EGISTE KEMIS BOLMAÝ ÚShIN

nemese aýyl sharýashylyǵy eńbekkerleri bıylǵy naýqannan nendeı jaqsylyqtar kúte alady? Kóktemgi dala jumystaryna daıyndyq eldiń aýyl sharýashylyqty óńirlerinde josparlanǵan qarqynmen júrgizilýde. Bıyl kóktemgi egis alqaptarynyń  kólemi  ótken  jylǵy deńgeıden 1,4 paıyzǵa kóp bolady dep boljanyp otyr. Onyń ózi basymdyqqa ıe daqyldardy egý esebinen júzege asyrylmaq. Naqtyraq aıtsaq, astyq daqyldary egistigi byltyrǵy deńgeıde qalmaq,  onyń  esesine  maıly daqyldar egistigi burynǵyǵa qaraǵanda 16 paıyzǵa ulǵaıtylmaqshy. Osy jáne basqa da máseleler dúısenbi kúni Premer-Mınıstr Kárim Másimovtiń tóraǵalyǵymen Úkimetke ótken selektorlyq keńeste jan-jaqty áńgime arqaýyna aınaldy. Sonymen, kóktemgi egiske saqadaı saımyz degenge dálel retinde qandaı naqtyly dáıekter keltirýge bolady?  Birinshiden, sýbsıdııalaý ereje­si bekitilip, respýblıkalyq bıýdjetten bólinetin transfertter kólemi belgilendi jáne olar oblys­tarǵa jetkizildi. Osy oraıda Memleket basshy­synyń tapsyrmasyna sáıkes sýbsıdııalaýdyń yntalandyrýshy róliniń kúsheıtilgenin de aıta ketý qajet. Máselen, budan bylaı qazirgi zamanǵy tehnologııalardy, eńbektiń ozyq tásilderin jáne aýyspaly egisti qoldanǵandar, óndiristi modernı­zasııalap, maldyń genetıkalyq áleýetin arttyrýǵa qol jetkizgender, sol sııaqty kooperatıvterge birikkender sýbsıdııalardy joǵarylatylǵan normatıvter boıynsha alatyn bolady. Ekinshiden, dala jumystaryn nesıeleý máseleleri sheshimin tapty. Osy maqsattar úshin “Qazagro” ulttyq holdınginiń enshiles kompanııasy arqyly 86 mıllıard teńge nesıelik resýrstar bólinip otyr. Osy qarjylardyń ádil bólinýin qamtamasyz etý úshin olardy 1 gektarǵa bólýdiń normatıvteri de belgilendi. Mamandardyń pikirinshe, ol agroónerkásip kesheni sýbektilerin barynsha keń kólemde nesıeleýge jaǵdaı jasamaq. Úshinshiden, janar-jaǵarmaı materıaldarymen qamtamasyz etý problemasy ońtaıly sheshilýde. Qol jetkizilgen ýaǵdalastyqtarǵa sáı­kes resýrs ustaýshylar osy naýryz aıynan bastap aýyl sharýa­shy­lyǵy úshin respýb­lıka boıynsha dızel oty­nynyń  bi­regeı bo­sa­tylý baǵasyn belgi­ledi. Osy­laısha, ol­ar­dyń ózderi  belgilegen ónim jetkiziletin stan­salarda 1 lıtr dızel otynynyń baǵasy 55 teńge bolmaq, al endi oblystyq ope­ratorlardyń shyǵynda­ryn qosa alǵanda otynnyń osy túriniń 1 lıtri aýylsharýa­shylyq taýarlaryn óndirýshilerge 60-62 teńgege túsetin bolady. Bul baǵa naýryz aıyndaǵy rynoktyq baǵaǵa qaraǵanda 5-7 teńgege tómen bolady dep boljanyp otyr. Ústimizdegi jyldyń 15 naýryzyna qarasty kóktemgi dala jumystaryn júrgizý úshin