OPEK+ elderi mámilege kelip, munaı kólemin rekordtyq deńgeıde azaıtýǵa kelisti. Sonyń nátıjesinde «qara altynnyń» quny kóterildi. Osylaısha Saýd Arabııasy men Reseı arasyndaǵy munaı daǵdarysyna núkte qoıyldy.
Tórt kúnge sozylǵan kelissózderdiń nátıjesinde OPEK pen onyń áriptesteri kúndelikti óndiretin «qara altyn» mólsherin 9,7 mln barrelge azaıtpaq. Bul bıylǵy mamyrdan bastalyp, maýsymǵa deıin jalǵasady. Odan keıin uıymǵa múshe memleketter men seriktesteri munaı óndirisiniń kólemin birtindep arttyrady. Áıtse de kelisimge sáıkes 2022 jylǵy sáýirge deıin ár memleket mindetti kólemnen asyp ketpeýi tıis. Bıylǵy meje 2007-2008 jyldar kezindegi qarjy daǵdarysynan keıingi mólsherden tórt ese kóp.
Esterińizge salsaq, koronavırýs pandemııasy saldarynan álemdik munaı naryǵynda suranys azaıyp, «qara altyn» quny túse bastaǵan-dy. «Jaý jaǵadan alǵanda, bóri etekten tartqandaı» bolyp, naýryzdyń basynda Reseı OPEK+ kelisiminen shyǵyp ketti. Kreml munyń sebebin Saýd Arabııasynyń óndiris kólemin azaıtý týraly talabyn basyný dep qabyldaǵanymen túsindirdi. Reseıdiń áreketine shamdanǵan arabtar da qarap jatpaı, óndiris kólemin kóbeıtetinin málimdedi. Osylaısha pandemııa saldarynan qaltyrap turǵan «qara altyn» baǵasy kúrt quldyrady.
Munaıdyń baǵasy arzandaýy oǵan táýeldi búkil elge ońaıǵa soqqan joq. Aqyry Reseı de, Saýd Arabııasy da sabasyna túsip, baǵany retteýge kelisken. Naýryzda OPEK+ kelisiminen shyǵyp ketkennen keıin Kreml munaı óndirisin 11 mln barrelge deıin jetkizetinin málimdegen. Endi jańa mámilege sáıkes, táýligine óndiretin munaı kólemin 2,5 mln barrelge azaıtyp, 8,5 mln barrelden asyrmaýy kerek. Reseıdiń energetıka mınıstrliginiń derekterine súıensek, qazirgi tańda osy elde táýligine shyǵarylatyn «qara altyn» kólemi 11,3 mln shamasynda. Iаǵnı reseılik kompanııalar óndiristi 17-18 paıyzǵa deıin ǵana azaıtady.
OPEK-tiń basty múshesi sanalatyn Saýd Arabııasy da osy mólsherden asyp ketpeýi tıis. Irannyń munaı mınıstri Bıdjar Zangane Twitter-degi paraqshasynda Kýveıt, Saýd Arabııasy jáne BAÁ táýligine shyǵarylatyn munaı kólemin qosymsha 2 mln barrelge deıin azaıtýǵa keliskenin jazdy. Budan bólek, OPEK+ kelisiminiń aıasynda G20-ǵa múshe memleketter «qara altyn» óndirisin 3,7 mıllıon barrelge azaıtpaq. Osylaısha, jalpy shekteýdiń mólsheri táýiligine 15,4 mln barreldi quraıdy.
Buǵan deıin munaı óndirý oǵan suranystan shamamen táýligine 3 mln barrelden artyq bolyp kelgen-di. OPEK pen Reseı kelise almaǵan soń, artyq ónimniń kólemi birden 20 mln barrelge deıin jetti. Jańa kelisimge saı, usynys kólemi burynǵy deńgeıge qaıtyp kelmek.
AQSh prezıdenti Donald Tramp atalǵan kelisimdi joǵary baǵalap, oǵan qatysqan búkil tarapqa tıimdi ekenin málimdedi.
«OPEK+ uıymynyń úlken kelisimi aıaqtaldy. Bul AQSh-ta energetıka salasyndaǵy júz myńdaǵan jumys ornyn saqtap qalady. Men Reseı prezıdenti Vladımır Pýtın men Saýd Arabııasy koroli Salmandy quttyqtap, rahmet aıtqym keledi. Qazir ǵana olarmen sóılestim. Barshamyz úshin tıimdi kelisim», dep jazdy D.Tramp Twitter-degi paraqshasynda.
Al Kýveıttiń energetıka mınıstri Halıd ál-Fadıl Twitter-degi paraqshasynda «2020 jylǵy 1 mamyrdan bastap óndiristi shamamen 10 mıllıon barrelge deıin azaıtý jónindegi tarıhı kelisimge qol jetkizdik», dep jazdy.
«Qara altyn» naryǵynyń turaqtalýyna AQSh tarapy da múddeli. Jahandyq munaı baǵasy tússe, Qurama shtattardaǵy energetıka salasy úlken daǵdarysqa ushyramaq. О́ıtkeni amerıkalyq óndiriste negizinen taqtatas munaıyna basymdyq berilgen. Ony shyǵarý quny áldeqaıda qymbat. Sondyqtan álemdik baǵanyń quldyraýy AQSh-qa da ońaı soqpaıdy.
Osyǵan baılanysty Aq úı basshysy Donald Tramp OPEK-ke múshe memleketter munaı naryǵyn rettemese, Saýd Arabııasynan keletin ónimge salyq salatynyn málimdedi. Osylaısha Twitter AQSh tarapy qolda bar múmkindikti paıdalanyp, óz múddesin retteýdi kózdedi.
Sondaı-aq Aq úıdiń OPEK+ kelisimine áseri munymen bitpeıdi. Vıdeo talqynyń 4 kúnge sozylýynyń basty sebebi – Meksıkanyń ózine qoıylǵan mindetti oryndaýǵa kónbeýi. Sol sebepti OPEK+ kelisimi sátsiz aıaqtalýy múmkin bolǵan. Biraq AQSh-tyń tikeleı aralasýy nátıjesinde Meksıka mámilege keldi.
Áıtse de munaı eksporttaýshy elder óndiristi azaıtqanymen, baǵa qatty ózgergen joq. Negizi boljam boıynsha «qara altyn» quny bıyl orta eseppen – 42 dollar, kelesi jyly – 50 dollar, 2022 jyly 60 dollarǵa jetýi kerek edi. Endi koronavırýs saldarynan bul baǵa kózden bulbul ushatyn sekildi.