Abaı mereıtoıy qalaı atalyp ótedi?

Ortalyq kommýnıkasııalar qyz­me­tiniń aqparattyq alańynda Abaı Qunan­baıulynyń 175 jyldyǵyna arnalǵan is-sharalar týraly baspasóz konferen­sııasynda mereıtoı qarsańyndaǵy baǵdarlamalar reti habarlandy. Mem­leket basshysy Qasym-Jomart Toqaev­tyń tapsyrmasy boıynsha, byltyr 30 qazan kúni Abaı Qunanbaıulynyń 175 jyl­dyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi memlekettik komıssııa­nyń hattamasymen Abaı Qunanbaı­ulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn daıyndaý jáne ótkizý jónindegi jalpy respýblıkalyq jospary bekitilgen bolatyn. 82 tarmaqty qamtıtyn jospar iri halyqaralyq, respýblıkalyq jáne oblystyq qoǵamdyq mańyzy bar 500-den astam is-sharalardy qamtıdy.

– Bıyl – erekshe aıtýly jyl. El­digimiz men rýhanııatymyz úshin asa mańyzdy, memlekettik ǵana emes halyq­aralyq deńgeıde jaýapkershiligi zor mindet kózdelip otyr. Ol ulty­myzdyń uly aqyny, oıshyly Abaı Qunan­baıulynyń 175 jyldyq mereıtoıyn atap ótýimiz bolmaq. Abaı esimi, Abaı murasy, Abaıdyń ómir joly men ónegesi ár qazaq úshin qadirli, qasıet­ti. «Qalyń elim, qazaǵym, qaıran jur­tym…» dep, halqynyń qamyn qara basynyń qadirinen joǵary qoıyp ót­ken aqynǵa degen yqylas zor, qurmet te sheksiz. Jospardyń 4-tarmaǵyna sáı­kes Nur-Sultan, Almaty, Shymkent qalalary jáne oblystardyń ákimdikteri merekeleýdiń óńirlik josparlary ázir­lendi, – degen Mádenıet jáne sport vıse-mınıstri Nurǵısa Dáýeshov ıdeıalyq mazmundy is-sharalarǵa negizdelgen birqatar josparmen tanystyrdy. Vıse-mınıstrdiń aıtýynsha, «Astana Opera» memlekettik opera jáne balet teatrynda Qazaqstan Respýblıkasynyń Tuńǵysh Prezıdenti – Elbasy N.Nazarbaevtyń jáne Qazaqstan Respýblıkasynyń Prezıdenti Q.Toqaevtyń qatysýymen uly Abaı mereıtoıynyń resmı saltanatty ashylý rásimine arnalǵan konsert ótkiziledi. Al eń mańyzdy jobalardyń biri – Abaı shyǵarmalary 10 shet tiline (fransýz, aǵylshyn, orys, arab, ıspan, qytaı jáne túrik, japon, nemis, ıtalııa tilderi) aýdarylyp, sondaı-aq 3 myń dana taralymmen basyp shyǵarylmaq.

– Aýdarma máselesine kelgende úlken yjdaǵattylyqpen qaraý kerek. Osyǵan deıingi tájirıbesi eskerile kele, bul jumystarmen Ulttyq aýdarma bıýrosy shuǵyldanyp jatyr, – deıdi vıse-mınıstr.

Odan keıingi iri joba – Abaıdyń ómiri, shyǵarmashylyǵy, murasy jáne qazaq mádenıetin damytýdaǵy róli týraly úsh qoıylymdyq-derekti fılm túsirý. Qazirgi ýaqytta Ulttyq kınony qoldaý memlekettik ortalyǵynyń 2019 jyldyń 30 qyrkúıegi men 31 qazan araly­ǵyndaǵy irikteý konkýrsyna Abaı týraly 3 derekti jáne 3 kórkem fılm kınojobalary kelip túsken. Kelesi kezekte, atalǵan ortalyq qoldanystaǵy zańnamaǵa sáıkes, kınojobalardy Saraptama keńesi­niń qaraýyna shyǵaratyn bolady. «Derekti fılm – shyǵarmashylyq jumys­tyń jemisi. Men osy derekti fılmge abaıtanýshy retinde qatysamyn. Daıyndyq jumystary júrip jatyr. Kınoóndiris salasynda, derekti fılm janrymen jumys isteý boıynsha belgili bir deńgeıde tabysqa jettik», deıdi akademık Ǵarıfolla Esim.

