BIRLESIP ATQARAR JUMYS KО́P

Máskeýde TMD elderi Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń kezekti májilisi bolyp ótti Japonııaǵa saparyn sátti aıaqtaǵan EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri Qanat Saýdabaev Táýelsiz Memleketter Dostastyǵyna múshe elder Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń kezekti májilisine qatysý úshin tikeleı Máskeýge keldi. Reseı astanasynda ótken basqosýǵa Qanat Saýdabaevpen qatar, Ázirbaıjan Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Elmar Mamedıarov, Armenııa Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Edvard Nalbandıan, Belarýs Respýblıkasynyń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Martynov, Qyrǵyz Respýblıkasynyń Memlekettik syrtqy ister mınıstri Qadyrbek Sarbaev, Moldova Respýblıkasy Syrtqy ister jáne eýropalyq ıntegrasııa mınıstriniń orynbasary Andreı Popov, Reseı Federasııasynyń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov, Tájikstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Mahmýdjon Sobırov, Túrkimenstan Syrtqy ister mınıstriniń birinshi orynbasary Vepa Hadjıev, О́zbekstan Respýblıkasy Syrtqy ister mınıstriniń orynbasary Bahtı¿r Islamov, Ýkraına Syrtqy ister mınıstri Konstantın Grıshenko jáne TMD Atqarý komıtetiniń tóraǵasy – Atqarýshy hatshysy Sergeı Lebedev qatysty. TMD-ǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleriniń osy jolǵy otyrysynda jıyrmadan astam másele qaraldy. Olar mem­leket­ara­lyq yntymaqtastyqty gýmanı­tar­lyq salada, qaýipsizdikti qamta­ma­syz etýde jáne halyqaralyq qatynastarda damytyp, tereńdetýge arnaldy. Basqosýda EQYU-nyń Is basyndaǵy tóraǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mı­nıstri Qanat Saýdabaev sóz sóı­ledi. Bul Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵy laýazymynda 100 kún bolýynyń ózindik bir qory­tyndysyn shyǵarǵan sóz ispettes boldy. Q.Saýdabaev áýeli óziniń áriptesterine, tutastaı alǵanda, Dostastyq elderine Qazaqstan tóraǵalyǵyna dáıekti qoldaý kórsetkeni úshin rızashylyǵyn bildirip, Otanymyzdyń EQYU-nyń negiz qalaýshy qaǵıdattary men qundylyqtaryna adaldyq tanytyp kele jatqanyn, sondaı-aq Uıymdy odan ári nyǵaıta túsý maqsatynda TMD-daǵy pragmatıkalyq jáne ózara tıimdi baılanystardy damytýǵa árkez daıyn ekenin atap kórsetti. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­dom­stvosynyń basshysy ústimiz­degi jyldyń 14 qańtarynda Venada ótken EQYU Turaqty keńesiniń májilisinde Qazaqstan Prezıdenti Nursultan Nazarbaev beıneúndeý jarııalap, onda tóraǵalyqtyń qaǵıdattary men basymdyqtaryn jarııa etkenin, solardyń negizinde ózindik bir “jol kartasy” jasalǵanyn eske saldy. Qanat Bekmyrzaulynyń pikirinshe, qazaqstandyq tóraǵalyq­tyń bir ereksheligi – Venadaǵy turaqty konsýltasııalar arqyly Uıym aıasyndaǵy úderisterge