Aýyldan qara úzip shyqqan sheteldik jeńil mashına tabany tep-tegis asfaltqa tıgende endigi jol bıligi ózine tıgendeı bolyp, saqpannyń tasyndaı zymyraǵan. Eki jaǵyn jap-jasyl jońyshqa shabyndyǵy kómkergen, kerilgen keń jazyqty qıyp ótti. Seleý shóppen ádiptelip, toptanyp ósken baıalyshpen órnektelgen ashyq alańqaı ekpindeı umtylǵan jeńil kóliktiń baýyryna asyǵys kirip, jutylyp jatty. Sol jaǵynan ushar basyndaǵy muz sáýkeleleri kúnge shaǵylysyp, ántek jarq etip, menmundalap, Áýlıeshoqy eles berdi jaryqtyq.
Aýyldan qara úzip shyqqan sheteldik jeńil mashına tabany tep-tegis asfaltqa tıgende endigi jol bıligi ózine tıgendeı bolyp, saqpannyń tasyndaı zymyraǵan. Eki jaǵyn jap-jasyl jońyshqa shabyndyǵy kómkergen, kerilgen keń jazyqty qıyp ótti. Seleý shóppen ádiptelip, toptanyp ósken baıalyshpen órnektelgen ashyq alańqaı ekpindeı umtylǵan jeńil kóliktiń baýyryna asyǵys kirip, jutylyp jatty. Sol jaǵynan ushar basyndaǵy muz sáýkeleleri kúnge shaǵylysyp, ántek jarq etip, menmundalap, Áýlıeshoqy eles berdi jaryqtyq.
Jeńil mashınanyń qyzyl shuǵamen tystalǵan artqy oryndyǵyna jalǵyz jaıǵasqan buıra shashty, jáýdir qoı kózdi jigit aǵasy keýdesin kótere aýyr kúrsinip, kóz áınegin ońshap qoıdy. Bajaılap qarasa, bir jeri syzdap aýyratyn sekildi. «Osy meniń qaı jerim bordaı bosap otyr, – dedi ishteı oı qaıyǵynda terbelip. Qaı jerim ajal qarmaǵyna iligip, qoıqaby qozyp otyr. Mıym ashı ma, joq álde júıkem juqardy ma, tizgin ustatpaı tur-aý quryp ketkir bir pále. Álde jan jarasy degen osy ma?
Jolaýshy ekinshi jambasyna aýnap túsip, sherlene kúrsinip qoıdy. Janqaltasyn qarmanyp, shylym tutatty.
Ýaqyt shirkin netken tez, netken turlaýsyz edi. Qudaı-aý, kúni keshe ǵana emes pe edi, jar qulaǵy jastyqqa tımeı, tabanynan tozyp, Qazaqstanǵa baratyn qujat ázirlep, Mıýnhen men Berlın arasynda sabylǵany. Bir aıda bittige sanaǵan qujaty birde anaý, birde mynaýy jetpeı jylǵa jyljyp baryp, zorǵa ázir bolǵan. Bári daıyn bolǵan boıda týǵan elge sapar shekti. Aqtaspa jamylyp, qyzyl kúıreýik búrkenip jatqan aınalaıyn saıyn dalaǵa jetkeni de kúni keshe sııaqty edi. Endi, mine, sol kúnder de jalt berip, synaptaı syrǵyp óte shyǵyp, kelgen izimen qaıta attanyp bara jatyr.
Ol óziniń osy saparynda tirshiliktiń eshbir toqtaýy joq, aınaǵa túsken sáýledeı sýsyma, saǵymdaı syrǵaq, aldamshy ekenine kózi anyq jetip, opynyp qalǵan. Dúnıe kól, zaman soqqan jel ekenin, al kúnderdiń kúni bolǵanda sol kóldiń de sarqylyp, ańqyldaq jeldiń de tynyp, typ-tynysh bolaryn paıymdaǵan.
