Bala tárbıesindegi qazaqtyń bir ozyq úlgisi – áje mektebi edi. Qazir ol joıylýdyń az-aq aldynda tur. Tipti «áje» degen janyńa jaqyn aıaýly ataýdyń ózi de kóp jaǵdaıda jalpyǵa ortaq «apaǵa» aýysqan.
Al biraq, áje tárbıesin kórgen azamattardy anadaıdan tanısyń. Eń basty ereksheligi sol, ondaı jan barynsha baýyrmal bolady. О́ıtkeni ájesi ondaı balany kóbinese qushaǵyna alyp, qashan kózi ilingenshe aınalyp-tolǵanyp, boıyndaǵy bar jylýyn berip, baýyryna basyp jatatyn. Osyndaı qamqorlyq kórgen soń óren meıirimdi bolyp ósetin. Qolyndaǵy oıynshyǵyn, táttisin bireýge berýge tyrysatyn.
О́zimiz áje mektebin kórgenderdi dál osy – baýyrmal minezinen tanımyz. Qandaı qyzmette, qandaı laýazymdy atqaryp júrse de áje mektebinen shyqqandar boıyndaǵy aıryqsha jylylyǵynan kimnen tárbıe alǵanyn bildirip turady.
Shesheler qansha talapshyl bolsa, ájeler sonshalyq jumsaqtyq kórsetetin. «Osydan bala búlinip ketedi» degen túsinik bilmestikten týǵan. О́rkenıettiń órine shyqqan japondar da bóbekterin bes jasyna deıin erkeletip, ne istese de bizdiń ájelerimiz sııaqty betinen qaqpaıdy eken. Sodan japonnyń balalary artyq bolmasa kem bolǵan joq. «Balany bes jasqa deıin patshańdaı kút, 5-ten 15-ke deıin qulyńdaı jumsa, al 15 jastan keıin qurbyńdaı kór» degen danalyq solardan shyqqan. Árıne, erkeletýdiń de jóni bar, eshkim de shekten shyǵaryp jibermeıdi. Ájelerimiz de solaı bolatyn, esti erke bolsań – betińnen qaqpaıdy, al essiz bolyp bara jatsań, aq taıaǵy arqańnan sart ete qalady...
Japondar bóbektiń erkelep, erkin oınap-kúlgenin qalaıtyny – olardyń ómirdi ózdiginen tanysyn degenge saıady eken. Erkindikte bárin de óz qolymen ustap, óz kózimen kórsin, sonda alǵan áseri mol bolady, tanymy zor bolady dep sanaıtyn kórinedi. Al on beske kelgen balany olar tolyq, derbes adam dep sanaıdy. Qazaq ta «on úshte otaý ıesi» demeıtin be edi? Ájelerimiz de osy kezden úı ıesi bolýǵa úndep, senim bildirip, kelin ákelgenniń, qyzyq kórsetkenniń, bópe súıgenniń qyzyqtaryn áńgimelep otyratyn edi ǵoı.
Balanyń erte damyp, eseıýin qazir ǵylym da jetistikke sanaıdy. Damýdyń jolyna erte bastan túsý kerektigin de alǵash usynǵan halyqtardyń biri japondar eken.
Uzaq jyldar orystyń yqpalynda bolyp, solardyń tárbıelik salttaryn boıymyzǵa sińirgen bizdiń kóptegen zamandasymyz áje mektebinen kemistik tappaqqa tyrysady. Balany erte eseıtýdi de ondaılar qatelik sanap, úlkenderdiń áńgimesin estirtpeýge, úıdegi úlken-kishili problemalardan alys ustaýǵa tyrysady. Bul jasóspirimdi sol balalyq qalpynda qaldyryp, eshteńeden habarsyz, tek ata-anasy aıtqan áńgimelerge ǵana maldanýǵa úndeıdi. Budan balanyń ómirge degen kózqarasy damı almaı qalady. Árıne qazirgi, ınternet qolyna erkin tıgen bala ómirdiń barlyq qyrlaryn ózi kóredi. Biraq sonyń bári ájeniń áńgimesi sııaqty jumsaqtyqpen, jylylyqpen emes, dórekilikpen, raqymsyzdyqpen jetip, balanyń sanasyn qatygez, meıirimsiz qylyp qalyptastyrady. Ondaı balalardan keıin ne shyǵatynyn kórip júrmiz. Tipti qylmystyq jolǵa túspeı, ýnıversıtetke túsip oqyǵan bolsa da keıin maman bolyp shyqqanda, bastyq bolyp otyrǵanda boıynda jylylyq, adamgershilik joq ekeni kórinip qalady.
Qansha paıdaly bolsa da, qansha tıimdi bolsa da ájeler mektebin qaıtadan qalpyna keltirý ońaı emes. Ol úshin analardyń ózi áje bolýǵa tárbıelenýi, tyrysýy kerek. Árıne, qazirgi ájeler Muqaǵalı aıtqandaı, aq kımeshek, mási kımeı-aq qoısyn, biraq ájeniń ulaǵatyn boıyna sińirip, paıdaly qasıetteri men tárbıesin alýyna bolady. Arnaıy zerttep, ájeler mektebiniń ozyq úlgileri men tıimdi tustary terilip kitaptar jazylsa, eńbekter jaryq kórse, sosyn qazirgi apalar arasynda kýrstar júrgizilse, ondaımen aınalysatyn úkimettik emes uıymdar paıda bolsa – ájeler mektebiniń qaıtadan ashylmaıtyn nesi bar? Ol bizdiń Rýhanı jańǵyrýymyzǵa da qosylǵan úles bolmas pa edi?