Qamshynyń sabyndaı qysqa ómir-aı... Tirshiliginde halqymyzdyń abzal azamattarynyń qatarynan tabylǵan, ashyq dıdary kúlimdep, mańdaıy jarqyrap júretin Áshimjan Ahmetov búgin aramyzda joq. Táýelsiz elimizdiń erteńgi bolashaǵy úshin iske asyrý kerek degen úlken oılaryn, ǵylym men bilim salasyna engizemin degen úlken armanyn ol ózimen birge ala ketti. Shyn mánindegi qaıratker-ǵalym edi. Elim, halqym dep qyzmet etken osyndaı parasatty adamnyń ómiriniń qysqa bolǵanyna ókinesiń...
Qamshynyń sabyndaı qysqa ómir-aı... Tirshiliginde halqymyzdyń abzal azamattarynyń qatarynan tabylǵan, ashyq dıdary kúlimdep, mańdaıy jarqyrap júretin Áshimjan Ahmetov búgin aramyzda joq. Táýelsiz elimizdiń erteńgi bolashaǵy úshin iske asyrý kerek degen úlken oılaryn, ǵylym men bilim salasyna engizemin degen úlken armanyn ol ózimen birge ala ketti. Shyn mánindegi qaıratker-ǵalym edi. Elim, halqym dep qyzmet etken osyndaı parasatty adamnyń ómiriniń qysqa bolǵanyna ókinesiń...
Áshimjanmen ınstıtýtqa túsýge kelgen kókórim, bozbala shaqta tanysyp, eki jyl stýdenttik ómirdiń armanshyl jarqyn da jaqsy kúnderin, bilimge alańsyz qulshynǵan sátterin birge ótkizdik. Ol á degennen-aq bizdiń aramyzda jalǵyz ozat stýdent, bilim báıgesinen oza shaýyp, Ǵanı Muratbaev atyndaǵy úzdik stıpendııanyń ıegeri atanyp, kýrstyń kóshbasshysy bolyp shyǵa keldi. Oıdan-qyrdan qosylyp, birimizdi birimiz alalamaı úlken qalada jastyq dáýrenniń qyzyǵyn da, shyjyǵyn da birge bólisip júrgen bizder Áshimjandy tek qana osyndaı ónege-óreden kórýge, sondaı bolýǵa tıisti adamdaı qabyldadyq. О́miriniń sońǵy sátine deıin ol osynysynan aınymady. Solaı, qolǵa alǵan qaı iste de aldyńǵy qatarda ǵana júretin azamat bolyp qaldy.
Áshimjan úshinshi kýrstan bastap Lenıngradtyń tehnologııa ınstıtýtyna aýysyp, ony úzdik bitirip shyqty da, ózin uıadan ushyrǵan Tarazǵa oraldy. Jaı ǵana oralǵan joq, qolynda Qazaqstan hımııa óndirisiniń alyby – qosarly sýperfosfat zaýytyna talapty jas maman retinde jumysqa jiberilgen joldamasy bar. Taǵy da osy arada basymyz toqaılasyp, úlken zaýytta birge eńbek ettik. Jalyndap júrip jumys jasady, bilimin de, biligin de kórsete bildi. О́zin maman retinde ǵana emes, adam retinde tanytty. О́ndiriste shyńdalý mektebinen ótken ózimizdiń Áshekeń Jambyl sý sharýashylyǵy jáne qurylys ınstıtýtyna aýysyp, oqytýshy-ǵalymdyq qyzmetke birjola bet burdy. Neva jaǵasyndaǵy alys qalada júrip kóńiline toqyp qaıtqan ǵylymı irgeli taqyrypty qaýzap, aqyry sol Lenıngradtyń tehnologııa ınstıtýtynda aldymen kandıdattyq, sodan soń kóp uzamaı doktorlyq dıssertasııalaryn qorǵady.