múm­kin­diginshe barlyq qatysýshy mem­le­ketterdi tartý bolyp tabylady. Al bul óz kezeginde sheshim qabyl­daýdyń konsensýstyq qaǵıdalaryn esepke ala otyryp basymdyqtardy ilgeriletýge aıtarlyqtaı járdem jasaıdy. – Bizge Uıymdy “silkilep” alýdyń sáti túsip, sonyń nátıje­sinde máselelerdiń keń aýqymy boıynsha, onyń ishinde TMD-daǵy áriptesterimizdiń ustanymdaryna jaýap beretin máseleler boıynsha da taqyryptyq pikirtalastar qanat jaıdy. Osyǵan baılanysty Dos­tas­tyq formatyndaǵy konsýlta­sııa­lardyń tyǵyz rejimin jalǵas­ty­rýdyń mańyzy zor dep sanaı­myz, – dedi óziniń sózinde Q.Saýdabaev. Qazirgi tańda EQYU aldynda jańa qyr kórsetýler men qaýip-qa­terlerge baılanysty strategııalyq baǵdarlar jasaý sııaqty mańyzdy mindetter tur. Qazaqstan basshysy Nursultan Nazarbaevtyń ústimiz­degi jyly EQYU-nyń sammıtin ótkizý týraly bastamasy birinshi kezekte osyndaı qajettilikterden týyn­dap otyr. Qanat Bekmyr­za­uly­nyń sózine qaraǵanda, joǵary deńgeıdegi kezdesýdiń basty taqy­ryp­tary týraly qazirdiń ózinde áń­gime qozǵaýǵa bolady. Birinshiden, olar Reseı Prezıdenti Dmıtrıı Med­vedevtiń usynysyn qosa alǵan­da, Eýropa qaýipsizdiginiń jańa ar­hı­tektýrasynyń máseleleri bolýy yqtımal. Ekinshiden, 1999 jylǵy Vena qujatyn jańǵyrtý jónindegi sheshim. Uıymǵa múshe memleketter ortaq kózqaras tanyta alǵan jaǵ­daı­da bul máseleni de oń sheshýge múm­kindik bar. Úshinshiden, syn­dar­ly sıpatqa ıe bolyp otyrǵan aýǵan problematıkasy jáne tórtinshiden, toleranttylyq pen mádenıetara­lyq únqatysý aspektileri. Qazaqstandyq tóraǵalyq EQYU tuǵyrnamasynda Eýropa qaýipsiz­di­giniń bolashaǵy týraly únqatysýdy damytýǵa sheshýshi ról beredi. “Korfý prosesiniń” qundylyǵy sonda, ol barlyq múddeli jaqtar­dyń ıdeıalaryn jańa qaýipsizdik júıesiniń ómir shyndyǵyna jaýap beretin parametrleri keıpinde bir­tutas sýrettep qana qoımaı, jal­py­landyrýǵa da múmkindik týǵyza­dy. Osy oraıda Q.Saýdabaev “Kor­fý prosesiniń” aralyq nátıjesin syrtqy ister mınıstrleriniń Al­ma­tyda uıymdastyrylatyn beıresmı kezdesýinde talqylaý josparlanyp otyrǵanyn aıtty. Qazaqstan, sonymen qatar, so­zyl­maly janjaldardy retteý úde­ris­terine ózindik úles qosýǵa umty­lys tanytyp otyr. Máselen, atal­ǵan maqsatta Is basyndaǵy tóraǵa aq­pan aıynyń orta sheninde Ońtús­tik Kavkaz respýblıkalaryn aralap qaıtty. Onyń barysynda jergilik­ti jerlerdegi, ıaǵnı janjal aımaq­taryndaǵy jaǵdaılarmen jaqyn tanysyp, taraptardyń ustanym­daryn aıqyndaýǵa qol jetkizildi. – Taýly Qarabaq janjalyn “Madrıd qaǵıdattary” negizinde beıbit retteý aıasynda biz EQYU-nyń Mınsk toby jumysyna ba­ryn­sha yqpal etetin bolamyz jáne 2010 jyldyń barysynda Astanada Ázir­baı­jan men Armenııa basshy­la­rynyń kezdesýin ótkizýge daıyn­byz, – dedi sóz retinde Qanat Bekmyrzauly. EQYU-nyń Is basyndaǵy tór­aǵasy, Qazaqstan