«Kóship kelemin, – dedi áldebir alys qıyrǵa kóz tastaǵan montany keıpin buzbaǵan qalpy. Quryp ketsin bári de, kóship kelemin. Germanııada osy ýaqytqa deıin nemisterdiń ishinde nemis bolyp, tentiregenim de jeter. Ákem Mura marqumnyń da óle-ólgenshe aıtyp ketken jalǵyz tilegi, aqyrettik amanaty sol edi. Meniń kindigimnen taraǵan urpaqtarymdy bóten eldiń bosaǵasynda telmirtip, jat jurttyq ete kórme. «Elý jylda el jańa, júz jylda qazan» degen. Áli de ózgeris bolady. Sol kezde shekara shetinen shyǵar esik ashylady. Sonda... ıá, sonda shildeı shashyraǵan az ǵana Jarty atamyzdyń urpaǵyn elge jetkiz dep edi, jaryqtyq. Endi, mine,sol moınyna burshaq salyp tilegen zar únniń údesinen shyǵar mezet taqalǵan sekildi. Keshikpeı kóship kelemin. Ol sózsiz.».
Mashına taqtaıdaı tegis qara jolmen zyrlap keledi. Jol boıy alýan túrli sezimge bólenip, botasynan aıyrylǵan arýanadaı óksikti kúı keshken Saýdan aldyndaǵy Suńqar arasanyna jetkende az ǵana aıaq sýytty. Aldynda taǵy da uzaq jol... Kesh túse Almatyǵa da jetken. Áýejaıdan Berlınge bılet alyp, ushar sátti kútti. Áli de attaı eki saǵat ýaqyt bar eken. Saýdan áldenege asyqqan, seńdeı soǵylysqan elden bólinip baryp, oqshaýyraq bir oryndyqqa jaıǵasty. О́tkenge oı júgirtti...
* * *
Aýyldyń syrttan kirgendegi úlken de keń kóshesi Joldysaı Shapaq atymen atalady. Eki jaq óńirin qyz baltyr aq qaıyń kómkergen jaryq ta, sáýletti dańǵyl. Sonyń bel ortasyndaǵy alty bólmeli eńseli úı erekshe kózge shalynady. Jarty aı shamasy úı aýlasy adamnan bosamady. Dastarqany da jıylmaǵan. Endi, mine, sol mekenjaı da ár kún sońǵy sát ekenin sezgendeı bolyp, qańyrap bos qalǵan. Jel shaıqasa boldy, aǵash bitkenniń bári japyraqtyń sýsyldaǵan názik únimen osy aýlada ót ken kúnderdiń kúıin shertkendeı bolyp, únsiz yrǵalady.
Qatarynan birneshe jyl kútip, endi, tipti úmit úzilip, kelmeıdi degen shaqta sonaý qııan shetten, Germanııadan Saýdan Shapaquly da kelip jetip edi. Qattyraq úrgen ıttiń daýysy myna sheti men ana shetine tez jetetin aıadaı aýyl myna jańalyqty estigende qalaı tynysh jatsyn. Shet-shetinen antalap, lap qoıǵan. Jańalyqty árkim ózderinshe joryp, aýyz jabar emes.
– Shapaqtyń Mura degen úlken balasy bar degendi estýshi edik, – dep til qatady birinshisi. Sol beıshara soǵysta qolǵa túsip, Germanııada qalyp qoısa kerek.
– Qaı Shapaqty aıtasyń, – dep qaıyra suraq qoıady ekinshisi.
Alǵashqy sóılegen adam bir ózi bárin biletindeı áńgimeniń tigisin jatqyzyp, uǵynyqty etip jaýap qatady.
– Kádimgi osy óz aty berilgen ortalyq kóshedegi ataqty shopan Shapaq she?
– Iá, ıá, túsindim.
– Sol Muranyń tuqymy úzilmepti. Artynda qaraıǵan birdemesi bar degendi de qulaǵymyz shalatyn. Ras eken. Saýdan degen uly izdep kelipti.
– Iá, ıá, ornynda bar ońalar degen...
