Ekologııalyq qaýipsizdikke arnalǵan jańa tehnologııalar

Bıylǵy eń mańyzdy ári kóp­ten kútken oqıǵalardyń biri Qa­zaq­­stan Res­pýblıkasynyń jańa Eko­logııalyq ko­deksin jasaý ju­mys­tarynyń aıaq­tal­ýy. Eń ozyq qoljetimdi tehnologııalar­dy (OQT) engizý qajettiligi, sóz­siz, asa mańyzdy jańalyq bolmaq.

Sharýashylyq qyzmettiń teris yq­pa­lyn qorshaǵan orta sapa­sy­nyń maq­­sat­ty kór­set­kish­terine deıin tó­men­­de­tý­ge baǵyttalǵan teh­­nıka­nyń eń soń­ǵy jetis­tik­terin, eń jańa qu­ral-jab­dyq­­­ta­ryn paıda­la­ný, uıym­das­ty­r­ý­shy­lyq jáne bas­qa­rý­shy­lyq sharalaryn qamtamasyz etý jos­parlanyp otyr. 2019 jyl tabıǵatqa eń az yqpal ete oty­ryp, qor­­shaǵan ortany qorǵaýdaǵy ma­ńyz­dy kór­setkishterimen jáne joǵary óndi­ris­­tik nátıjelerge qol jetkizýmen este qa­lyp otyr.

«Qarashyǵanaq Petrolıým Ope­reı­tı­ng B.V.» kompanııasy ja­ýapty operator bola turyp, eń ozyq qol­je­timdi tehnologııalar­dy engizý praktıkasyn to­ly­ǵy­men qoldaıdy. QPO eńbekti qorǵaý, qaýipsizdik tehnıkasy jáne qor­shaǵan ortany qorǵaý (EQ, QT jáne QOQ) saıasatynda zań­nama normalary men talaptaryn saqtaý, tabıǵatty lastaýdyń aldyn alý jáne profılaktıkasy, ekologııalyq kórsetkishterdi úzdiksiz jaqsartý, ozyq praktıkany ilgeriletý jáne Qazaqstannyń turaqty dam­ýyna qoldaý kórsetý jónindegi min­det­temeleri anyq tujyrymdalǵan.

Qarashyǵanaqta eń ozyq tehnologııalardy qoldanýdyń aıqyn mysaldarynyń biri joǵarǵy qysym astyndaǵy qabatqa gaz­dy keri aıdaýdyń ınnovasııalyq júıe­si. ÝKPG-2 júıesi 550 bar­ǵa deıingi qysym astyndaǵy shı­ki gazdy (qu­ramynda 4% kú­kirt sýtegisi bar) óńdeý jáne keri aı­daý­ǵa jáne óndirilgen mu­naı­dy Qarashyǵanaq qaıta óńdeý ke­shenine (QQK) jiberýge arnal­ǵan. Bul gazdy kollektorǵa qaı­ta­rýǵa, onyń ja­nyp ketýin bol­dyr­maýǵa, sondaı-aq kollektordy tıimdi basqarýǵa, onda­ǵy qajetti qysymdy ustap turýǵa, osylaısha ken orny jumysynyń eks­plýa­ta­sııa­lyq merzimin tıimdi túrde uzartýǵa múm­kindik beredi.

2019 jyldyń qorytyndysy boıynsha QPO gazyn kádege jaratý kórsetkishi 99,9% qurady, sonymen birge ilespe gazdy óńdeýdi da­mytý baǵdarlamasy aıasynda baqylaýshy organdar bekitken maq­satty kórsetkish retinde 99,7% je­te­­di. Fakeldi gaz jaǵýdyń jalpy kólemi 0,1 % deńgeıinde neme­se óndirilgen shıkizattyń myń ton­nasyna 0,56 tonnadan keledi. Shyǵaryndynyń mundaı dınamı­ka­sy myń tonnaǵa 10,5 tonnadan keletin ortasha álemdik jáne myń ton­naǵa 3,2 tonnadan keletin ortasha eýropalyq ónerkásip deń­­­geıimen salystyrǵanda óte jo­ǵary óndiristik kór­set­kish­ter­di aıǵaqtaıdy. Bıyl QPO eko­lo­­gııalyq menedjment júıesi eko­­lo­­gııa­lyq zańnamanyń jańa ta­lap­­­taryna beıim­delýi kerek.

