О́rkenıet kóshindegi óndirister

Buryn negizinen shıkizat eks­porttaýshy el edik. Búginde ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq memleketke aınalý maqsaty alda tur.

Osy oraıda ınvestısııalyq ba­ǵyt­ty damytý maqsatymen «Astana – jańa qala» arnaıy ekono­mı­kalyq aımaǵynyń qyzmeti kú­sheı­tilgen. Sóıtip, sol jaǵalaýdaǵy jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵy men óndiris aımaǵyndaǵy Indýs­trııalyq park damý jolynda. AEA-nyń negizgi maqsaty jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵynyń jyldamdatylǵan qurylysy men sheteldik jáne otandyq ınves­torlardy tartý arqyly joǵary tehnologııalyq óndiris qurý eke­ni maǵlum. Munda ınvestorlar úshin qolaıly ınvestısııalyq jaǵdaı jasaý maqsatynda erekshe quqyqtyq júıe qoldanylady. Investorlar 10 jylǵa deıin jer telimin jalǵa alý aqysynan, múlik, tabys salyǵynan bosatylǵan. Mu­nymen birge, qosymsha qun saly­ǵy­nyń qunyn qaıtarý da qaras­tyrylǵan. Kedendik baj salyǵy da tólenbeıdi.

Buryn negizinen shıkizat eks­porttaýshy el edik. Búginde ındýs­trııalyq-ınnovasııalyq memleketke aınalý maqsaty alda tur.

Osy oraıda ınvestısııalyq ba­ǵyt­ty damytý maqsatymen «Astana – jańa qala» arnaıy ekono­mı­kalyq aımaǵynyń qyzmeti kú­sheı­tilgen. Sóıtip, sol jaǵalaýdaǵy jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵy men óndiris aımaǵyndaǵy Indýs­trııalyq park damý jolynda. AEA-nyń negizgi maqsaty jańa ákimshilik-iskerlik ortalyǵynyń jyldamdatylǵan qurylysy men sheteldik jáne otandyq ınves­torlardy tartý arqyly joǵary tehnologııalyq óndiris qurý eke­ni maǵlum. Munda ınvestorlar úshin qolaıly ınvestısııalyq jaǵdaı jasaý maqsatynda erekshe quqyqtyq júıe qoldanylady. Investorlar 10 jylǵa deıin jer telimin jalǵa alý aqysynan, múlik, tabys salyǵynan bosatylǵan. Mu­nymen birge, qosymsha qun saly­ǵy­nyń qunyn qaıtarý da qaras­tyrylǵan. Kedendik baj salyǵy da tólenbeıdi.

Aımaqta búginge deıin 1,2 trln. teńgelik ınvestısııa ıge­ril­gen. Onyń 130 mlrd. teńge­si 2012 jyldyń úlesinde. AEA min­detteriniń biri Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq da­mý baǵdarlamasy boıynsha jańa ón­dirister quryp, sonyń esebinen qa­lany damytý ekeni belgili. О́tken jyly tikushaqtardy qurastyrý zaýyty salyndy. Ony «Evrokopter Kazahstan ınjınırıng» JShS júzege asyrdy. Jobanyń quny 2,2 mlrd. teńge boldy. Fransýz tehnologııasy boıynsha shyǵarylatyn tikushaqtar el avıasııasynyń qa­jet­tiligin óteıdi. Negizinen, shuǵyl medısınalyq kómek, tabıǵı apattan qutqarý, polısııa jáne shekaralyq qadaǵalaý qyzmetterine paıdalanylady. Modýldik jeli qurastyrý aıqyndamasy ES 145 tikushaǵy aı­maqtyq operatorlardyń qolaıyna beıimdelgen. Byltyr zaýytta 8 tikushaq qurastyryldy. Olardyń jalpy quny 13,5 mlrd. teńgeni qurady.

Fotoelektrli modýl jınaý zaýyty da iske qosylýǵa daıyn. Bul ǵajaıyp jobany júzege asyrýǵa «Astana SOLAR» JShS 5 mlrd. teńge jumsady. Balamaly energııa kózi bolyp tabylatyn fotoelektrli plastınalar men fotoelektrli modýlder jylyna 50 MVt óndiredi. Ondaǵy óndiriste negizgi shıkizat qazaqstandyq metallýrgııalyq kremnıı bolmaq. Zaýyttyń alǵashqy qadasy qaǵylmaı turyp-aq otandyq ónimderge basymdyq berý kózdelgen. О́ıtkeni, elimizde jańa ónim shyǵarýdyń aldynda, áýeli óndiristik jeli jasaý aldyn ala qarastyrylady. Kásiporyn fransýzdyq ozyq tehnologııamen jabdyqtalǵan. Atap aıtqanda, Semco Ingeeniring, ECM jáne CEIS kompanııalarynyń qatarynda. Munymen birge, Fransııanyń, ıaǵnı balamaly ener­gııa kózi men atom energııasy boıynsha komıssarıatynyń qoldaýymen fransýzdyq konsorsıým tehnologııasy jelisimen dúnıege kelip otyr. Qazir zaýytta jóndeý jumystary men shyǵarylǵan ónimderdiń sapasyn tekserý sharalary júrip jatyr.