Áshimjannyń ár ǵalymǵa ónege-úlgi bolarlyqtaı bir ǵajap qasıeti, qolǵa alǵan jumystaryn meıli sharýashylyq nemese ǵylymı bolsyn, barynsha óte uqyptylyqpen tereń taldaýdan ótkizip, nátıjesine kózdi jetkizip baryp, kóptiń talqysyna salatyn. Buǵan shydam da, tabandylyq ta qajet edi, osynyń bári onyń adamdyq parasatynda, ǵalymdyq beınesinde jetilip, artylyp jatatyn. 1992 jyly ol doktorlyq dıssertasııasyn qorǵaǵanda, jankúıer dosy bolǵasyn, tilektestigim men qoldaýymdy bildirý úshin Jambyldan arnaıy kelip, dosymnyń qasynan tabyldym. Synshyl da qatań, talapshyl úlken ǵylymı ortada qorǵaýǵa usynylǵan eńbektiń taqyryby organıkalyq emes zattar tehnologııasy men ekologııa ǵylymy problemasynyń, eki ǵylym salasynyń ushtasqan jerinen bastaý alyp, damyp, negizgi aýqymdy irgeli ǵylymı qaǵıdanyń ornyǵyp, órisin tabar arnasy edi. Minbede turǵan, ishki tolqýyn qashandaǵydaı sabyrly ustamdylyǵyna jeńdire bilgen Áshimjan aılar, jyldar boıy túbegeılep zerttegen taqyrybynyń tujyrymdamasyn qolmen qoıǵandaı baıandap shyqty. О́zektiligine, ǵylymı sarabdaldyqpen oryndalǵanyna bedeldi ǵylymı keńestiń eshbir kúmáni bolmasa da, Áshimjannyń bul eńbegi qyzý da jan-jaqty talqylandy. Bilimi de, zerdesi de suńǵyla jigitke árqaısysynyń salmaǵy da, máni de zor 37 suraq qoıyldy. Keńes músheleri – hımııa ǵylymynyń múıizi qaraǵaıdaı ataqty bilgirleri ózine asa senimdi, doktorlyq ataqty qorǵaýǵa usynǵan taqyrybyn óndiris tájirıbesimen ushtastyra zerttep, tamasha zerdeleı bilgen jas ǵalymnyń qoıylǵan árbir saýalǵa kúmánsiz, ornyqty, múdirmeı bergen jaýabyna óte rıza bolysty.
TMD elderine aty málim ǵalym, fosfor ónerkásibiniń negizin salýshylardyń biri professor V.A. Ershov minbege shyǵyp, ǵylymı keńestiń sol kúngi jumysyna, ǵalym Áshimjannyń tabysty eńbegine shynaıy rızashylyǵyn ózgeshe bir yqylaspen bildirdi: «Men 20 jyl boıy taban aýdarma stan osy ǵylymı keńestiń múshesi bolǵan kezimde bir joly ǵylym doktory dárejesine ǵylymı eńbegin qorǵaǵan bir ǵalymǵa 21 suraq berilgen edi. Bul osynda otyrǵandardyń kópshiliginiń jadynda. Sony kóp jyldardan beri áńgime etip kelip edik, al búgin mine qazaqstandyq áriptesimiz Áshimjan Ahmetovke 37 suraq berildi. Kóńil aýdarýlaryńyzdy suraımyn, anaý-mynaý emes, 37 suraq! Jáne qandaı suraqtar! Sonyń birine de múdirmedi sabazyń! Ǵylymı turǵydan meılinshe óte túsinikti, tamasha, saýatty jaýap aldyq, sondyqtan men bul jas ǵalymnyń doktorlyq dáreje alýǵa ábden laıyqty ekenine eki qolymdy birdeı kóterip qoldap daýys beremin jáne barlyq keńes músheleriniń ony qoldaýyn suraımyn». Qandaı ádil aıtylǵan baǵa! Dosyma degen maqtanysh sezimi kóńilimnen asyp, tógilip, qýanyshtan tolqyp otyrdym.
О́mir kóshi óz jolynan aınymaı ótip jatty. Umytpasam, 1993 jyly tehnıka ǵylymdarynyń doktory ózimizdiń Áshekeń Jambylǵa oralyp, «Qarataý fosfor holdıng kompanııasynda» (qazirgi «Kazfosfat» JShS) bas dırektordyń orynbasarlyǵy qyzmetine keldi. Jańarýdyń sol alǵashqy qıyn da kúrdeli jyldarynda hımııalyq zaýyttarda, ǵylymı zertteý jáne jobalaý ınstıtýttarynda jańa tehnologııalardy óndiriske engizýdiń naýqany bastaldy. Peshten shyǵyp, aýada janyp jatqan ýly gazdy tabıǵı gazdyń ornyna paıdalaný, qorshaǵan ortaǵa fosfor qaldyqtarynyń zııanyn tıgizbes úshin olardy mıneraldy tyńaıtqyshtarǵa jáne basqa ónerkásip taýarlaryna aınaldyrýdyń ómirlik máni zor jumystary óndiriske birinen soń biri engizilip jatty. Áshimjan osy jumysqa qos bilegin sybanyp belsene kirisip ketti. Kúni-túni damylsyz eńbek etti. Demalystyń ne ekenin qaperine de almady. Oı tereńinen qaınap shyqqan ıdeıalardy ómirdiń, eń bastysy, adam tirshiliginiń qajettiligine aınaldyrý jolynda ol óziniń bilimin de, uıymdastyrýshylyq qabiletin de jumsaı bildi. Jurtty sońynan erte bildi, jaqsy isterdiń tabysty bolaryna sendire bildi. Dosymnyń sonaý jas kezderden bergi adamdyq ón-boıynan tabylǵan kóshbasshylyq sol qasıeti osy tusta da óziniń daǵdysynan jańylǵan joq.
