Mıtıng týraly zań jobasyn maquldady

Parlament Májilisiniń Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın sóz basynda jalpy otyrys jańa formatta ótip jatqanyn, bul sharalar Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń nusqaýyna sáıkes qabyldanǵanyn atap ótti.

– Búgingi jalpy otyrys birshama ózger­gen formatta ótip jatyr. Bizdiń keıbir áriptes­terimiz qatysyp otyrǵan joq. Biraq buǵan alańdaýdyń reti joq, olardyń barlyǵy aman-esen. Qazirgi ahýalǵa baılanysty jasy 65-ten asqan depýtattarǵa alqaly jıynǵa qatyspaý jóninde keńes berdik. Jınalǵan depýtattardyń sany jalpy otyrysty osyndaı formatta ótkizýge múmkindik beredi. Endi jalpy otyrystarǵa árbir zań jobasy boıynsha tek depýtattar men negizgi baıandamashylar qatysady, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Májilistiń jalpy otyrysyna 81 depýtat qatysty. Olar Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymynyń sanıtarlyq normalaryna saı zalda aralaryn alshaq ustap otyrdy.

Budan ári jınalǵan qaýym kún tártibindegi negizgi máselege kóship, «Qazaqstan Respýblı­kasynda beıbit jınalystardy uıymdastyrý jáne ótkizý tártibi týraly» zańynyń jobasyn birinshi oqylymda talqylady.

Atalǵan qujattyń jaı-japsarymen Aqpa­rat jəne qoǵamdyq damý mınıstri Dáýren Abaev tanystyrdy. Ol qoldanystaǵy beıbit jınalystar men mıtıngter ótkizý tártibi týraly zańnyń qabyldanǵanyna 25 jyl ótkenin, osy jyldar ishinde elimizdiń áleýmettik-ekonomıkalyq salasynda úlken ózgerister bolǵanyn aıtty.

– Memleket basshysy Qazaqstan halqyna Joldaýynda atap ótkendeı, elimizdiń qoǵam­dyq-saıası ómirin jańǵyrtpaı, ekonomıkalyq refor­malardy tabysty júzege asyrý múm­kin emes. Búgingi tańda halyqtyń óz usta­nymyn beıbit jınalystar arqyly bildirý múmkindikterin aıtarlyqtaı keńeıtý qajet­tiligi paıda boldy. Azamattyq qoǵamnyń suranysy jáne ýaqyt talaby – osyndaı. Son­dyqtan másele qoldanystaǵy zańǵa ózgerister engizý týraly ǵana bolyp otyrǵan joq. Bul – barlyq beıbit jınalys túrlerin uıymdastyrý men ótkizý máselelerin ret­teıtin, tujyrymdamalyq turǵydan jańa zań jobasy. Biz AQSh, Ulybrıtanııa, Fransııa, Aýstralııa, Sıngapýr, Japonııa, Shvesııa jáne Reseı sııaqty elderdiń osy atalǵan saladaǵy zańnamalaryn muqııat zerdeledik. Halyqaralyq tájirıbege sáıkes, álemniń kóptegen eli beıbit mıtıngti uıymdastyrý jáne ótkizýde basty basymdyqty qoǵamdyq qaýipsizdikke beredi. Tipti birqatar demo­kratııalyq el álemde qoǵamdyq-saıası jaǵ­daıdyń ýshyǵýyn eskere otyryp, beıbit mıtıng ótkizý jónindegi zańnamasyn qatań­datqan. Sonymen birge lıberalızasııa jolymen júretin elder de bar, – dedi mınıstr.

Dáýren Abaev mınıstrlik zań jobasyn ázirleý barysynda qoǵamdyq pikirdi, áleýmettik jelilerdi zerdelegenin, áleýmettik zertteýler júrgizgenin, qarama-qaıshy pikir­lerdiń kóptiginen barlyq múddeli tarapty qanaǵattandyratyn ońtaıly sheshim tabý ońaı bolmaǵanyn atap ótti.

