Tórt túlik kóbeıse, toqshylyq keledi

Júıeli jumystyń nátıjesi tutas agroónerkásip kesheniniń damýyna oblystyń qosqan úlesin arttyryp otyr. Byltyr bul kórsetkish 20 paıyzǵa jetti. Bıyl da qazan aýyz­y joǵary bolady degen senim bar. О́ıtkeni óńirdegi 1 mln-nan astam iri qara maly men 4 mln-nan astam usaq mal basy bar. Munda agroónerkásip ke­sheniniń keleshegin anyqtaıtyn salmaq jatyr. Bul iste negizgi kúsh aýyldarǵa túsetini anyq. Al aýdandarda buǵan tolyq negiz bar. Oǵan mysaldy Alakól aýdany men Kegen aýdanynan alyp otyrmyz.

Byltyr «Zhersu» ınves­tı­sııa­lyq-óndiristik korporasııa­sy Almaty oblysynyń Alakól aýda­nynyń aýmaǵynan asyl tuqymdy jylqy fermasyn ashqan bolatyn. О́ńirdegi qylquıryqtyń sanyn arttyryp, tuqymyn jan­dan­dyrýǵa oraı bastalǵan is nátı­je­li júrip jatyr. Qazir qystan shyqqan 10 myń bas jylqy jaıylymda júr.

«Alakól Asyl jylqysy» serik­­tes­tiginiń jumysy zamanǵa saı tehnologııa jetistikterimen jabdyqtalǵan. Áýeli fermadaǵy turǵyndarǵa qolaıly jaǵdaı ja­salǵan. 56 adam jumys isteıdi eken. Turǵyn úı, jataqhana bar. Munda monsha, dúken, ashana sııaq­ty qajetti nysandardan bólek mádenı kópshilik demalys sharasyn ótkizýge bolady. Iаǵnı quryltaıshylar jylqyshylar úshin kınoteatr men kitaphana ashyp beripti.

Fermada mal baǵýdyń da jańasha tásili júzege asyp otyr. Endigi jyl­qy­ny burynǵydaı qu­ryqqa súıenip, izi­nen ańdyp ba­ǵatyn kezeń kelmeske ketipti. Qazir Qambar ata balasynyń júris-turysyn, jaıylymdaǵy júrisin monıtordan baqylap otyrýǵa múm­kindik bar. Mundaǵy asyl tu­qymdy ár basqa GPS baılanǵan. Iаǵnı jylqyny qu­ryq ustaǵan jylqyshy emes, judyryqtaı qurylǵy baǵady.

– Ferma ótken jyldyń qara­sha aıynda iske qosyldy. Bul jobany jylqy tuqymyn asyldandyrý maqsatynda qolǵa alyp, 1 mlrd teńgege jýyq ınvestısııa saldyq. Qazir maqsatymyzdyń birinshi kezeńin aıaqtadyq deýge bolady. Ázirge asyl tuqymdy jylqy sanyn 10 myń basqa jet­kizdik. Bıyl buıyrsa, taǵy 10 myń jylqy ákelsek degen jos­par bar. Qylquıryqty janýardy Mań­ǵystaý, Qaraǵandy, Shyǵys Qazaqstan oblystarynan satyp aldyq. Reseıden ákelingeni de bar. Jylqyǵa qosymsha túıe sharýashylyǵyn damytýdy qolǵa alýdamyz, – deıdi «Zhersu» ınvestısııalyq-óndiristik korporasııasy baqylaý keńesiniń tóraǵasy Baýyrjan Ospanov.

Bul «Zhersu» korpora­sııa­synyń Alakól aýdanyndaǵy jalǵyz mal fermasy emes. Biraz jyl buryn iske qosylǵan «Qaıyńdy» mal bordaqylaý alańy men et óńdeý zaýyty qa­zir naryqtaǵy óz ornyn tap­qan kásiporyn sanatyna kiredi. 5 myń basqa arnalǵan bor­da­qylaý alańy bar. Jemge qo­ıylǵan sıyrdyń deni asyl tu­qymdy eken. Áý basta gereford jáne angýs tuqymdy 4500 bas sıyr ákelinipti. Al zaýyttyń mal soıý sehynda kúnine 60 basqa deıin mal soıylady. Al «Qaıyńdynyń» shujyq sehynda jasalǵan ónim qazir Qazaqstan naryǵyn jaýlap alǵan. Seh táýligine 6 tonnaǵa deıin daıy­n ónim shyǵarady. Naryqqa 18 túrli shujyq jóneltip otyr.