Bularmen qatar, «Avıasııalyq tehnıkalyq ortalyq qurý» JShS «QAI» jobasyn júzege asyrý isin bastady. Ol AQSh-tyń «Cessna Air Craft» jeńil motorly ushaqtarynyń úlgisinde jasalady. Ushaqtar túpnusqanyń jabdyqtarymen, sondaı-aq Qazaq­standa jasalǵan bólshek­termen qurastyrylady. Jobanyń quny 8,9 mlrd. teńge. Osy kúnderi óndiristiń jobalyq-smetalyq jumystary júrgizilýde.

Indýstrııalyq park te el nazarynda. Búginde park aýmaǵyna 166,0 mlrd. teńge bolatyn 46 joba tartylǵan. Olardyń 19-nda qurylys jumystary júrgizilip, 16-nda jobalaý sharalary pysyq­talýda. Al 11 joba júzege asyrylyp, jumys istep tur. «Lokomotıv qurastyrý zaýyty» AQ «General Electric» amerıkalyq tehnologııa boıy nsha «Evolution» teplovozdaryn qurastyratyn zaýyt.

«Tulpar Talgo» JShS Patentes Talgo S.L. jańa tehnologııasy negizinde jolaýshylar vagonyn shyǵaryp jatyr. Zaýyt halyqaralyq sapa standarttaryna saı, joǵary rentabeldi jáne óndiristik proseste óte tıimdi jobalanǵan. Bul zaýyttyń TMD elderinde balamasy joq. «Elektrovoz qurastyrý zaýyty» JShS zamanaýı elektrovozdar qurastyrady. Fransııanyń «ALSTOM» tehnologııasy boıynsha jasalatyn elektrovoz salanyń eń joǵary standarttaryna jaýap beredi. Zaýyt 2012 jyldyń jeltoqsan aıynda ashyldy. Qazirgi tańda birinshi elektrovozdardy qurastyrý jumysy júrgizilýde. Odan ózge «Led system media» JShS ınnovasııalyq energııa únemdeýshi jaryq dıodty shamdar da shyǵarady. Onyń da ıgiligin kórer kún alys emes.

Parktegi jumys istep turǵan 11 kásiporyn ótken jyly 57,4 mlrd. teńgeniń qyzmetin kórsetip, ónimin shyǵarypty. Bul jalpy Astana qalasynyń ónerkásip óndirisiniń 30 paıyzyn quraıdy. Sondaı-aq, kásiporyndar 2010 jyldan beri elimizge 148 mlrd. teńge kóleminde paıda ákel­gen. Álemdegi ozyq tehnologııalar paıdalanylǵandyqtan zaýyttardyń bári halyqaralyq standarttarǵa saı salynǵan. Ekologııalyq jaǵynan taza ári qýat kózderin únemdi paıdalanady.

Buıyrtsa, bıylǵy jyldyń aıaǵyna deıin parkte taǵy 8 joba júzege asyrylady. Olarǵa 26,7 mlrd. teńge kóleminde ınvestısııa quıý josparlanyp otyr. Nátıjesinde 800 jumys orny paıda bolady.

Endi bıyl qurylysy aıaqta­latyn kásiporyndardyń eń irilerine toqtalyp óteıik. «Qazaqstan ASELSAN Injı­nırıng» JShS zaýyty Elek­trondy-optıkalyq qural­dar shyǵaratyn bolady. Mundaı joǵary tehnıkalyq, óndiristik-ınnovasııalyq ónimder tek damyǵan elderde ǵana bar. Za­ýyt negizinen ınnovasııalyq ónim sanalatyn teplovızorlar, optıkalyq júıeler, sondaı-aq IK lınzasyn shyǵaratyn bolady. О́nim elimizdiń áskerı-qorǵanys qajettiligin óteýi tıis. Al, «Taý-Ken Altyn» JShS affınajdyq zaýyttyń jobasyn qolǵa alǵan. Álemdegi aldyńǵy qatarda turǵan Mintek, Outotek, Mitalor, HATCH ınjınırıng kompanııalarymen altyn men kúmis quımalaryn óndiredi. Tehnologııalyq emıssııa deńgeıi Ta-Lu Eýropa elderiniń ekologııalyq standart talaptaryna tolyq jaýap beredi. «GLB» JShS qural-jabdyqtar men qurylys materıaldaryn óndirý zaýyty qurylys materıaldaryn shyǵarady. Ma­mandardyń sózine sensek, jyldyq óndiris qýaty 200 myń sharshy metr baspanany quramaq.