– El soǵan qutty bolsyn aıtyp jatqan kórinedi. Qane, biz de baralyq.
Saýdannyń kelý qurmetine alty bólmeli úı aǵynan jarylyp, toı jasady. Qonaqtyń qýanyshtan esi ketip, basy aınaldy. О́ńi baqyttyń býyna balqyǵandaı bolyp, jáýdir kózderi meıir tókti. О́zin qushaqtap amandasyp, qurmet kórsetkenderge bas shulǵyp, quraq ushty.
Saýdannyń bul kelisine kónekóz qarttar shyn rızashylyǵyn bildirdi.
– At aınalyp qazyǵyn, er aınalyp elin tabady degen kıeli sóz bar. Kelgen qadamyń qutty bolsyn!
– Er týǵan jerine! Tumsyǵyna dán qystyrǵan qustaı bolyp, óz aýylyn izdep kelgenin qarashy aınalaıynnyń.
– Jarty ǵasyr shet elde júrse de dini men tilin joǵaltpapty.
Murany kózi tirisinde kórgen, istes bolǵan keıbir aýyldastary:
– Tulpardyń tuıaǵy, suńqardyń qııaǵy degen osy. Oı, páli, Mura da óz kezindegi jaqsylardyń biri edi ǵoı. Amal ne, sum soǵys soryna qaldy. Kerek dese, týǵan jerden bir ýys topyraq ta buıyrmady. Atadan pul qalǵansha, ul qalsyn degen osy, – dep Saýdandy qushaǵyna alyp, betinen súıdi.
Saýdan izdep kelgen eline dán rıza edi. Dál bulaı bolady, asyǵy alshysynan, aıy ońynan týady dep oılamaǵan. Áıteýir bararmyn, Muranyń bel balasy ekenimdi aıtyp, az kún damyldarmyn. Sodan qaıta Germanııaǵa qaıtarmyn dep topshylaǵan. Onyń ústine aýzyna ıe bola almaǵan bireý áldene dep qoıa ma dep te kúdiktenetin. «Áı, satqynnyń urpaǵy, nemistiń sińbesi» dese qaıtemin dep, ishteı qýystanatyn. Qudaıǵa shúkir, eshkim olaı dep jaǵasyna jarmasyp, kóńiliniń tunyǵyn shaıqamady.
Týǵan jerdiń ystyq tabyn anyq sezinip, kóńili marqaıǵan sheteldik meımannyń beıqam tirligine túıtkil salyp, mazań kúıge túsirgen jaǵdaı aıaq astynan bastalǵan.
Bir kúni keshkisin qońyr syrly qaqpa syqyrlaı ashylyp, qolynda taıaǵy bar uzyn boıly, qaıystaı qatqan qara shal kirip kele jatty. Alqyna dem alady. Aýyq-aýyq kúrk-kúrk jóteledi.. Saýdandy kórgen boıda emirene sóılep, eljireı til qatty.
– Arnaıy izdep kelip edim ózińdi. Kezdeskenim qandaı jaqsy boldy, – dedi ol. Úıge júr aınalaıyn, qonaq bol.
Sheteldik qonaq bul usynysty qýana qabyldap, sońyna ergen.
Saýdan Beısen qartty oń jaǵynan qoltyqtap, kóshe boılap, aqyryn aıańdap keledi.
– Búginginiń bárine táýbe, – dedi qart yqylaspen sóz bastap. Osynyń bári birinshiden Allanyń jaqsylyǵy, ekinshiden, táýelsizdiktiń shapaǵaty. Kúni keshe osy kóshe Karl Marks atymen atalatyn. Oıpyr-aı, deıtinmin ishten tynyp, Marks aqsaqaldyń bul kóshege nendeı qatysy bar?
Aqyry azattyq tańy da atty-aý. Endi, mine, bári óz qolymyzǵa tıdi. Dúnıe túlep sala berdi. Úsh jyldyń júzi boldy, kóshe ózimizdiń Eńbek Eri Shapaqtyń úlken uly Joldynyń atymen atalady. El bolyp qýandyq.
