Darhan tabıǵattyń dara syıy daraqylyqty kótere bermeıdi. Mine, sondyqtan da, aıalaý da, qamqor bolý da kerek. Janashyrlyq tileıtin óńirdegi tamasha tabıǵattyń tartýynyń biri – Kókshetaý qalasynyń baýyryndaǵy Qopa kóli.
Kónekóz qarııalardyń aıtýyna qaraǵanda, bir kezde balyǵy taıdaı týlaǵan, tananyń kózindeı jarqyraǵan Qopa kóliniń sýy kóz jasyndaı móp-móldir bolǵan eken. Keıin óńezdenip, baldyr basyp ketti. Kóldiń qorystanýynyń áýelgi sebebi, keńes zamanynda Zerendi aýdanyndaǵy mal fermalary Shaǵalaly ózeniniń jaǵasyna tym jaqyn salynýynan boldy. Kóktemgi qyzyl sý júrgen shaqta mal fermalaryndaǵy bar qoqys ysyryla jyljyp, qarǵyn sýǵa erip ózenge quıylatyn. О́zen arnasymen jetken laı sý Qopa kólin tunshyqtyrdy. Baǵzydaǵy baǵy qaıtqan, móldir sýynyń laılanǵan kezi de osy. Keıin san márte kól tabanyn tazalaýǵa áreket jasaldy. Bul iske jergilikti basqarýshy organdar da, bıznes ókilderi de bel býyp kirisip kórdi. Biraq, túpkilikti nátıje shyǵa qoımady.
Jalǵyz Shaǵalaly ǵana emes, Qopaǵa quıatyn Qylshaqty ózeniniń arnasymen aǵyp keletin qoqys ta kól tabanynyń shamadan tys lastanýyna áser etip jatyr. Qazir mamandar ózen arnalaryn sýasty ósimdikterinen tazartýǵa aıryqsha kóńil bólip otyr. Muz myqtap qatyp turǵan aldaǵy bir aıdyń ishinde tabıǵat janashyrlary muz ústindegi qamysty oryp, qala syrtyna shyǵaryp tastamaq. Esesine bul ıgilikti shara kóldegi baldyrdy azaıtyp, aıdynnyń sál de bolsa tazarýyna múmkindik bermek. Qazir ózen jaǵalaýynda qaýlap ósken qalyń qamystyń bıiktigi ásirelep aıtqanda, atty adamnyń boıyndaı. Mamandardyń paıymdaýynsha, qamys mólsheri jaǵalaýdyń jalpy aýmaǵynyń 18 paıyzynan aspaýy kerek eken.
Dúnıe jaralǵaly eshkim nazar aýdarmaǵan qalyń qamystyń beı-bereket qaýlap óskeni sonshalyq, ózen arnasyn tumshalap jaýyp qalǵan. Tipti, ózen tabanyndaǵy muzdyń ózi kórinbeıdi.
– Búginde Qylshaqtynyń Qopaǵa quıar saǵasynan bastap ný qamysty oryp, qala syrtyndaǵy tıisti orynǵa shyǵarý jumystaryn bastap kettik, – deıdi oblystyq tabıǵı resýrstar jáne tabıǵatty paıdalanýdy retteý basqarmasy basshysynyń orynbasary Bolat Toqyshev, – uzyn-yrǵasy bes shaqyrym. Qolǵa alyp otyrǵan bul jumys melıorasııany jáne sý tasqynyna qarsy qaýipsizdikti de qamtıdy. Sońǵy eki jylda basqarma Qopa kólin bıologııalyq tásilmen tazartýdy qolǵa alǵan. Bul degenińiz, baldyrǵa bókken kólge shópqorekti balyq jiberý. Eki jyl ishinde sý aıdynyna 40 myńnan astam shabaq jiberildi.
Osy istiń nátıjesin saraptaǵan zerthanalyq zertteý uzaq jyldan beri turǵylyqty eldiń bas aýrýyna aınalǵan sý aıdynynyń edáýir tazaryp qalǵanyn kórsetip otyr. Al myna jańalyq tipti eldi eleń etkizer janashyrlyq dese de bolǵandaı. Endi bul bastamany oblys ortalyǵyndaǵy birqatar mekemeler de jalǵastyrmaq. Qazir Qopa kólindegi otteginiń mólsheri 8,5 paıyzǵa deıin kóterilipti. Bul degenińiz kól akvatorııasynyń tazara bastaǵanyn ańǵartady. Qamysynan arylǵan jerge ózen jaǵalap, taza aýa jutyp dem alǵandy qalaıtyndar da iz sala bastaǵan. Tabıǵat qorǵaýshylar jazda da beı-bereket ósken qamysty taǵy bir oryp shyqsaq deıdi.
Bıyl – eriktiler jyly. Sóz sońynda olardyń da nazaryn osy máselege bir aýdaryp qoısaq. Týǵan jerdiń tamyljyǵan tabıǵatyna kóńil bóletin jas tolqyn bel býyp kirisse, qamys orǵan degen ne táıiri?! Oǵan qosa ústimizdegi jyly Qazaqstan men Reseıdiń shekaralas aýmaqtarynyń ekonomıkalyq forýmy ótpek. Kórshiniń kózi úrpıip ósken qamysqa, baldyrǵa bókken kólge tússe, uıat-taǵy.
KО́KShETAÝ