Mádenı-kópshilik is-sharalar reti aqynnyń týǵan kúnine oraı tamyz aıynda týǵan jeri Abaı aýdanynda «Etno aýyl» kesheniniń aýmaǵynda teatrlan­dy­rylǵan qoıylymdarmen, aıtyspen, sırek kezdesetin kitaptardyń, murajaı eksponattarynyń, qoldanbaly óner sheberleri buıymdarynyń kórmeleri jáne sporttyq jıyndarmen jalǵaspaq. Semeı qalasynda «Abaı murasy jáne álemdik rýhanııat» atty halyqaralyq ǵylymı-praktıkalyq konferensııa ótki­ziledi. Konferensııaǵa belgili otandyq jáne sheteldik abaıtanýshy ǵalymdar, ǵylymı-shyǵarmashylyq zııaly qaýym ókilderi shaqyrylady.

Mereıtoı aıasynda Abaıdyń «Jıde­baı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qory­ǵyn mýzeefıkasııalandyrý jáne aqyn esimimen baılanysty tarıhı-mádenı mura obektilerine ǵylymı-res­tavrasııalaý jumystaryn júrgizý qarastyrylǵan. Barlyq oqý oryndarynda Abaıdyń óleńderin jáne qara sózderin mánerlep oqý jáne mazmundaý boıynsha ashyq sabaqtar men taqyryptyq shy­ǵar­ma baıqaýlary ótkiziledi. Respýb­lı­kanyń barlyq aımaqtarynda oqýshylar úshin «Abaı jerine saıahat» atty Abaı jerlerine ekskýrsııalyq týrlar qaras­tyrylǵan.

Joǵary oqý oryndarynda ǵylymı konferensııalar, Abaı oqýlary, sımpozıýmdar, poetıkalyq jáne ádebı festı­val­dar, poezııa keshteri, Abaı óleń­derin úzdik oqý, ánderin oryndaý jáne shyǵarmashylyǵyn bilý boıynsha semınarlar men konkýrstar josparlanýda. L.N.Gýmılev atyndaǵy EUÝ janynan «Abaı akademııasy» ǵylymı-zertteý ınstı­týty quryldy.

Árbir qazaqstandyq Abaıdyń shyǵar­ma­lary boıynsha jalpyulttyq dık­tantqa qatysa alady. Sonymen qatar mereı­toı aıasynda barlyq mádenıet jáne sport uıymynda ádebı oqýlar, taqy­ryptyq is-sharalar, ulttyq sport túrleri boıynsha sporttyq jarystar, shy­ǵar­mashylyq keshter, festıvaldar, áskerı bólimderde belgili aqyn-jazýshylar, abaıtanýshy ǵalymdardyń qatysýymen saltanatty is-sharalar qatary tolassyz jalǵasa bermek. Búginde mereıtoıdy IýNESKO aıasynda toılaý máseleleri qyzý pysyqtalyp, daıyndyq jumystary qarqyndy bastalyp ta ketti. «Abaıdyń 175 jyldyq mereıtoıyna arnalǵan sharalar Mádenıet jáne sport mınıstrliginiń 3 mlrd teńge kólemindegi jyldyq josparlanǵan qarjysy esebinen ótedi. Mysaly, Abaı atyn­daǵy Opera jáne balet teatry gas­troldik saparlaryna bólingen jyl saıynǵy qarjyny Abaı jylyna arnap, Máskeý, Túrkııa, Qytaıǵa baryp óner kórsetedi», deıdi Nurǵısa Dáýeshov. Mereıtoı aıasynda Abaıdyń «Jıde­baı-Bórili» memlekettik tarıhı-mádenı jáne ádebı-memorıaldyq mýzeı-qo­ryǵyn túrlendirý jáne aqyn esimi­men baılanysty tarıhı-mádenı mura obektilerine ǵylymı-restavra­sııalaý jumystaryn júrgizý qarasty­rylǵan. Bul jumystardyń bári «Qazres­tavrasııa» uıymyna bólingen qarajat esebinen jasalady. Mysaly, Abaıdyń Semeı qalasyndaǵy mýzeıiniń ishki jón­deý jumystaryna 30 mln teńge bólinip otyr.

Abaıdyń álemdik ádebıet pen máde­nıetke qosqan úlesin keń ilgeriletý maq­satynda, mereıtoı aıasynda qazaq­standyq jáne sheteldik medıada, áleý­mettik jelilerde keń taratý úshin aqynnyń shyǵarmashylyǵy týraly bir­qatar televızııalyq, kórkemdik, derek­ti, ǵylymı pýblısıstıkalyq fılm­der­­diń, telebaǵdarlamalardyń, arnaıy shyǵa­rylymdar men ımıdjdik joba­lardyń júzege asyrylýy qarastyrylǵan.