Respýblıkasynyń Memlekettik hatshysy – Syrtqy ister mınıstri tóraǵalyqtyń kelesi bir basymdyǵy – Aýǵanstandy turaqtandyrý men qaıta qurýǵa qa­tys­ty aıta kelip, TMD – EO jáne Reseı – AQSh/NATO formatyn­da­ǵy yntymaqtastyqtyń oń úrdis­terine qanaǵat sezimin bildirdi. Atap aıtqanda, Aýǵanstanǵa Qazaqstan, Belarýs, Reseı jáne О́zbekstan aýmaqtary arqyly, ıaǵnı “Sol­tústik baǵyt” boıynsha júk jetkizý úderisi tolyq kúshinde jumys isteı bastady. Munyń Aýǵanstandaǵy qaýipsizdikke yqpal etip jatqan halyqaralyq bitimgershilik kúshteri úshin mańyzy zor. Sondaı-aq Aýǵanstannan jetkiziletin esirtkige qarsy kúres pen tutastaı alǵanda, aıaqtalmaıtyn soǵystan zárezap bolǵan osy eldi ońaltý boıynsha kúsh-jiger jumsap kele jatqan halyqaralyq kúshterdiń UQShU men NATO sheńberinde naqty yntymaqtastyǵy qajet ekendigine ekpin túsirildi. Q.Saýdabaev EQYU aıasyndaǵy osy jyldyń sheshýshi sharalary qatarynda ústimizdegi jyldyń qa­zan aıynda Astanada ótetin Ter­rorızmniń aldyn alý jónindegi konferensııa men shilde aıynda Venada uıymdastyrylatyn esirt­ki­ge qarsy konferensııany atady. Buǵan qosa, aýǵan problematıkasy mamyr aıynda Almatyda ótetin “EQYU-nyń eýrazııalyq ólshemi” Transazııalyq parlamentshiler forýmynyń kún tártibine engizilgen. Qazaqstan syrtqy saıasat ve­domstvosynyń basshysy TMD Atqarý komıteti jetekshilerin jo­ǵaryda atalǵan sharalarǵa qatysýǵa shaqyrdy. О́ıtkeni, munyń ózi múddeli halyqaralyq uıymdardyń, sonyń ishinde EQYU men TMD-nyń da, arasyndaǵy kúsh-jigerdi úılestirýge jasalǵan sony qadam bolyp tabylar edi. Qanat Bekmyrzaulynyń sózin Dostastyqtaǵy áriptesteri úlken qyzyǵýshylyqpen tyńdady. Al TMD elderi Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń májilisinde, joǵaryda atap kórsetkenimizdeı, jıyrmadan astam másele qaraldy. Sóz retinde Keńeske bıyl Reseı Federasııasy tóraǵalyq etip otyrǵanyn da aıta keteıik. Bıyl 1941-1945 jyldardaǵy Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńiske 65 jyl tolady. 2010 jyl TMD aýma­ǵynda Ardagerler jyly dep ja­rııa­lanǵany belgili. Osyǵan oraı syrtqy ister mınıstrleri Dostas­tyq elderi Memleket basshylary­nyń soǵys ardagerlerine, tyl eń­bek­kerlerine úndeýin birinshi ke­zekte talqylady. Bul qujatqa pre­zı­dentter 8 mamyrda Máskeýde óte­tin beıresmı kezdesýde qol qoıa­dy dep kútilýde. Osy jáıt arda­ger­lerge degen qurmettiń bir kórinisi bolatyny da sózsiz. Sondaı-aq TMD elderiniń ardagerler uıymy aldynda turǵan qoǵamdyq mańyzy zor áleýmettik mindetterdi sheshýge baǵyttalǵan sharalar jospary qa­ral­dy. Bul sharalar halyqaralyq ǵylymı-tájirıbelik konferen­sııa­lar, erlik sabaqtary men taqyryp­tyq keshter ótkizýdi, Jeńistiń 65 jyldyǵyna oraı “Barshaǵa ortaq jeńis” jınaǵyn shyǵarýdy, Dos­tastyq elderindegi ardagerlerdiń áleýmettik quqyqtary men múdde­lerin qorǵaý boıynsha