Elektrondy bilim berý isi ilkimdi

EGEMEN ELDIŃ TIREGI – BILIMDI URPAQ

Búgingi kúnde Qazaqstan – ba­lalardy mektepke deıingi bilim­men qamtý kórsetkishi boıynsha TMD elderi arasynda kósh bastap keledi.

12 jyldyq oqytýǵa kóshýge daıyndyq aldaǵy basty basym­dyqtardyń qatarynan sanalady.

Bilim berýdi damytýdyń 2011-2020 jyldarǵa arnalǵan mem­lekettik baǵdarlamasy tabysty iske asýda.

Almaty oblystyq bilim basqarmasynyń bastyǵy Ǵalııa AMANOVAMEN áńgime

– Ǵalııa Matanqyzy, Jetisý jerinde bıyl qansha mektep jańadan salynyp, qanshasy kúrdeli, aǵymdaǵy jóndeýden ótti? Jalpy, jańa oqý jylyna daıyndyq qalaı?

– Elbasy dástúrli Joldaýynda: «Básekege qabiletti damyǵan memleket bolý úshin biz saýattylyǵy joǵary elge aınalýymyz kerek», – dep naqtylady. Sondyqtan memlekettik saıasatqa saı mektepterde elektrondy bilim berý isin damytýǵa, aǵylshyn tilinen dáris berýdi 1 synyptan bastaýǵa erekshe ekpinmen kirisýdemiz. Negizi aldyńǵy býynnyń basty mindeti – jas urpaqtyń sapaly bilim, sanaly tárbıe alýyna jaǵdaı jasaý. Qudaıǵa shúkir, ústimizdegi jyly Almaty oblysynda 13 jańa mektep, 10 balabaqsha iske qosylady. Sonymen qatar, bıýdjetten 5 mlrd. 236 mln. 465 myń teńge bólinip, 53 bilim nysanyna kúrdeli jóndeý jumystary júrgizildi. «Balapan» memlekettik baǵdarlamasyn iske asyrý jáne jeke menshikke ótip ketken balabaqsha ǵımarattaryn keri qaıtarý maqsatynda josparly jumystar júrgizilýde. Jergilikti atqarýshy organdar tarapynan barlyq bilim nysandarynyń qysqy maýsymǵa daıyndyq barysy jiti qadaǵalanyp otyr. Qatty jáne suıyq otyn jetkizý jumystary arnaıy bekitilgen kestege sáıkes atqarylýda. Jalpy, qabyldanǵan sharalardyń arqasynda barlyq mektepter jańa oqý jylynyń bas­talýyna daıyn, bilikti kadrlarmen qamtamasyz etilgen jáne sapaly bilim men tárbıe berý úshin qajetti jaǵdaı jasalǵan.

– Zamanaýı bilim berý deń­geıin kóterý úshin qandaı kemshilikterdi túzetý kerek? Ob­lys mektepteri ýaqyt tala­byna saı jabdyqtalǵan ba? Mem­lekettik jalpy bilim berý standartyna tolyq kóshesizder me?

– Ýaqyt talabyna saı bilim berý deńgeıin kóterý úshin oblystaǵy apatty jaǵdaıdaǵy mektepterdiń jáne úsh aýysymda oqıtyn mektepter sanyn azaıtý máselesin túbegeıli sheshý qajet. Bul turǵyda jańa bilim berý ǵımarattarynyń salynyp jatqanyna qaramastan, Almaty qalasy mańyndaǵy Eńbekshiqazaq, Ile, Jambyl, Qarasaı, Talǵar aýdandaryna syrttan mıgrasııalyq jolmen kelýshiler esebinen oqýshylar sany jyldan jylǵa ósýde.

2012-2013 oqý jylynda keńjolaqty ınternetke 470 bi­lim mekemesi qosyldy. Bul kórsetkish aldyńǵy oqý jylymen salystyrǵanda 10,9%-ǵa joǵary.