traktorlardyń — 88, tuqymsepkishterdiń 91 paıyzdan astamy, tuqym sebý keshenderiniń 100 paıyzy, topyraq óńdeý tehnıkasynyń 90 paıyzy daıyndyq sapyna qoıylǵan. Bul ótken jylǵy deńgeıden áldeqaıda joǵary. Al endi 26 naýryzǵa qarasty janar-jaǵar­maımen qamtamasyz etý: dızel otyny boıynsha 120 myń tonnany (36 paıyz), benzın boıynsha 16,4 myń tonnany (32 paıyz), dızel maıy boıynsha 7,6 myń tonnany (36 paıyz) qurap otyr. Kelesi másele — ótken jylǵy astyqty satýǵa qatysty. Bul tóńirekte biraz áńgimeniń bolǵany belgili. Soǵan oraı Úkimet te belgili bir sharalardy qabyldap otyr. Atap aıtqanda, “Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy” aksıonerlik qoǵamy 5 mıllıon  tonnaǵa jýyq astyqty satyp aldy. Kólik shy­ǵyndaryn sýbsıdııalaý arqyly eksportty yntalandyrý sharalary da oń ról oınap otyr. Sóıtip ústimizdegi jyldyń 20 naýryzyna qarasty 5,5 mıllıon tonna astyq eksporttaldy, bul ótken jyldyń osy kezeńine qaraǵanda 1,3 mıllıon tonnaǵa kóp. Ústimizdegi jyldyń 1 naýryzyna qarasty astyq qabyldaý pýnktteriniń tolyqtyǵy Qostanaı oblysynda — 60, Soltústik Qazaqstan oblysynda – 64, Aqmola oblysynda 68 paıyzdy qurap otyr. Osy problemany sheshý úshin “Azyq-túlik kelisim-shart korporasııasy” aksıonerlik qoǵamy 2009 jyldyń IV toqsanynda soltústik oblystardaǵy astyq qabyldaý pýnktterinen Batys Qazaqstan oblysyndaǵy astyq qabyldaý pýnktterine memlekettik azyq-túlik rezervi esebinen 104,3 myń tonna astyqty aýystyrdy. Qazirgi ýaqytta elimizdiń soltústik jáne shyǵys ob­lys­ta­ryndaǵy 400 myń tonna astyq­ty dál osyndaı jolmen batys óńi­rine tasymaldaý jo­s­parlanyp otyr. Sonymen birge,  Premer-Mınıstr  Kárim Másimov “Qazaqstan temir joly” ulttyq kompa­nııasy bas­shylyǵyna res­pýb­lıkanyń soltústik jáne batys óńir­lerinen jónel-tiletin astyqty óziniń jeke ba­qy­laýyna alýdy tap­syrdy. Jalpy, bı­yl­ǵy kóktemgi dala ju­mystaryna da­ıyndyq jaǵdaıynyń  jaqsy  dep  baǵalanyp otyrǵanyn da aıta ketý oryndy. Jyldaǵydaı janar-jaǵarmaıǵa qatysty sonshalyq bir beleń alyp turǵan dúrbeleń joq. Máselelerdiń qaı-qaısysy da óz retimen jáne ýaqytynda sheshim tabýda. Soǵan sáıkes osy jumystar .úshin jaýapty sanalatyn birqatar mınıstrlik­terdiń jumystary da jaqsy degen turǵyda atap ótildi. Sol sııaqty, dúısenbi kúngi se­lek­­t­orlyq keńeste zııankesterge qar­sy  kúres  shara­laryna da basa nazar aýdaryldy. Kóktem­niń qysqa bolyp, kúnniń tez arada ysyp ketýine baıla­nysty qara shegirtkeniń kóbeıip ketýine qolaıly jaǵdaılardyń týýy múmkin. Sondyq­tan bul máselege de baryn­sha muqııat bolý kerek, dedi Úkimet bas­shysy. Seıfolla ShAIYNǴAZY.