Ońtústikten bastalatyn kóktem búginde dıqan ataýlyny egistik alqabyna shyǵarǵan. «Kóktemniń ár kúni – jylǵa azyq» ustanymyna berik dıqan qaýymy bolashaq mol ónimniń negizin qalaýǵa kiristi. Kóktemgi dala jumystaryn aqpanda-aq bastap ketken Túrkistan oblysynyń Jetisaı, Maqtaaral, Shardara aýdandarynda jumys tipti qyzý.
Jetisaı aýdanynda aýyl sharýashylyǵy ónimderi egiledi dep josparlanǵan 78,5 gektar jerdiń 45,1 gektaryna maqta dáni sebiledi. Ekinshi basymdyq baqsha daqyldaryna berilmek. Bıyl jetisaılyq dıqandar 17 myń gektar jerge qaýyn men qarbyz egýdi josparlap otyr. Búginniń ózinde aýdan boıynsha 65 593 gektar jer aıdalyp, 43 961 gektar jerge pal alynǵan. Aýdan sharýalary 1055 gektar alqapqa aqpan aıynan bastap qyryqqabat daqylyn ekken. Shardara aýdanynyń dıqandary da maqtaǵa basymdyq berip otyr. Iаǵnı bıyl aýdanda 18 myń gektarǵa aq altyn dáni sebiletin bolady. Al 10 710 gektarǵa baqsha daqyldary otyrǵyzylmaq. Qazirgi tańda aýdan dıqandary jer jyrtý, egistikti daıyndaý jumystaryna kirisip ketken. Al «Turar» aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi aqpan aıynyń aıaǵynda 50 gektarǵa pııaz egipti. Tamshylatyp sýarý ádisin 5 jyldan beri tıimdi paıdalanyp kele jatqan kooperatıv ıeliginde 110 gektar jer bar. Sonyń búginde 3,5 gektaryna erte kóktemde pisetin qyryqqabat pen 12 gektaryna mamyr aıynda daıyn bolatyn pııaz otyrǵyzylypty. «Pııazymyz mamyr aıynyń ortasynda pisip qalady. Qyryqqabatymyz da osy ýaqytta jınala bastaıdy. Negizgi ónimderimizdi Nur-Sultan, Almaty sekildi iri qalalarmen qatar Reseı, Belarýs elderine jóneltemiz», deıdi kooperatıv tóraǵasy Iýrıı An. Byltyr aýyl sharýashylyǵy ónimderin mol jınap, joǵary kórsetkishterge qol jetkizgen óńir bıyl ol jetistikti eseleı túsetin birqatar jobany júzege asyrmaq. Mysaly, Túrkistan qalasy mańaıynda qalyptasatyn azyq-túlik beldeýinde jalpy quny 27 mlrd teńge bolatyn 6 iri ınvestısııalyq joba júzege asady. Bul jobalardyń aldy ótken jyly bastalǵan. Atap aıtqanda, «Túrkistan Agro-HHI» jaýapkershiligi shekteýli seriktestigi 125 aýyl sharýashylyǵy taýarlaryn óndirýshini biriktirip, myń gektarǵa jańbyrlatyp sýarý ádisin engizgen-di. «Saýran» óndiristik kooperatıvi de jańbyrlatyp sýarý ádisimen mal azyqtyq daqyldar óndirip, 10 myń basqa arnalǵan mal bordaqylaý alańyn qamtamasyz etpek. Iаǵnı «Saýranda» da myń gektarǵa joǵary sapaly tuqym, aýyspaly egis, joǵary qarqyndy tehnıkalarmen qamtý jáne jańbyrlatyp sýarý tehnologııasy qoldanylady.
Qazir oblystyq aýyl sharýashylyǵy basqarmasy Túrkistan mańyndaǵy azyq-túlik beldeýindegi ǵana emes, barlyq aýdandardaǵy 1-2 gektar jeri bar sharýalardy osylaı irilenýge, birigip damýǵa shaqyrýda. Birigýdi qosh kórmeıtinder bolsa, onda sol alqaptan jylyna eki-úsh ret ónim alý jobasy usynylmaq. Mysaly, Túlkibas aýdanynda bir jerden eki ónim alatyn 154 sharýashylyqtyń tizimi jasalǵan. Jalpy kólemi 265,33 gektar jerge qyzanaq, qııar, júgeri, noqat, sarymsaq, kartop kókónisterin otyrǵyzyp, mol ónim alý kózdelýde. Jylyna 2-3 ret ónim alý boıynsha jumystar byltyr da júrgizilgen. Nátıje bar. «Qazirdiń ózinde alǵashqylary qyryqqabatty kelisin 120-150 teńgeden saýdalap úlgerdi. Olar birinshi ónimderinen gektaryna 2 mln teńgeden tabys taýyp otyr. Ekinshi ónimderinen taǵy da 2 mln, úshinshisi de solaı. Iаǵnı bir gektardan 200 myń teńge ortasha tabys taýyp kelgen bolsa, eki-úsh ret ónim alý arqyly tabysty 6 mln teńgege deıin jetkizýge múmkindik bar. О́tken jyly «1 alqaptan jylyna 2-3 ónim alý jobasy» boıynsha ǵalymdarmen birlesip, barlyq aýdanda jobanyń tıimdiligin agroqurylymdarǵa túsindirý nátıjesinde 107 joba iske asyrylǵan bolatyn. Bıyl árbir aýyldyq okrýgte 10 jobadan jalpy 1 242 joba iske asyryla bastady», deıdi aýyl sharýashylyǵy basqarmasynyń basshysy Nurbek Badyraqov.