2006-2011 jyldar aralyǵynda ob­lystyń 316 mektebi lıngofondy-mýltımedııaly kabınettermen jabdyqtalǵan bolsa, búgingi tańda 321 mektep qamtylyp otyr. Al kompıýtermen qamtý kórsetkishi 2013 jyly 11,3 oqýshyny quraıdy (respýblıkalyq kór­setkish – 13), bul aldyńǵy jyl­darmen salystyrǵanda, kom­pıýterlik tehnıkanyń sa­ny artqandyǵyn kórsetedi. Ob­lys­tyń 529 mektebinde 1262 ınteraktıvti taqta ornatylǵan. Jańa modıfıkasııalyq kabınettermen de jabdyqtaý barysynda fızıka kabınetteri – 235, hımııa kabınetteri – 120, bıologııa kabınetteri 202-ge jetti. Byltyrǵy jyly jergilikti bıýdjetten bólingen 224,9 mln.teńgege 1500 kompıýter satyp alynsa, bıyl bul maqsatqa jergilikti bıýdjetten 257,5 mln.teńge bólindi.

Qazaqstan Respýblıkasy Bilim jáne ǵylym mınıstrligi tarapynan ázirlengen memlekettik jalpy bilim berý standartyna sáıkes 2013-2014 oqý jylynan bastap aǵylshyn tili elimizdegideı 1 synyptan bastap oqytylady.

– Qansha mektep «E-learning» elektrondy bilim berý júıesimen jumys isteıdi?

– «E-learning»elektrondyq júıesine ó tken jyly 70 bilim berý uıymy qosylǵan edi. Bul uıymdarda qurylymdyq kabeldik júıege montaj jumystary júr­gizildi, zamanaýı kompıýterlik jáne perıferııalyq tehnıkamen jabdyqtalyndy, keńjolaqty ınternet jelisine (4–10 Mbıt/s) qol jetkizý qamtamasyz etildi, elektrondyq oqytý júıesiniń baǵdarlamalyq sheshimi engizilip, uıymdar júıede tolyq jumys isteýde. Aǵymdaǵy jyly 75 bi­lim berý uıymynda jobaǵa qo­sy­lý úshin ázirlik jumystary júrgizilýde.

Osylaısha, 2013 jyly elek­trondyq oqytý júıesine 139 jalpy bilim beretin mektep qosylady. Elektrondyq oqytý júıesiniń jumys isteýi úshin oqytýshylar men elektrondyq oqytý júıesiniń ákimshilerin daıarlaý jáne biliktiligin arttyrý maqsatynda Almaty oblysynyń pedagogtary úshin respýblıkalyq bilim kóterý ınstıtýtynyń, oblystyq bilim berýdegi jańa aqparattyq tehnologııalar ortalyǵynyń, jergilikti «Ulttyq aqparattyq tehnologııa­lar» AQ fılıaldarynyń uıym­dastyrýymen oqytý kýrstary ótkizilgen edi. Atalǵan kýrstardan elektrondyq oqytý júıesine qosylǵan bilim berý uıymdary dırektorlarynyń oqý isi jáne tárbıe jumystary jónindegi orynbasarlary, pán muǵalimderi barlyǵy 5219 pedagog ótti.

– Jas mamandarǵa bılik tarapynan jaǵdaı jasala ma?

– Oblysymyzǵa kelgen jas mamandarǵa qoldaý kórsetý, ma­terıaldyq qajettiligin qamtamasyz etý jáne kásibı ósýine múmkindik týǵyzý máselesin oblys ákimi bas­ty nazarda ustap otyr. 2012-2013 oqý jylynda Jetisý jerine 699 jas maman kelip, onyń 604-i aýyl mektepterine eńbekke tartyldy. Sóz reti kelgende aıta ketsem, ótken oqý jylynda oblysymyzǵa 569 jas maman kelgen edi. Solar­dyń ishinde «Dıplommen – aýylǵa!» baǵdarlamasy boıynsha 332 jas maman jumysqa ornalasyp, olarǵa 70 aılyq eseptik kórsetkish kóleminde kóterme járdemaqy tólendi.