jumys tájirıbelerin taratýdy kózdeıdi. Syrtqy ister mınıstrleriniń keńesinde Otanymyzdyń EQYU-nyń tıimdiligin arttyrýǵa baǵyt­tal­ǵan jáne Uıymnyń TMD-men ózara is-qımylyn odan ári keńeı­týge arnalǵan kúsh-jigerin qoldaý­dy qarastyratyn “Qazaqstan Res­pýb­lıkasynyń Eýropadaǵy qaýip­siz­dik jáne yntymaqtastyq uıy­myn­daǵy tóraǵalyǵy týraly” she­shim jobasy jeke bólim retinde qaraldy. Reseı taraby Eýropadaǵy qaýipsizdik týraly shart jobasyn usyndy. Ol Eýropadaǵy qaýipsizdik júıesin búgingi ómir shyndyǵyna sáıkes jańasha qalyptastyrýdy maqsat tutady. Mınıstrler Reseı­diń bul bastamasyna qoldaý bildirdi. Keńeske qatysýshylar TMD Atqarý komıtetiniń 2007 jyldyń 5 qazanynda qabyldanǵan TMD-ny odan ári damytý tujyrymdamasyn júzege asyrýdyń barysy týraly aqparatyn da tyńdady. О́tken kezeńderge arnalǵan sharalardyń kópshiligi oryndalǵany, birqatary júzege asyrý satysynda turǵany atap kórsetildi. Qyrǵyzstannyń suraýy boıyn­sha syrtqy ister mınıstrleri óz­deri­niń arnaıy sheshimderimen ús­timizdegi jyly Ystyqkólde Táýel­siz Memleketter Dostastyǵynyń halyqaralyq sport oıyndaryn ót­kizýge qoldaý kórsetý jónindegi usynysyn bekitti. Aldaǵy 2011 jyly TMD quryl­ǵanyna 20 jyl tolady. Osyǵan baı­lanysty Máskeý májilisine qatysýshylar Dostastyqtyń mereı­toıyna arnalǵan is-sharalar josparynyń jobasyn qarady. Onda aldaǵy jyly kóptegen is-sharalar, atap aıtqanda, ǵylymı-tájirıbelik máslıhattar, ekonomı­ka­lyq jáne bıznes-forýmdar, jastar jáne sport kezdesýleri men festıvalder, ǵylymı jáne shy­ǵarmashylyq ıntellıgensııanyń forýmyn, sondaı-aq basqa da bir­qa­tar is-sharalar ótkizý jospar­la­nypty. Bulardyń da Dostastyq elderi halyqtaryn jaqyndastyra túsýge qyzmet etetini kúmán týǵyz­basa kerek. TMD elderi syrtqy ister mı­nıstrleri keńesiniń kezekti májilisi aldynda Qanat Saýdabaev ekijaqty kezdesý ótkizdi. Onyń birinshisi qyrǵyzstandyq áriptesi Qadyrbek Sarbaevpen boldy. Kez kelgen múmkindikti múlt jibermeı, kezde­sip júremiz. Jalpy, biz Qyrǵyz­standaǵy oqıǵalardy muqııat qarap, baqylap otyramyz, dep sóz bastaǵan Qazaqstan syrtqy saıasat vedomstvosynyń basshysy kelesi kezekte kórshi el basshylyǵyna Qa­zaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵaly­ǵy­na qoldaý kórsetkeni úshin rıza­shylyǵyn bildirdi. Jáne suhbat­tasyn Almatyda ótetin syrtqy ister mınıstrleriniń beıresmı kezdesýine shaqyrdy. Sonymen qatar, Q.Saýdabaev qyrǵyzstandyq áriptesine ynty­maq­tastyqtyń perspektıvaly ba­ǵyttarynyń biri retinde Qyrǵyz­stannyń “Ortalyq Azııa – Japo­nııa” únqatysýyna qatysýshy eke­nin erekshe bólip kórsetti. Qazaq­stan­dyq syrtqy saıasat vedom­stvosy basshy­synyń pikirinshe, óńir elderiniń ıntegrasııalanýy jolyndaǵy kez kelgen qadam ony me­kendeıtin halyqtardyń ıgiligi úshin qajet. Bizdiń maqsat ekijaqty ýaǵda­las­tyqtardyń júzege