Azyq-túlik beldeýindegi kelesi joba – joǵary sapaly tuqym, aýyspaly egis, joǵary qarqyndy tehnıkalarmen qamtý jáne jańbyrlatyp sýarý tehnologııasymen alynǵan ónimderdi ári qaraı qus fermasyna ótkizý. Bul oraıda jylyna etti baǵyttaǵy 20 myń tonna qus etin óndiretin keshen salý josparlanyp otyr. Qyzyǵýshylyq tanytqan ınvestor anyqtalyp, jobalyq-smetalyq qujattary «Agrarlyq nesıe» korporasııasyna tapsyrylǵan. Maquldansa, azyq-túlik beldeýinde qus fermasy salynady. Budan basqa myń basqa arnalǵan saýyndy túıe keshenin salý, jylyjaı keshenin damytý, qarqyndy baý ósirý, baqsha daqyldaryn egý syndy jobalar bar. Ekinshi bir salalyq baǵdarlama – maqta sharýashylyǵy salasyn damytý. Tabıǵı ereksheligine sáıkes Túrkistan oblysynda ǵana ósetin daqylǵa baılanysty birqatar ózekti másele de joq emes. Sýmen, tuqymmen, agrotehnıkamen qamtý, jınaý jáne eń ózektisi – maqta baǵasy. «Osy ózekti máselelerdi sheshý úshin Úkimetke shyǵyp, «Atameken» UKP-men birlese otyryp, qarapaıym zattar ekonomıkasymen maqta óńdeý zaýyttaryna qarjy bólýdi usyndyq. Byltyr baıqaǵanymyz, maqta óńdeý zaýyttary ortadaǵy treıderlik kompanııalarǵa qyzmet kórsetip qana otyrǵan. Sondyqtan zaýytty qarjylandyrý arqyly tarazydan bastap zerthanasyna deıin tolyǵymen qaıta jaraqtandyryp, sharýalarǵa fıýcherlik qarjylar tarqatyp, orý jumystaryna kombaınmen járdem berip, Lıverpýl bırjasyndaǵy ındeks boıynsha sharýadan maqtany qabyldap alýǵa jaǵdaı jasaımyz», deıdi basqarma basshysy.
Sý sharýashylyǵyndaǵy ózekti máseleler de óz sheshimin tabýda. Ordabasy, Otyrar, Báıdibek aýdandary men Túrkistan, Kentaý, Arys qalalary bir ǵana sý kózimen – Bógen sý qoımasy arqyly qamtamasyz etiledi. Byltyr oblystaǵy sý nysandarynyń barlyǵy respýblıkalyq menshikten kommýnaldyq menshikke ótkizilgen. Sóıtip Úkimettiń qaýlysymen bes iri sý nysanynda kúrdeli jóndeý jumystary bastaldy. Onyń ishinde 60 shaqyrymyn betondaý kózdelgen Arys-Túrkistan magıstraldy kanalynyń 5 shaqyrymnan astamy betondalǵan. Keńsaı-Qosqorǵan sý qoımasyn salý, Syrdarııadan mashınaly kanal tartý, Shoshqakól júıesin jańǵyrtý, Túrkistan mańaıyndaǵy buryn jaramsyz bolyp qalǵan 134 tik drenajdy uńǵymany qalpyna keltirý arqyly oblys ortalyǵynyń mańaıyndaǵy aýdan-qalalardyń sý máselesi túbegeıli sheshimin tappaq. Ordabasy aýdanynyń Toqsansaı eldi mekeninde ızraıldik tehnologııamen sýsyz ónim alý qanatqaqty jobasy aıasynda 120 gektarǵa daqyl egilgen bolatyn. Joba oń nátıje bergendikten bıyl 500 gektarǵa engizilmek. Oblysta maqsary, bıdaı egilip júrgen sýsyz jerler kóp. Sol jerler aýyspaly egis retinde usynylýda. Aýyl sharýashylyǵy salasynyń mamandary baqsha daqylynan keıin egilgen bıdaı, maqsarynyń óte joǵary ónimdiligine qol jetkizýge bolatynyn aıtyp otyr. Bul ǵylymı óndiriste dáleldengen. Jerdi demaldyrý úshin eshteńe ekpegennen góri sharýalardyń basqa da shyǵyndaryn jaýyp, tabysqa kenelýine múmkindik beretin bul joba óńirdegi tyń bastamalardyń biri.
Túrkistan oblysy