– Jaksy aga, jaksy, – dedi Saýdan óziniń qazaq tilin buzyp sóıleıtin mashyǵyna salyp. Men bárin bilgen. Men ýte kóp kýanǵan. Biz derbes memleketpiz.
– Sol nemis jerinde Marks aqsaqaldyń atymen atalatyn kóshe, basqadaı eldi meken bar ma? – dedi qart.
– Men aga, batys Germanııada týǵan, – dedi ol. Onda Markstiń aty bar kóshe joq. Men kórmegen. Al, demokratııalyq Germanııada bolǵan. Men Marks kóshesin kórgen. Marks – ýtopıst. Ol bolǵan joq jáne ol Marks ólgen.
– Jón, jón, – dep qarııa únsiz qalǵan.
«Áı, qý dúnıe-aı, – dedi ishteı qamyǵyp. Kesse kemimeıtin azamattyń óz tilinde sóıleı almaı turǵanyn qarashy. Áıtkenmen, jetim qozy tasbaýyr, otyǵar da jetiler.
Beısen qarttyń úıi de sheteldik meımandy quraq ushyp qarsy aldy. Burqyldap sary samaýyryn keldi. Qaımaq qosyp qatqan qyzyl kúreń shaı ishken jannyń tańdaıyn úıirdi. Qazanda bylqyp jańa soıǵan baǵlannyń et i pisip jatty. Áńgime de qyza túsken.
– Seniń ákeń ekeýmiz túıdeı jasty bolatynbyz, – dedi qart tershigen mańdaıyn súrtip qoıyp. – Qatar óstik, birge oqydyq. Maıdanǵa da qatar attandyq. Men Belorýs, ol Ýkraın maıdanyna ketti. Men soǵystyń sońǵy jyly aıaǵymnan jaraqat alyp, gospıtalda alty aı jatyp, múgedek bolyp, elge oraldym. Al, seniń ákeńniń jáıi anandaı boldy. Tutqynǵa tústi de, sodan múlde jyraqtap ketti. Degenmen, ol kisiniń aty da ataýsyz qalǵan joq. Aýyldyń bas jaǵynda Muranyń toǵany degen toǵan bar. Kúni búginge deıin solaı atalady.
– Togan degen ne? – dep surady Saýdan eshtemeni túsine almaǵanyn jasyra almaı.
– Toǵan, – dedi qart aıtqanyn túsinikti etýge tyrysyp, – sý aǵatyn aryq. Saǵan qalaı dep aıtsam eken... Ol – kanal, úlken aryq.
– Kanal.
– Iá, sý aǵatyn kanal.
– Siz Mura kanalyn kórgen?
– E, kórmegende, – dep shal myrs etip kúlip qoıdy. Kórmek turmaq, ol toǵandy talaı márte arshyǵanbyz. Jylyna bir ret tabanyn tazalap, jańǵyrtyp otyratynbyz.
– Búgin sý bar?
– Qazir sý joq. Keıingi kezde aýyldyń joǵarǵy tusyn býyp, jańa aryq jasaǵanbyz. Biraq sonyń ózi kópke shydar emes. Jylda bir jańalanady. Al Muranyń toǵany basyn eki shaqyrym qashyqtyqtan alady. Sál qashyqtaý. Sýdyń saǵalyǵyn taspen qalap, qamys shegendep degendeı, áljetti tirlik jasasań boldy, taý sýy aýyldyń qaq ortasynda búıiri búlkildep aǵady da jatady. Muranyń toǵany jaqsy ǵoı, biraq oǵan kóńil bóletin adam joq.
– Mura jaqsy, – dedi Saýdan, – kanal jaqsy, sý jaqsy.
– Erteń, – dedi qart, – men seni sol Muranyń toǵanyna ertip baramyn. Bir kezdegi murap ákeńniń izin óz kózińmen kór.
– Jaqsy, – dedi sheteldik meıman qalbalaqtap. Men kanal bar, erteń bar. Men oǵan qýanǵan. Sizge kóp-kóp rahmet.