Qarjy tapshylyǵy, ártúrli ekonomıkalyq, óndiristik irkilister irgeli úlken maqsatty birden oıdaǵydaı júzege asyryp tastaýǵa mursha bermese de, Áshimjan syndy ǵalym-maman qolǵa alyp, bastaǵan jumys óziniń ózektiligin joǵaltpady, kún ótken saıyn qajettiligi aıqyn sezilip, ómirsheńdigin dáleldeı tústi, óıtkeni bul elimizdiń ınnovasııalyq damýyna negiz bolatyndaı qaryshty talpynys edi. Sol árqıly qıynshylyǵy bastan asqan kezdegi Áshimjan Ahmetov jetekshilik jasaǵan tikeleı óndiristiń qaınaǵan oshaǵynda júıeli bastalǵan ǵylymı-praktıkalyq irgeli jumystar osy kúnge deıin jalǵasyn taýyp keledi. Ǵalymnyń aty ólse de, haty ólmeıdi degen ataly sózdiń dáıegi osy da.
Ol aldyna aýqymdy maqsattar qoıýdan, sony iske asyrýǵa qulshynýdan ózine ózgeshe talmas jiger, qýat alatyndaı kúıde júretin. О́mirsheń oılaryn júzege asyrýdyń naqty joly halyq atynan joǵary zań shyǵarý bıligine ókil bolyp barý dep bildi de, kelesi jyly Áshimjan Joǵarǵy Keńestiń depýtattyǵyna óz kandıdatýrasyn usynýǵa bel býdy. Ekeýmiz Jańa Jambyl fosfor zaýytynyń bas dırektory Talǵat Ájibaevtyń aldyna bardyq. Men zaýyttyń bas ınjeneri bolyp qyzmet jasaıtynmyn. Áshekeń ózi jan-jaqty búge-shigesine deıin ábden oılastyryp, muqııat jazyp-syzǵan baǵdarlamasyn, josparyn túsindirip aıtyp berdi. Ár sózi, ár sóılemi ómirdiń jańa keń tynysyn bildirip, halyqtyń tirshiligin, turmysyn jaqsarta túsýdiń keleli naqty máseleleriniń jandy kórinisteri ap-aıqyn maǵynasymen sóılep turǵan ómirsheń baǵdarlama onyń azamattyq bıik kredosy bolatyn. Aqyldastyq, ózara pikirlestik. Bul kezdesýdiń túıini – áriptesimiz úlken jolǵa shyǵýǵa nartáýekel jasady.
Bul 1994 jylǵy este qalǵan oqıǵalardyń biri edi. 1996 jylǵy Parlament saılaýynda da ol jerlesteriniń seniminen shyqty. Parasaty bıik, ómirlik maqsat-muratynan alasarmaǵan naǵyz azamatqa el-jurtynyń budan asqan baǵasy bola ma! Áshimjannyń halyqtyń senimin aqtaǵan, kóńilinen shyqqan kóp jumysynyń biri de, biregeıi de bir kezderi negizi qalanǵan hımııa ónerkásibiniń Jambyl oblysyndaǵy saqtalyp qalýy edi.
Aılar boıy eńbekaqysyn ala almaı, ashtyq jarııalap jatqan Jańatas pen Jambyldaǵy hımııa ónerkásibiniń qyzmetshi, jumysshylaryna baryp jaǵdaıdy óz kózimen kórip, bilip, olarmen birge kúızelgen sátterine de kýá bolǵanmyn. Sondaǵy Áshimjannyń jan tolqynysyn sózben aıtyp jetkizý múmkin emes. Sol sapardan Astanaǵa oralǵan Áshimjan Ahmetov Úkimettiń atyna depýtattyq saýal joldap, shynaıy talaptarynyń sheshilýinen toryǵa bastaǵandarǵa kómek jasatyp, ashtyqty t