О́risi malǵa toly óńirdiń biri – Kegen aýdany. Osydan eki jyl buryn Raıymbek aýdanyna enshi berip, óz aldyna jeke dara qalǵan Kegende keleli is jalǵasyp jatyr eken. Bizdi tórt túlik tuıa­ǵynyń kóbeıgeni qýantty. Máselen, byltyr aýdandaǵy iri qara maly 50 894 basqa, jylqy sany 28 468 basqa jáne qoı men eshki úlesi 199 869 basqa jetti.

Mal basy ósken jerde odan alynatyn ónim kólemi de kóbeıetini túsinikti. Ásirese naryqqa tabıǵı sapasy joǵary et ónimin shyǵarý suranysqa saı eken. Derekke kóz salsaq, byltyr kegendik sharýalar salmaǵy 15 800 tonna bolatyn maldy saýdalapty. Jınalǵan súttiń kólemi 25 010 tonnaǵa jetken. Ke­gen dala­syndaǵy tórt túliktiń eti ishki na­ryq­tan asyp, shetelge shyǵa bastaǵan. О́ńir­degi «M.P.S.» jaýapkershiligi shek­teý­li seriktestigi Iranǵa 80 tonna jáne Qytaıǵa 280 tonna iri qara etin eksporttapty. Sóıtip eksport jospary 180 paıyzǵa oryndalǵan.

 Qazir maldyń basyn kóbeıte berýdiń mańyzy az. Neǵurlym asyl tuqymdy et pen sútti molynan beretin mal basyn kóbeıtken abzal. Sharýalar da muny jaqsy túsinedi. Aýdandaǵy «Kazmıaso» jaýap­kershiligi shekteýli serik­testigi byltyr Aýstralııa memle­ke­tinen 1,4 mlrd teńgege 1 500 bas asyl tuqymdy «Aberdın Angýs» sıyryn satyp ákeldi.

– Mal basyn kóbeıtip, tu­qy­myn asyldandyrý isin jal­ǵastyra beremiz. Bul bizge aýdan­daǵy et, sút óndirisin órkendetýge jol ashady. Bıyl «Talas» aýyl sharýashylyǵy kooperatıvi 400 basqa arnalǵan taýarly sút fermasyn ashady. Osy maqsatta Chehııadan 60 bas etti-sútti baǵyt­taǵy «Sımental» asyl tuqymdy iri qara satyp aldy. Oǵan 51 mln teńge jumsady. Jaqynda Jylysaı aýyldyq okrýginde 1500 bas qoıǵa arnalǵan mal bor­daqylaý alańy óz jumysyn bas­tady. Mal basyn kóbeıtý de bas­ty nazarda. Sharýa qojalyqtary «Sybaǵa», «Igilik» baǵdarlamasy aıasynda jalpy quny 83 mln 230 myń teńge bolatyn 4 161 bas qoı satyp aldy jáne 33 mln teń­­gege 167 bas iri qara, 34 mln teń­gege 115 bas jylqy ákelip, óris­­terin keńeıtip otyr, – deıdi Ke­gen aýdanynyń ákimi Talǵat Baıedilov.

Toq eterin aıtqanda, Alma­ty oblysy – aýyl sharýashy­lyǵyna arqa súıegen aımaq. Tur­ǵyndardyń 80 paıyzy aýyldyq óńirdi meken etedi. Iаǵnı el-jurt nesibesin tórt túlik mal men shuraıly jerden terip otyr. Sodan bolar ob­lystyń agrarlyq saladaǵy tabysy jyl saıyn ósip keledi. My­saly, byltyr aı­maqtaǵy aýyl sharýashylyǵy óniminiń aqshalaı kólemi 852 mlrd teńgege jetip, nátıjesi 3,4 paıyzǵa kó­beı­di.

Almaty oblysy