2013-2014 oqý jylynda oblys­taǵy bilim berý uıymdarynda ju­mys isteý úshin 119 jas maman tirkeldi. Bilim berý uıymdaryna kelgen jas mamandar esebinen búgingi kúnge deıin jumys istep júrgen zeınetker ustazdar sany 278-ge azaıyp otyr. Aýdandyq, qalalyq bilim bólimderiniń basshylaryna aýyldyq jerlerge barǵan jas mamandardy tolyq aptalyq júktememen (18 saǵatpen) qamtamasyz etý tapsyryldy. Jas mamandardy jumysqa tartý boıynsha I.Jansúgirov atyndaǵy Jetisý memlekettik ýnıversıtetimen ǵana emes, Shyǵys Qazaqstan obly­syndaǵy jáne Almaty qala­syndaǵy pedagogıkalyq joǵary oqý oryndarymen de jumys júr­gizilýde.

Elbasynyń «tilderdiń úshtu­ǵyrlylyǵy» mádenı jo­basyn júzege asyrý maq­satynda Jar­kent gý­ma­­nıtarlyq jáne Esik gý­­­­manıtarlyq-ekonomıkalyqkol­­­­­ledjderi bazasynda ótken oqý jylynan «Bastaýysh mek­teptegi aǵylshyn tili muǵalimi» jáne «Aýdarma isi» mamandyqtary boıynsha mamandar daıyndalýda. Aýyl­dy jerde jumys isteı­tin árbir muǵalimge jyl saıyn jala­qysyna 25% ústemeaqy qo­sy­lyp otyrady.

Búgingideı san alýan aqparattar ústemdigi beleń alǵan kemeldengen qoǵamda órkenıettiń barlyq izgi dástúrlerin boıyna sińirgen zerdeli jetkinshekterdi tárbıeleý tek qana ulaǵatty ustazdardyń qolynan keledi. Sondyqtan da pedagogtardyń bedelin arttyrý eń basty máselelerdiń biregeıi. Oblysymyzda jyl saıyn aýyl muǵalimderiniń kommýnaldyq tólemderine qomaqty qarajat bólinýde. Bilim salasy qyz­metkerleriniń mártebesin ósirý maqsatynda oblys ákimdigi tarapynan júlde qory qomaqty 7 nomınasııa boıynsha kásibı baıqaýlar ótkizý dástúrge aınalǵan. Sol baıqaý qorytyndysy boıynsha eń úzdik jyl muǵalimine Taldyqorǵan qalasynan 2 bólmeli páter beri­ledi. Bul óz kezeginde baqytyn bala tárbıesimen baılanystyryp otyrǵan ustazdar qaýymynyń óz isine degen yntasyn arttyryp, jigerine jiger qosatyny belgili.

Elbasynyń tapsyrmasyna sáıkes oqýshylardyń fýnk­sıonaldyq saýattylyǵyn damytý boıynsha 2012-2016 jyl­darǵa arnalǵan Ulttyq jospardy negizge ala otyryp, alǵan bi­lim­derin kez kelgen ortada tıimdi paıdalana biletin daryndy balalarmen júıeli jumystar júrgizilýde. Máselen, 2012-2013 oqý jylynda halyqaralyq olım­pıadalar men ǵylymı joba jarystaryna oblystan 182 oqý­shy qatysyp 130 medaldi ıelendi, onyń 37-si altyn, 35-i kúmis, 58-i qola medal. 2013 jyly Almaty qalasynda ótken respýblıkalyq ǵylymı jobalar baıqaýyna 36 oqýshy qatysyp, 14 medal ıelendi . Taldyqorǵan jáne Taraz qalalarynda ótken respýblıkalyq olımpıada qory­tyndysy boıynsha 1 altyn, 7 kúmis jáne 12 qola medaldi ıelenip, respýblıka boıynsha jalpy komandalyq synaqta bi­rinshi oryndy alyp, «Úzdik olımpıada komandasy» ataǵyn taǵy bir márte dáleldedi.

Áńgimelesken

Nurbol ÁLDIBAEV,

«Egemen Qazaqstan».