Atalǵan qujatta zańnamaǵa beıbit jına­lystardyń bazalyq qaǵıdattaryn engizý kózdeledi. Olar – zorlyq-zombylyqsyz sıpat; zańdylyq; memlekettik qaýipsizdikti, qoǵamdyq tártipti, densaýlyq saqtaýdy, basqa adamdardyń quqyqtary men bostandyqtaryn qorǵaýdy qamtamasyz etý; qatysý eriktiligi.

Jańa zań boıynsha beıbit jınalystardy ótkizý úshin jergilikti atqarýshy organnyń kelisimin alý qajet bolmaq. Jobada mıtıng ótkizý úshin balamaly oryndy usyný quqyǵy da kózdelgen.

Buǵan qosa beıbit jınalystardy uıym­dastyrýshylardyń, olarǵa qatysýshylardyń, jýrnalısterdiń mártebesi, quqyqtary men mindetteri bekitiledi. Bul barlyq tarapqa qoıylatyn talaptardy aıqyndaýǵa múmkindik beredi. Beıbit jınalystardy ótkizýden bas tartý, ony toqtatý jáne toqtata turý úshin negizderdiń tolyq tizbesi de belgilenedi.

Sondaı-aq zań jobasynda úgitteý ınstıtýtyn engizý qarastyrylǵan. Máselen, beıbit jınalystardy uıymdastyrýshynyń úgitteýdi kedergisiz júrgizýge, zańnamada tyıym salyn­baǵan sımvolıkany, ıllıýstrasııalyq materıaldardy paıdalanýǵa quqyǵy bolady. Bul rette uıymdastyrýshy úgit júrgizetin ýaqytty jáne mamandandyrylǵan oryndy habarlaýǵa tıis.

Zań jobasyna sáıkes, respýblıkalyq mańyzy bar qalanyń, astananyń, aýdannyń, oblystyq mańyzy bar qalanyń jergilikti atqarýshy organy, aýdandyq mańyzy bar qalanyń ákimi beıbit jınalystardyń nysany men oǵan qatysýshylardyń sanyna qaraı uıymdastyrýshyǵa mıtıng ótkizýge, onyń ishinde medısınalyq kómekti jáne basqa da qajetti kómekti usynýǵa járdem kórsetý maqsa­tynda óz ókilderin taǵaıyndaıdy.

Nurlan Nyǵmatýlın Májilis depýtattary, memlekettik organdar, parlamenttik emes partııalar, ÚEU men azamattyq qoǵamnyń ókilderi birlesip jumys atqarǵan jańa zań jobasy «Halyq únine qulaq asatyn memleket» tujyrymdamasyna sáıkes keletinin atap ótti.

Talqylaý barysynda depýtattar birqatar máselege toqtalyp, sonyń ishinde beıbit jınalystardy ótkizetin arnaıy oryndar jaǵy da sóz boldy.

– Menińshe, bizdiń depýtattarymyz engizgen usynys óte oryndy. Sebebi beıbit jıyndy uıymdastyrýshylar úshin barlyq jaǵdaı jasalý kerek. Arnaıy jıyn ótetin oryndar týraly aqparattar da ashyq bolýy tıis. Áıtpese olar orynnyń bos nemese bos emes ekenin qaıdan biledi? Sondyqtan ákimdik óz saıtynda bos oryndar týraly aqparatty tolyq ornalastyrýy qajet. Bul qaı jaǵynan alyp qarasań da paıdaly ári tıimdi, – dedi Májilis Tóraǵasy.

Sonymen qatar depýtattar beıbit jıyn ótkizý týraly habardar etý merzimine erekshe nazar aýdardy. Otyrysta úkimettik nusqada usynylǵan merzimder qysqartylýy tıis ekeni aıtylyp, bul normany ekinshi oqylymǵa deıin pysyqtaý tapsyryldy.

