Batys Qazaqstan oblysyndaǵy aýyl turǵyndarynyń teń jartysy aýyl sharýashylyǵy sektorynda qyzmet etedi. Biraq oblystyń jalpy ishki óniminiń ishinde aýyl sharýashylyǵy salasynyń úlesi 4%-ǵa da jetpeıdi. «Osy karantın bizdiń osal tustarymyzdy anyq kórsetti. Biz osy kúnderi azyq-túlik táýelsizdigimizdi qamtamasyz etý úshin qaı baǵytta jumys isteý qajettigin naqtylap, jospar jasap jatyrmyz» deıdi Batys Qazaqstan oblysy ákiminiń birinshi orynbasary Muhtar Mankeev.
О́ńirde aýyl turǵyndaryn jumyspen qamtý maqsatynda ár aýdannyń ornalasýyna, tabıǵı klımattyq erekshelikterine qaraı jańa ınvestısııalyq jobalar karantınnen buryn-aq júzege asyryla bastaǵan edi. Iаǵnı turǵyndarǵa kásip ashý úshin nesıeler berilip, bıýdjetten demeý qarjy túrinde qoldaý kórsetilýde. Mysaly, 2019 jyly Batys Qazaqstan oblysy aýyl sharýashylyǵy salasynyń damýyna memleket tarapynan 35,5 mlrd. teńge demeý qarjy men nesıe resýrstary berilgen. Al, aýyl sharýashylyǵy qurylymdary tarapynan salanyń damýyna tartylǵan ınvestısııa kólemi 15,6 mlrd teńgeni qurap, 2018 jylǵy kólemnen 2 ese artty.
- Bıylǵy qańtar-aqpan aılarynyń ózinde ǵana tartylǵan ınvestısııa kólemi 1,2 mlrd. teńgeni qurap, 2019 jyldyń sáıkesti kezeńimen salystyrǵanda 8 ese artyp otyr, - deıdi Muhtar Naýryzbaıuly.
Ákim orynbasarynyń aıtýynsha, óńirdiń agroónerkásip keshenine zamanaýı tehnologııalar jappaı engizilip jatyr. Sonyń nátıjesinde óńirde 2019 jyly jalpy quny 170 mlrd teńgege jýyq aýyl sharýashylyǵy ónimderi óndirilgen. Onyń ósý qarqyny jóninen Batys Qazaqstan oblysy elimizde eń joǵarǵy kórsetkishke qol jetkizipti. 2019 jyly oblystan eksportqa 6 myń tonnadan astam iri qara eti men qoı eti eksporttalǵan, bul kórsetkish boıynsha oblys Respýblıka óńirleriniń ishinde 2-oryndy mejelegen.
Degenmen, 1990 jyldary Batys Qazaqstan oblysynda 120 myńnan astam jylqy, 800 myńdaı iri qara, 2,4 mln bastan astam qoı-eshki, 1,8 mln qus bolǵan eken. Sońǵy sanaq boıynsha óńirde 190 myńnan astam jylqy, 600 myńnan asa iri qara, 1,2 mln qoı-eshki, 1,5 mln basqa jýyq qus tirkelipti. Iаǵnı jylqy kóbeıgen, biraq qalǵan túlik boıynsha keńestik kezdegi kólemge jete almaı kelemiz.
Árıne, qazir san qýalaıtyn zaman emes. Búginde sapaǵa, mal tuqymyn asyldandyrýǵa erekshe kóńil bólinedi. Onyń ústine, qazaqtyń aqbas tuqymdy iri qara maly, kóshim tuqymdy jylqysy, edilbaı jáne aqjaıyq etti-júndi asyl tuqymdy qoılarynyń otany – dál osy Aq Jaıyq óńiri.
Búginde oblysta 32 myń basqa arnalǵan iri qara malyn bordaqylaý alańdary bar, olar zamanaýı ınfraqurylymdarmen jabdyqtalǵan. Árqaısysy 5 myń basqa arnalǵan Tasqala aýdanyndaǵy «Taskala-Et BKO» JShS men Qaztalov aýdanyndaǵy «Mıasnaıa ındýstrııa» JShS byltyr ǵana iske qosyldy. Aldaǵy ýaqytta «Mıasnaıa ındýstrııa» mal bordaqylaý alańynyń qýatyn 20 myń basqa deıin arttyrýdy kózdep otyr.
«Bizge eksporttyq áleýetimizdi tolyq paıdalana otyryp shıkizatty qaıta óńdeý, daıyn ónimdi eksportqa shyǵarý máselesi asa mańyzdy. Ol úshin qazirgi zamanǵy talaptarǵa saı ónim óndiretin kásiporyndar qurý boıynsha jobalardy júzege asyrýdy qolǵa alamyz» degen Muhtar Mankeev 2020-2021 jyldary aýyl sharýashylyǵy salasynda jalpy quny 30 mlrd teńgeni quraıtyn 8 iri ınvestısııalyq joba júzege asatynyn habarlady.
Bulardyń ishinde jylyjaı keshenderi, sútti-taýarly fermalar, mal bordaqylaý keshenderi, teri óńdeý sehy, jemis-kókónis saqtaý qoımasy syndy jobalar bar.
Kókónis saqtaý qoımasy demekshi, bul da óńir úshin óte qajet dúnıe. О́ıtkeni, oblys aýmaǵyndaǵy sharýashylyqtar jyl saıyn 120 myń tonnadan astam kartop jáne kókónis ónimderin ósirip shyǵarady. Bul oblys turǵyndarynyń qajetin tolyq qamtamasyz etýi tıis bolatyn. Biraq kúzde, kartop, kókónis ónimderin jınaý kezinde birqatar sharýashylyqtar kókónis qoımalarynyń jetispeýinen alǵan ónimin basqa óńirlerge nemese eksportqa satyp jiberedi. Osynyń kesirinen qazirgi karantın kezinde oblys turǵyndardy kartop jáne kókónis ónimderimen tolyq qamtı almaı, ony elimizdiń basqa óńirlerinen jáne kórshiles memleketterden tasymaldap otyr.
Muhtar Mankeev óńirde kóktemgi egis naýqany bastalǵanyn, túrli sharýashylyqtarmen arada jasalǵan memorandýmǵa sáıkes bıyl egis alqaby 514 myń ga bolatynyn aıtady. Sonyń ishinde dándi daqyldar 240,6 myń ga, maıly daqyldar 76,0 myń ga, kartop jáne kókónis-baqsha daqyldary 9,4 myń ga alqapqa egilmek. Aýdan ákimderine ózen-kólderdiń boıynda ornalasqan eldi mekenderde ujymdyq baý-baqsha egýdi uıymdastyrý tapsyrylǵan.
«Kez kelgen ekonomıkalyq qıyndyq – jańa damýdyń tabaldyryǵy» deıdi ǵoı mamandar. Kútpegen jerden kelgen kesel, esik-terezeni jaýyp, etek-jeńdi qymtaǵan karantın azyq-túlik qaýipsizdigi men jeńil ónerkásip salasynyń mańyzdylyǵyn anyq kórsetken syńaıly. Endeshe ýaqyt synynan qorytyndy shyǵarý qajet.
Batys Qazaqstan