Tún ortalanyp qalyp edi. Áıtse de, Saýdannyń kirpigi aıqaspaǵan. Qoldan jasalǵan kip-kishkentaı kanaldy kóz aldyna elestetip jatty da qoıdy. «Qudaı degen pende ekenmin, – dedi ol ishteı táýbege kelip. Shapaqtyń bir balasynyń atynda kóshe bar. Al ekinshi balasynyń atynda toǵan bar. Ol da jaqsy. Men ol kanaldy jóndetemin, – dedi ishteı bir baılamǵa kelip. Qalaıda men ony qatarǵa qosam. Berlınge jeter aqsha alyp qalamyn da, qalǵan qarajatty tep-tegis toǵanǵa arnaımyn. Bul meniń týǵan aýylymnyń táýelsizdik alǵanyna jıyrma jyl tolýyna arnaǵan tartýym bolsyn.
Kelesi kúni Beısen qart pen Saýdan erteńgi shaıyn ishken boıda taý jaqqa júrip te ketip edi. Aýyldyń dál jelke tusynan bastalatyn kóne toǵan keń qyrqanyń qabyrǵasynda jazylmaı qalǵan tyrtyqtaı bolyp, áli de óz júlgesin joǵaltpaı, menmundalap jatyr eken. Kópten beri adam qoly tımegeni kórinip tur.Tabany sýsyma qum men syrǵaq shaǵylǵa tolyp, jadaǵaılanyp qalypty.
Qula bıesine mingen Beısen qart qyr ústimen, al Saýdan bolsa toǵannyń sorabymen júrdi de otyrdy. Sheteldik qonaqtyń qımyly shıraq, elpeń qaǵady.
Saýdan kelesi bir ıinge kelgende júrisinen jańyla maltyǵyp qalǵandaı edi. Kóldeneń sulap túsken qara aǵash toǵan sorabyn jaýyp, bekitip tastapty.
– Ne boldy qaraǵym, – dedi qart at ústinen aıǵaılaı sóılep.
– Kázir men júredi, – dedi ol. Aǵash jatyr.
Ekeýi taǵy da ashyq jerge shyqqan. Toǵan soraby sozyla túsken. Kelesi qyltaǵa kelgende, Saýdannyń aldynan sý oıyp ketken oppa shyqty. Sheteldik meıman shoshyp ketti.
– Ata, – dep daýystap jiberdi ol. Jol bitti, jol joq.
Qyr ústinen:
– Ne boldy, – degen qart daýysy estildi.
– Muranyń kanaly jaman, – dedi Saýdan. Sý bolmaıdy, sý joǵaldy.
– Ol sý esip ketken jer, – dedi qart. Jóndeýge bolady. Aınalyp ót. Qoryqpa.
Olar osylaı toǵannyń ón boıyn túgel qarap shyqqan.
– Mine, Muranyń toǵany degen osy, – dedi Beısen qart aqyry qula bıesin kógalǵa tusap qoıyp, ózi kep jaıpaq tastyń ústine jaıǵasyp otyrǵan soń. Qalaı, kóńilińnen shyqty ma?
– Jaqsy, – dedi Saýdan, – kanal jaqsy. Men muny jóndeıdi, – dedi ol kenet ekilene sóılep. Men muny retteıdi. Kanalmen sý aǵady.
– Ol seniń qolyńnan kele qoıar ma eken, – dedi qart kózin syǵyraıtyp. Munyń mashaqaty jetedi.
– Mende marka bar, dollar bar, – dedi Saýdan. Kerek bolsa, pochtamen taǵy aldyramyn.
– Onda jón, – dedi qart, – onyń ústine mal soıylady, arty toıǵa ulasady degendeı.
– Aǵa, mende kóp dollar bar, – dedi Saýdan, – qoryqpańyz.