Májilismender zań jobasynyń jýrna­lıs­terdiń quqyqtary týraly bóligi qoldanys­taǵy BAQ týraly Zańnyń normalaryn qaıta­laıtynyn atap ótip, muny qaıta qaraý qajet ekenin alǵa tartty.

– Biz elimizdiń demokratııalyq damý jolynda taǵy bir mańyzdy zań jobasyn maquldadyq. Osy beıbit jıyndardy uıymdastyrý men ótkizý tártibine engizilgen ózgerister, eń aldymen, memlekettik organdardyń halyqpen baılanysyn kúsheıtýge yqpal etedi. Ekinshiden, azamattardyń kez kelgen máseleni ashyq jáne erkin jetkizýine múmkindik beredi. My­­sa­­ly, burynǵy Zańda mıtıng ótkizý úshin bi­rinshi kezekte ruqsat alý kerek bolatyn. Al qazirgi qujatta bastysy, beıbit jıyn­­ǵa qansha adam qatysatynyn, qandaı másele bolatynyn jáne qaıda ótetinin aldyn ala eskertý qajet. Taǵy bir ereksheligi – uıym­das­­tyrýshylar men qatysýshylardyń, memleket­tik organdardyń jaýapkershiligi qaralyp, jýr­nalısterdiń quqyqtary men mindetteri belgilenip otyr. Osynyń barlyǵy memleket úshin de, qoǵam úshin de óte qajetti, – dedi Nurlan Nyǵmatýlın.

Sonymen qatar jalpy otyrysta depýtattar Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerler men áskerı quralymdardyń arsenaldary, bazalary men qoımalary janyndaǵy tyıym salynǵan aımaqtar men tyıym salynǵan aýdan­dar máseleleri týraly zań jobasyn birinshi oqylymda maquldady.

Atalǵan zań jobasynyń negizgi maqsaty – Qarýly Kúshterdiń, basqa da áskerler men áskerı quralymdardyń oq-dárileri arsenalda­rynyń, bazalary men qoımalarynyń qaýipsiz jumys isteýin, sondaı-aq oq-dárilerdi saqtaý kezinde tótenshe jaǵdaıdyń týyndaýy múm­kin bolǵan jaǵdaıda halyqty, azamattyq jáne basqa da ınfraqurylymdy qorǵaýdy qam­tamasyz etý boıynsha zańnamany odan ári jetildirý.

Jıyn sońynda Májilis Tóraǵasy Nurlan Nyǵmatýlın Nur Otan partııasy fraksııasy depýtattarynyń atynan tótenshe jaǵdaı kezinde eldiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý jáne koronavırýs epıdemııasynyń taralýyna qarsy áreket etý úshin qabyldanatyn sharalarǵa qoldaý bildirdi.

Palata Spıkeri Nurlan Nyǵmatýlın Májilistegi partııa fraksııasy Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty tapsyrmalaryna biraýyz­dan qoldaý bildiretinin, elimizde indet­tiń taralýyna qarsy daıyndyq jasalǵanyn málimdedi.

Sondaı-aq ol Elbasy Nursultan Nazarbaev­tyń memlekettik deńgeıde qabyldanyp jatqan sharalar ýaqtyly jáne daǵdarystyq jaǵdaıǵa jaýap beretinine senim bildirgenin atap ótti.

Májilis Tóraǵasynyń aıtýynsha, indet kezinde osyndaı sharalardy qabyldaýdan keshigip qalǵan elderde jaǵdaı kúrt tómendep ketken. Jergilikti deńgeıde salyqtyq preferensııalar men qoldaýdy qospaǵanda, daǵdarysqa qarsy sharalardyń jalpy paketi 4,4 trln teńge nemese 10 mlrd dollardy quraıdy. Osylaısha Prezıdenttiń tapsyrmalary qoǵamdaǵy barlyq salany qamtyp, áleýmettik turaqtylyq basty nazarda bolmaq.