asyrylýyna kúsh jumsaý bolyp tabylady. Qazaqstan basshysynyń EQYU sammıtin shaqyrý týraly bastama­syn qoldaımyz, dedi jaýap sózinde Q.Sarbaev. Kezdesýde Qazaqstan – Qyrǵyzstan qarym-qatynasynyń túrli baǵyttary boıynsha pikir almasyldy. Ýkraına Syrtqy ister mınıstri Konstantın Grıshenkomen áńgimede Qanat Saýdabaev áriptesin osy qyz­metke taǵaıyndalýymen qut­tyq­tady. Jaqynda Qazaqstan Pre­zıdenti Nursultan Nazarbaev pen Ýkraına prezıdenti Vıktor Iаný­kovıchtiń telefon arqyly sóıles­kenin eske sala kelip, tarıhı tamy­ry tereńde jatqan memleketaralyq yntymaqtastyq kúsh ala túsedi degen senimin bildirdi. Qazaqstan syrtqy saıasat vedom­stvosynyń basshysy jaqyn kúnder­de Ýkraınaǵa baratynyn, sapar maqsatyna oraı Memleket basshysy­nan tıisti tapsyrma alǵa­nyn aıta kelip, sońǵy jyldary saıabyrsyǵan dástúrli baılanys­tardy qalpyna keltirý ekijaqty qarym-qaty­nastardyń basym baǵyty bolýy tıis degen pikirin ortaǵa saldy. K.Grıshenko da Qazaqstan men Ýkraına qarym-qatynasy dástúr­lerge baı ekenin atap kórsetip, resmı Kıevtiń Qazaqstannyń bar­lyq bastamalaryn, onyń ishinde EQYU-ǵa tóraǵalyǵy barysyndaǵy is-qımyldaryn da árkez qoldaıty­nyn jetkizdi. Onyń aıtýynsha, Ýkraına qoldaý kórsetedi dep úmit artylyp otyrǵan EQYU sammıti tek Astanada ótýi tıis. Bizder ekijaqty baılanystardyń kestesin jasap, Qazaqstan – Ýkraına qa­rym-qatynasyn jandandyrýǵa qýatty serpin beretin máselelerdi yńǵaılastyrýymyz kerek, dedi Ýkraına syrtqy saıasat vedom­stvosynyń basshysy. Al TMD-ǵa múshe elder Syrtqy ister mınıstrleri keńesiniń kezekti otyrysy aıaqtalǵannan keıin Reseı Federasııasynyń Syrtqy ister mınıstri Sergeı Lavrov pen TMD Atqarý komıtetiniń tóraǵasy – Atqarýshy hatshysy Sergeı Lebe­dev jýrnalısterge arnap qysqasha brıfıng ótkizdi. S.Lavrov Keńeste qaralǵan máseleler týraly aıta kelip, Uly Otan soǵysyndaǵy Jeńistiń 65 jyldyǵyna basa nazar aýdarylǵanyna toqtaldy. Sondaı-aq syrtqy saıasat máselesine qatysty is-qımyldardy úılestirý isine mán berilgenin atap ótti. Gýmanıtarlyq baǵyt, shekara, mıgrasııalyq saıasat, quqyq qorǵaý salalaryndaǵy is-qımyldardy rettep otyrý jaıyn jan-jaqty talqyladyq. Kelesi jyly TMD-ǵa 20 jyl tolady. Osyǵan oraı da ortaq atqarylatyn jumystar máselesin qarastyrdyq. Onyń ishinde TMD-ny odan ári qaraı damytýdyń tujyrymdamasy da bar, dedi Reseı syrtqy saıasat vedom­stvosynyń basshysy. Qazaqstannyń EQYU-ǵa tóraǵalyǵyna qatysty qoıylǵan suraqqa jaýabynda S.Lavrov bylaı dedi: “Qazaqstannyń Uıymdaǵy bastamalaryn Dostastyq elderi tolyqtaı qoldaıdy. О́ıtkeni, bári de halyqaralyq qoǵamdastyq úshin mańyzdy máseleler bolyp taby­lady. О́kinishke qaraı, keıbir mem­leketter EQYU-ny óz múddelerine qaraı beıimdegisi keledi. Biraq, Uıym eshqashan óziniń qaǵıdat­ta­rynan aýytqymaýy, eshkimniń yǵyna jyǵylmaýy tıis”. Samat MUSA.