Bular osylaısha árneni bir aıtyp, aýylǵa qaıta bet túzegen. Kelesi sátte: «Saýdan Muranyń toǵanyn qaıta arshyp, qalypqa keltiredi eken», degen sóz aıadaı aýyldy jeldeı júıtkip, aralap ta shyqqan...
* * *
Arada eki kún ótkende Saýdan asyǵa kútken tirlik qaýyrt bastalyp ta k etip edi. Jurt jumyla kiristi. О́zenniń bastaý alar tusyna kıiz úıler tigildi. Eki-úsh jerge taı qazandar asyldy. Uzynsha ústelder qoıylyp, dastarqan jaıyldy. Lapyldap ot janyp, arýaqtarǵa atap mal soıyldy. Jigit aǵasynyń uıǵarymy boıynsha jıylǵan qalyń top úshke bólindi. Alǵashqy eki top tek qana toǵannyń tabanyn tazalaýmen aınalyssa, qalǵandary eń qıyn sharýa – toǵannyń kómeıine sement quıdy. Bar jaýapkershilikti óz moınyna alǵan Qalı atty jastaý jigit astyndaǵy súlikteı qara jorǵa atyn taıpaltyp, ár jerge bir toqtap, áldeneler aıtyp lypyl qaqty.
– Kimge ne kerek? – deıdi qasqa tisin aqsıtyp, ajarlana kúlip. Aıtyńdarshy, kimge ne kerek. Qant, shaı, maı, et degenderiń buıym emes. Aqshasyn tógip tastaımyn. Tek araqqa ǵana bererim joq.
– Qoryqpańdar, – deıdi kózin qysyp, qýlana sóılep. Mark jetedi, teńge degen jyrtylyp aıyrylady. Pálen júz myńnan astam teńge bar. Oılaımyn, ol aqsha toǵan qazbaq túgili, toı jasasań da taýsyla qoımas. Kimge qandaı zat kerek. Aqsha mine, alyńdar...
Saýdan qalyń jumystyń qaq ortasynda, sement quıǵandardyń ishinde edi. Jigit aǵasy atyn anandaı jerge qaldyryp, qasyna keldi.
– Saýdan myrza, bárin de óziń kórip tursyń ǵoı. Mine, is óz sabasyna tústi. Alla násip etse, erteń kesh áletinde bitemiz, – dedi.
– O, aǵa, saǵan kop-kop raqmet, – dedi Saýdan. Men aıtady raqmet. Erteń sý aýylǵa bar.
– Iá, ıá, aýylǵa barady.
– Aǵa mende mark, dollar kop-kop bar. Sen qansha kerek, ala ber, men ber.
– Já, jetedi, ózińe de kerek qoı, sol mark.
– Qalı, – dedi aýyldyń bas ımamy jigit aǵasyna nazaryn tiktep, – jýandy jona bermes bolar. Saýdannyń osy bergenine de raqmet. Endi aqsha alǵanymyz tipten uıat. Aınalyp kelgende toǵan oǵan emes, bizge kerek. Onyń ústine biz qazaqstandyqpyz, ıaǵnı úlken úıdiń adamdarymyz. Shet eldegi telim- telim bolyp, shashyrap júrgen qazaqtar bizdi arqa tutyp, kóńiline medeý sanaıdy. Biz olardan alý emes, qaıta berýimiz kerek. Osyny eskergeısiń...