Irgeli jobalardyń birqatary 2014-2016 jyldary júzege asyrylady. Aldymen, farmasevtıka men hımııa óndiristeri týraly aıtsaq. Otandyq dári óndirýshiler Shveısarııanyń «Mabco constructions SA» kompanııasymen birge GMP TOO «BS medical surgery» talaptaryna jaýap beretin bıoekvıvalentti emdeý preparattaryn óndiretin farmasevtıkalyq fabrıka salýdy jobalap otyr. Bul fabrıka iske qosylǵan soń elimizdegi dári-dármek máselesi aıtarlyqtaı jeńildeıdi

Al, «ASTANA MEDICAL EGUIPMENT» JShS medısına qural-jabdyqtary men mashına, avtokólik quraldary, treıler men jartylaı tirkeme shyǵaratyn óndiris oshaǵyn salmaq. Qural-jabdyqtardy dittegen jerge ózderi jetkizip, qaıta jınaqtap, synaqtan ótkizedi. Sóıtip tuty­nýshylaryna qalaı paıdalanýdy túsindirip te beredi. Zamanaýı tehnologııalardy qoldaný arqyly álemdegi eń úzdik óndirýshilermen teńesip, ozyq medısınalyq tehnıka parametrlerin jasaıdy degen úmit bar. «ASTANA BIOCIDE» JShS negizgi farmasevtıkalyq jáne hımııalyq ónimder men preparattar óndirisin qolǵa almaq. Joba bıosıdtik ónimniń keń aýqymdy assortımentin óndirýdi kózdeıdi. Atap aıtqanda, dezınfeksııalaý quraldary, sterıldeý qospalary, antıseptıkter jasalatyn bolady.

Parkte iri zaýyttar da oryn tebedi. «Qazaqstandyq qubyr prokaty zaýyty» JShS úlken dıametrli, bolattan jasalǵan tegis qubyrlar óndirisin jol­ǵa qoıady. Joba júzege asyrylǵanda elimizdiń munaı-gaz sektory qubyrlar ımportynan arylady. Sondaı-aq, turǵyn úı-kommýnaldyq sharýashylyǵyna qajet qu­byrlar da osynda óndi­riledi. О́te tıimdi jáne joǵary tehnologııamen jaraqtalatyn zaýyttyń ónimderin aldaǵy ýaqyt­ta Ortalyq Azııa elderine eksporttaý da josparda bar.

«Capital stone» JShS tabıǵı tas óńdeý zaýyty ıtalııalyq jabdyqpen jaraqtalady. Álem­degi úzdik tehnologııalar arqyly mármár jáne granıt buıymdaryn jasaıdy. Buıyrtsa, qazaqstandyq tabıǵı tastar jaqyn shetelderge jáne Batys Eýropa men OAR-ǵa deıin eksporttalatyn bolady. «Qazaqstan ınjınırıng dıstrıbıýshn» JShS aza­mat­tyq jáne áskerı tehnıka­lardy qurastyratyn bolady. Jospar boıynsha «Cobra», «ARMA», «Land Rover Defender» dońǵalaǵy quryshtalǵan mashınalar men «Kent C» jáne «Vectio C» qalalyq avtobýstardy jasap shyǵarady. Polshanyń «Pronar» men Fınlıandııa «Sampo Rosenlew L td» kompanııalarynyń, sondaı-aq álemdegi taǵy da basqa myqty óndirýshileriniń tehnologııalaryn qoldana otyryp, «Kaztehmash» mashına qurastyrý zaýyty» JShS qurylmaq. Ol kommýnaldyq, aýylsharýashylyq, tasymaldaý tehnıkalaryn jasaıtyn bolady.

Osynaý jobalar júzege asyrylsa, elorda óndirisi el damýynda eleýli oryndy alaryna shúbá joq.

Nurbaı ELMURATOV,

«Egemen Qazaqstan».