urlaý qylmysynyń aldyn alýǵa, qylmyskerdi der kezinde anyqtaýǵa múmkindik beredi.
Qazirgi kezde Almaty qalasy polısııa departamenti men qazaqstandyq «Kórkem telekom» IT kompanııasymen aradaǵy kelisimderge oraı qala kóshelerine ornalastyrylǵan «Sergek» beınekameralarynyń sany 400-ge jetip otyr. «Sergek» jobasyn basqarý jónindegi dırektor Bıbigúl Aıtúkenova kópshilikti mazalaǵan saýalǵa oraı «Sergek» beıne- baqylaý kesheniniń otandyq óndirýshige tıesili ekendigin aıtyp, oryndalǵan jumys aýqymyna 50 mln shamamasynda teńge jumsalǵanynan habardar etti. 2017 jyldan bergi aralyqta iske qosylǵan joba búginde tıimdiligin kórsetip keledi. «Sergek» kameralary Nur-Sultan qalasynda ornatylǵan alǵashqy jyldarda-aq jol apaty kórsetkishteri azaıǵan. Sońǵy málimetter boıynsha, jol apatynan kóz jumǵandar eki esege deıin azaıyp, kórsetkish 60-tan 36-ǵa deıin tómendegen. Osyndaı málimettermen bólise kele Bıbigúl Aıtúkenova «Kórkem telekom» JShS osy baǵyttaǵy jumysty jalǵastyrýǵa bıyl da daıyn ekenin atap ótti.
«Sergek» beınebaqylaý kameralarynyń tıimdiligine toqtalǵan Táýelsiz avtomobılıster odaǵynyń tóraǵasy Edýard Edokov damyǵan elder tájirıbesinde qala kóshelerindegi jol-kólik qaýipsizdigi barynsha kúsheıtilgendigin aıtady. Mysaly, bir ǵana Londonda 400 myńnan astam kamera bolsa, Berlın, Amsterdam, t.b. eýropalyq qalalardaǵy jol-kólik júıesi zamanaýı qondyrǵylarǵa súıenedi. Sondyqtan da órkenıetti qadamdardy ıgerýdiń qazaqstandyq qoǵamǵa paıdasy zor. Qaýipsizdik sharalaryn jetildirý jol qozǵalysynda ǵana emes, kólik urlaý qylmysynyń aldyn alýǵa da yqpal etedi. Júrgizýshilik tájirıbesinen birqatar mysal keltirgen Edýard Edokov jol-kólik erejesin buzýdy azaıtýda aıyppuldardy kúsheıtý, qatań jazalaýmen birge kólik ıeleriniń biliktiligin arttyrý máselesine jiti nazar aýdarý qajet, deıdi. Árbir júrgizýshi úshin aıyppul tólemeýdiń amaly – jol-kólik erejesin qatań saqtaý. Al «Qazaqstan veloqoǵamy» qoǵamdyq birlestiginiń ókili Dýman Qapasovtyń aıtýynsha, «Sergek» kesheni jol-kólik qozǵalysynyń, sondaı-aq jaıaý júrginshilerdiń qaýipsizdigin qamtamasyz ete otyryp, kólik júrgizý mádenıetin arttyrýǵa yqpal etetini sózsiz.
Qalada «Sergek» kameralarynyń jıi ornalasý sebepterine qatysty qoıylǵan saýalǵa oraı Jandos Muratálıev kameralardy qondyrmastan buryn arnaıy saraptama jasalyp, Bas prokýratýranyń Quqyqtyq statıstıka jáne arnaıy esepke alý jónindegi komıteti kartasyna nazar aýdarylatynyn atap ótti. Al quqyq buzý derekteri jol qozǵalysy qaýipsizdiginiń jedel aqparattyq júıesine tirkelip, ákimshilik polısııa ókilderimen tekserilgennen keıin jol erejesin buzýshylarǵa hattama joldanady. Ákimshilik polısııa komıtetiniń málimetterine súıensek, jol júrý erejesin buzǵan azamattar jeti táýlik ishinde ákimshilik aıyppuldy 50 paıyz mólsherinde tóleı alady. Quqyq buzǵan azamattarǵa hattamamen birge aıyppul somasy men tóleý tártibi túsindirilgen túbirtek beriledi. Hattama toltyrylǵannan keıin bir táýlik ishinde málimetter IIM derekter bazasyna engizilip, aıyppuldy onlaın rejiminde egov.kz portaly arqyly kórýge jáne tóleýge bolady. Eger de aıyppul osy kórsetilgen merzimde tólenbese, onda júıede aıyppul tolyq mólsherde kórsetiledi. Aıyppul ótelgen túbirtekti ishki ister organdaryna jiberý mindetti emes.
Jandos Muratálıev jıyn barysynda qoǵamdyq oryndardaǵy qaýipsizdikti baqylaý úshin qazirgi kezde qanatqaqty jobalardyń júzege asa bastaǵanyna toqtalyp, qylmyskerdiń bet júzin dál anyqtaıtyn Izraıl, Aýstrııa, eýropalyq kompanııalarǵa tıesili qondyrǵylardyń bar ekendigin jetkizdi. Naqty nátıjege qol jetkizgennen keıin ondaı kameralar adamdar kóp shoǵyrlanǵan aýmaqtarda ornatylatyn bolady.
Jol boıyn ǵana emes, qaladaǵy qoǵamdyq qaýipsizdikti de baqylaı alatyn «Sergek» baǵdarlamalyq kesheni az jáne keń aýqymdy birneshe kameradan turady. Tyıym salynǵan qyzyl túske ótip ketý, baǵdarshamnyń tyıym salǵan dybysyn elemeý, jyldamdyqty asyrý, qoǵamdyq kólik jolaǵyna ótip ketý sııaqty derekterdi dálme-dál anyqtaıtyn «Sergek» aýa raıynyń qolaısyzdyǵyna, ıaǵnı tumandy, jańbyrly, qarly-borandy kúnderge qaramastan, jasandy ıntellekt jáne kompıýterlik dáldik arqyly oqıǵany naqty kórsetedi. Olaı bolsa, mamandar jaýabynan keıin «Sergektiń» kerek ekendigine seneıik.
ALMATY