QMGKKO ozyq tehnologııa­lar­dy qol­danýdyń taǵy bir se­nim­di mysaly – tereń­de jat­qan oqshaýlanǵan jer asty jıek­te­rindegi óndiristik aǵys­tardy tol­­tyrý. О́ndiristik aǵys­tyń qu­ramdas bóli­giniń negizgi qu­raý­shysy kómirsýtegi shı­ki­za­ty­­men birge óndiriletin joǵary mı­neraldanǵan qabat sýlary. Ony sý betinde tazartý tuzdy qaldyqtardyń mol mólsheriniń paı­da bolýy sebebinen eko­lo­gııa­lyq talapqa saı kelmeı­di. QMGKKO aýmaǵyndaǵy óndiristik aǵys­­tar­dy kádege jaratýda ony jer astyna kómý úshin polıgondar turǵyzylǵan. Onda ári qaraı sha­rýashylyq maqsatta paı­da­la­­nýǵa jaramsyz asa joǵary mı­­ne­­ral­danǵan aǵyn (tuzdy) sý­lar­­dyń jerasty sýlaryna qo­sylýyn boldyrmaıtyn qabat­ta­ry oqshaýlanǵan jıekter bar. О́ndiristik aǵystardy qabatqa toltyrý jo­balardyń memlekettik organdarymen kelisý negizinde jáne Qazaqstan zańnamasyna sáıkes júrgiziledi.

Qazirgi kezde jer astyna kó­mý jer betin­de óndiristik sý­dyń jınalýynyń jáne ony sý obek­tilerine lyqsytýdyń basty balamasy. Osylaısha bul tehno­lo­gııa áý basta tabıǵatty qorǵaýǵa b­a­ǵyt­­tal­ǵanymen erekshelenedi. О́ner­­ká­sip­tik aǵystardy jer qabat­taryna tıimdi toltyrý kóp­jyl­dyq álem praktıkasymen rasta­lyp otyr.

Ken ornynda paıda bolatyn sharýa­shy­lyq-turmystyq aǵyn sýlar úshin QPO jekemenshik tazartý ımarattar keshe­nin paıdalanady. Tazartylǵan sha­rýa­shylyq-turmystyq aǵyn sýlar arnaıy turǵyzylǵan eki toǵan-jı­naq­ta­ǵyshqa jınalady. Mundaı sýdyń sapasy burǵylaý eritindilerin daıyndaý, ekpe aǵashtarǵa quıý, shańdy basý jáne qural-jabdyqty sýmen synaý úshin ony qaıta paıdalanýǵa múmkindik beredi. Osylaısha QPO sý qoımalary men jerasty sýlaryn taza saqtaý, sý jınaý kóle­min tómendetý úshin teh­nologııalyq pro­sesterde sýdy qaıta paıdalaný jó­nin­degi mindet­terdi oryndaıdy.

Joǵary ekologııalyq stan­dart­­tar­dyń qaǵıdalaryn ustana otyryp, QPO toly­ǵy­men Qa­zaq­­stan Respýblıkasynyń «ja­­­­syl ekonomıkaǵa» aýysý jó­nin­degi bastamasyn qol­daı­dy. Sondyqtan basty basym­dyq­tar­dyń qatarynda óndi­ris­tik obek­tilerdiń qorshaǵan ortaǵa áserin udaıy tómendetý kezinde qaýip­siz paıdalaný bolyp qala bermek. 2020 jyly QPO jańa tehnologııalardy qoldanýdyń múm­kin­dikterin izdestirý jáne baǵa­laýdy jalǵastyrmaq. Kóp jaǵ­daıda, táýelsiz úshinshi tarappen kezekti energetıkalyq aýdıt júrgizý josparlanyp otyr. Ener­ge­tıkalyq re­sýrs­tardy tu­tynýdy, eń jaqsy álem­dik prak­tıkalardy engizýdi taldaý kóz­­delgen, sondaı-aq energııa tıim­­di­ligin ári qaraı arttyrý jáne par­nık gaz­darynyń shyǵa­ryn­dy­laryn tómen­detý bo­ıynsha is-sharalar tizbesi anyq­ta­la­tyn bolady. Budan basqa, QPO bola­shaq jobalardy energııamen, sonyń ishinde jańǵyrmaly energııa kózderi ese­binen qamtamasyz etý­diń qosymsha múm­kindikterin jan-jaqty zertteýdi jal­ǵastyra ber­mek.

«Qarashyǵanaq Petrolıým Ope­reı­tı­ng B.V.» kompanııasy qa­ýip­­siz ortaǵa adam quqyǵyn saqtaý, qal­dyqtardy bas­qarý, shyǵa­­ryn­­dy­lar­dy tómendetý, sý re­sýrstaryn tıim­­di paıdalaný, ener­gııa­­ny únem­deý jáne bıologııalyq alýan túr­li­lik­ti saq­taýdy qamtıtyn tu­raq­­ty da­mý boıynsha jyl saıynǵy es­ep­ter­di alǵash­­qylardyń biri bolyp is júzine as­yr­ǵanyn aıta ketken jón. Kon­sor­sıým Qarashyǵanaqta jumys iste­gen ýa­qytynda tabı­ǵat­ty qorǵaý is-shara­la­­ryn iske asy­rýǵa 405 mıllıon dollar ınves­tı­sııa saldy.

Arman QUSAIYNOV