– Men bir aýyz sóz aıtaıyn, – dep aýyl ımamy sodan keıin topty adamdy tynyshtandyryp sóılep ketti, – birinshi aıtarym, Saýdan saǵan raqmet. Sen úlken azamattyq jasadyń. Biz osy ne kórmegen elmiz. Bárin de bastan ótkerdik. 1916 jylǵy úrkinshilikti de, 1937 jylǵy qyrǵyndy da, keshegi german soǵysynyń apatyn da kórdik. Qyzyl qoǵamnyń kesapaty basqasha boldy. Buryndary mal, jannan aıyrylsaq, endi jan dúnıemiz tutqyndaldy. Tilimizden, dinimizden aıyrylyp qala jazdadyq. Kisiligimiz ketti. Ulttyq reńimizge daq tústi. Odan da aryla bastaǵandaı edik. Endi entigip taǵy bir jaý jetti. Ol – araq. Osy páleden áı, azapty tarttyq-aý, tarttyq. Qanshama bozdaǵymyz qyrshynynan qıyldy. Qanshama bala jetim, qanshama áıel qara jamylyp, jesir qaldy. Aıtaıyn degenim, sý – tirshiliktiń anasy. Biz marqum Mura atyndaǵy toǵandy arshyp sanatqa qosyp jatyrmyz. Osy bir aqqýdyń kóz jasyndaı móldir sýǵa araqtyń tamshysy tambasa eken deımin. Osy toı araqsyz ótsin demekpin.
Jıylǵandar qoshtaı jóneldi...
Araqsyz bastalyp, ıman uıyǵandaı bolǵan tirlik qalyń eldiń, qyrýar tehnıkanyń kúshimen kelesi kúni keshke aıaqtalyp edi. Saýdannyń qýanyshynda shek bolmady. Araǵa taǵy bir kún salyp baryp, Muranyń toǵanymen aqqan sý aýylǵa qaraı asyǵys qozǵalyp, syldyraı jónelgen. Uzynynan sozylǵan keń qyrqa bir kezde baýyryn qytyqtap aqqan názik únmen qaıta tabysyp, boıy balqyǵandaı edi. Aýyl adamdary aqqan sýdy qyzyqtap, kópshiligi ózen jaǵasynda júrgen. Osy dýmannyń bel ortasynda Saýdan da bar edi. Aldynan shyqqannyń báriniń qolyn alyp, betinen súıdi. Moldaǵa meshitke dep aqsha usyndy.
– Mynaý birinshiden Mura sýynyń, ekinshiden, táýelsizdiktiń jıyrma jyldyq torqaly toıynyń kórimdigi dep, ýys-ýys aqshany sýǵa shashty. Qýana kúlip, qulashtaı laqtyrǵan markalar maıda tolqynǵa mingesip, diril qaǵyp, sý betinde syrǵı jónelgen.
– Aqsha, aqsha.
– Táýelsizdik shashýy.
– Shashý, shashý, – dep shýlaǵan balalar sýmen jarysyp, jaǵalaýda oınaq saldy.
Muranyń sýy aqqanyna da aptalaǵan ýaqyt ótken. Saýdannyń qaıtar shaǵy da taıanyp edi. Erteń júremin degen kúni túnimen dóńbekship, uıyqtaı almady. Asqa dáti barmady. Kóńili el kóshkendeı qulazyp, keseldi jannyń kúıin keshti. «Osy meniń bir jerim aýyrady, – dedi ishteı tolqyp. Áıteýir, qalaıda jabysqaq keseldiń bary ras». Odan soń úıge nendeı syılyq aparýyn oılady. Týǵan jerdiń otyna pisken bir taba bıdaı nanyn alýdy aqyl dep tapty. Taǵy ne aparsam dep oıǵa shomdy. «Ekinshiden, aýyl beıitinen bir ýys topyraq alaıyn. О́lim barda qaza bar, qapııada ana dúnıelik bolyp ketsem, basyma jastanaıyn. Al sodan soń... Iá, sodan soń Muranyń sýynan bir shólmek sý alaıyn», dep sheshti de osy údede turdy...
* * *
Almaty. Áýejaı. Tún ortasynan aýyp barady. Osy mezette Saýdannyń bılet alǵan ushaǵyna jolaýshylardy otyrǵyzý bastalǵan da bolatyn. Ol bir ýys topyraq, jalǵyz taba nan jáne bir shólmek sý salynǵan qyzǵylt tústi rıýkzagyn ıyǵyna asyp alyp, ishteı tolqyǵan kúıde ushý alańyna qaraı bettep bara jatty...
Dánesh AHMETULY.
Almaty oblysy,
Uıǵyr aýdany,
Shonjy aýyly.