MUǴALIM MÁRTEBESI

Májilis Tóraǵasynyń orynbasary Jánibek Káribjanovtyń jetekshiligimen bilim berýdi damytýdyń jaı-kúıi men bolashaǵyna qatysty dúısenbide ótken Úkimet saǵaty otyrys zaly dálizindegi kórmeni tamashalaýdan bastaldy. Munda negizinen arnaıy ákelingen stendter men bilim ordalaryna satylyp alynatyn apparattar kópshilik nazaryna usynyldy.Aldymen baıandamany Bilim jáne ǵylym mınıstri Janseıit Túımebaev jasady. Mınıstr óz baıandamasynda bilim salasyndaǵy jetistikterge erekshe den qoıdy. Atap aıtqanda, elimiz ústimizdegi jyldyń 11 naýryzynan bastap eýropalyq bilim berý keńistiginiń (Bolon prosesi) tolyqqandy mú­shesi bolyp tabylady. Adamı damý ındeksi boıynsha 2009 jyly Qa­zaqstan alǵash ret adam áleýeti jo­ǵary deńgeıde damyǵan elder tobyna endi. Janseıit Qanseıituly bul jetistikterdi bylaı sıpattady: “Bizdiń oqýshylardyń jeńisi Qa­zaq­stanǵa eń bedeldi ıntellektýal­dy jarystyń – 2010 jylǵy shil­dede Astana qalasynda ótetin ma­te­matıka páni boıynsha 51 halyq­aralyq olımpıadanyń estafeta jalaýyn alýǵa múmkindik berdi”. Sondaı-aq bilim berýge qarjy byltyr onyń aldyndaǵy jylmen salystyrǵanda 9,5 paıyzǵa (702 mıllıard teńge) ósip, ishki jalpy ónimniń 4,2 paıyzyn quraǵan. Iаǵnı, bir oqýshyǵa ketetin shyǵyn 1,3 esege artypty. Osy rette mınıstr 2011 jyldy “Bilim jyly” dep jarııalaý týraly kóptegen usynystar túsip jatqandyǵynan habardar etti. Sońǵy úsh jylda 254 jylpy bi­lim beretin mektep salynyp, Tuń­ǵysh Prezıdenttiń 3 ıntellektýal­dy mektebi ashylǵan. Osyndaı mek­tep­ter jelisi 2013 jylǵa deıin bar­lyq óńirlerde ashylatyny belgili bolyp otyr. Mınıstrdiń sendirýin­she, 2020 jyly balalardy mektepke deıingi tárbıemen jáne oqytýmen tolyq qamtamasyz etý júzege asy­rylatyn bo­lady. Alda “aqsha mu­ǵa­limniń soń­y­nan eredi” qaǵıdaty boıynsha bi­lik­tilikti arttyrý júıe­si­n vaýcherlik qarjylandyrý en­gi­zilmekshi. Budan basqa aǵylshyn tilin qoldanatyn muǵalimder sany 2015 jyly 15 paıyzǵa, al 2020 jy­ly 30 paıyzǵa artady dep kútilýde. Al qazir mek­tepterde ortasha esep­pen 18 oqýshyǵa 1 kompıýterden keledi eken. Keń jolaqty ınternet jelisine mektepterdiń 34 paıyzy qosylypty. Qosymsha baıandama jasaǵan Áleý­mettik-mádenı damý jónindegi komıtet tóraıymy Dınar Nóketa­eva 2007 jyly qabyldanǵan bilim zańynyń olqy tustary kóp bol­ǵan­dyǵyn erekshe aıtyp ketti. Qazirgi kezde “Qazaqstan Respýblıkasyn­daǵy bilim berý týraly” Zańǵa ó­z­gerister men tolyqtyrýlar engizý já­ne ǵylymǵa qatysty zań joba­lary jan-jaqty pysyqtalý ústinde kórinedi. Alaıda osy kezge deıin zańdyq qujattar arasynda tıisti baılanystar bolmapty. Sonyń saldarynan ǵylym salasynda nátıjelerge qol jetkizilmegen. Osy rette depýtat mektepke deıin oqytý jeke menshik quzyryna tap­syrylsa, kóptegen ata-analardyń oǵan tóleıtin qarjysy jetkiliksiz ekenine nazar aýdartyp, 12 jyldyq orta bilim berýdi 2020 jylǵa ysy­rýdyń saldary men sebebin egjeı-tegjeıli zerdeleýge shaqyrdy. Ko­mıtet tóraıymynyń paıymynsha, 9 synyptan bastap mektep oqýshy­la­ryn gýmanıtarlyq, jaraty­lys­taný, matematıka baǵyttary boı­yn­sha jáne arnaıy kásiptik-tehnı­kalyq bilim berý negizinde oqytýdy qolǵa alǵan jón. Sol kásiptik-teh­nıkalyq bilim berý oshaqtarynyń janynan óndiristik ortalyqtar ashý da nazardan tys qalmaýy tıis. Qa­zaq tilin úzilissiz oqytý máse­lesine de erekshe kóńil bólinýi kerek. Depýtattar mınıstrdiń nazaryn elektrondy oqýlyqtardy qarjy­lan­­­dyrýdyń óte mardym­syzdyǵy­na, ınternet jelisiniń elimizde ál­em­degi eń qymbattyǵyna, muǵalim­der mártebesiniń syn kótermeı­tin­digine jáne ózge de keleńsizdikterge aýdardy. J.Túımebaev osy rette bi­lim berýdiń jaı-kúıin taldaý men ony ary qaraı damytý 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan bilim berýdi da­mytýdyń memlekettik baǵdarlamasy jobasynda jan-jaqty qamtylǵan­dyǵynan habardar etti. Otyrysty Palata Tóraǵasynyń orynbasary J. Káribjanov qory­tyn­dylady. “Birinshi másele – mu­ǵalim­derdiń mártebesin, dárejesin, olardyń eńbekaqysyn kóterý máselesi. Ekinshi másele – memle­kettik basqarý júıesin ary qaraı damytý. Eger de Úkimet sondaı usy­nys­tar berse, olardy depýtattar qol­daıdy”, dedi Jánibek Sálimuly. Kásiptik-tehnıkalyq bilim berý áli de qanaǵattanǵysyz. Qazirgi ýaqytta Prezıdent Joldaýyna baılanysty ındýrstrııalyq-ınnovasııalyq baǵ­dar­lama jasalyp jatyr, ony oryn­daýǵa qajetti kadrlar kerek. Tóraǵa orynbasary bilim men ǵylym sala­syn jańa ólshemge, jańa tujyrym­damaly dárejege kóshirýdiń qajet­tigine erekshe ekpin túsirdi. Biraq oǵan qalaı kóshýge bolady. Sol sııaqty balabaqshadan bastap mek­tep, joǵary oqý orny, tipti jumys isteıtin qyz­metkerlerge qazaq tilin oqytý, bilim salasyndaǵy jemqor­lyqpen kúrestiń aldyn alý asa kókeıkesti prob­lemalardyń biri bolyp tabylady. Nátıjesinde, usynymdar jo­ba­syna depýtattardyń aıtqan pikirleri men usynystary engizilip, bilim be­rý salasyn jetildirýge qatysty te­tik­ter týraly oılarmen tolyq­ty­ry­latyn bolyp sheshildi. Jan-jaq­ty pysyqtaýdan ótken usynymdar Úkimet pen tıisti mem­lekettik organdarǵa joldanatyn bolady. Asqar TURAPBAIULY.