JASAMPAZDYQ JOLDAÝY

MEN ÁRBIR QAZAQSTAN AZAMATYNYŃ JOǴARY MÁDENIETTI BOLǴANYN KО́RGIM KELEDI Qazaqstan Prezıdenti Nursul­tan Nazarbaevtyń 29 qańtardaǵy halyqqa arnaǵan Joldaýynan eli­miz­diń órkenıetti, halqymyzdyń má­denıetti bolýyna bastaǵan izgi mu­rattyń jolyn kórgendeı áser aldym. Biz kóp jaǵdaıda mádenıet týraly aıtqanda, bul salany tek óner túrinde kóremiz. Al má­denıet degenimiz, ómirdiń jáne qoǵamnyń barlyq qyrynan kórinip turýy kerek. Barlyq salamyzda máde­nıet­tilik oryn alsa, isimizde kem­shilik te, óreskel minez-qulyq ta, adamzat qundylyqtaryna saı kel­meı­tin qolaısyz áreketter de bol­maı­tyny anyq. Aıtalyq, qaı tilde sóıleseń de, tildiń má­denıetin saq­taýyń qajet. Máse­len, ekranǵa shyǵyp, pikir bil­dirseńiz, tyńdap otyrǵan halyq aıtyp turǵan sózińe qarap, rýhanı baılyǵyńdy, bilimińniń óresin anyq baıqaıdy. Eger qazaq tiliniń mádenıetin saqtama­sań, sol halyqtyń salt-dástúrin bil­meseń, aıtqan oıyń da júrekke jetpeıdi. Adamdarmen qarym-qatynas jasaý, kóshede, mádenı-qoǵamdyq oryndarda óz-ózin ustaý, ár ortada jarasymdy kıine bilý, keńseler men ǵımarattarda júrip-turý, demalys ornynda tazalyq saqtaý – osynyń barlyǵy máde­nıettiliktiń qundy negizderi. Sońǵy jyldary tilimizge jıi oralatyn toleranttylyq uǵymy­nyń negizinde de mádenıet jatyr. Iаǵnı, dinaralyq baılanysty túsinistikpen qabyldap, ózge dinniń ustanymdaryna, ádet-ǵuryptaryna, qulshylyq etý tásilderine tózim­dilikpen qaraý – tek qana mádenı óresi joǵary halyqtyń qolynan keledi. Álemdegi tózimdiligi myqty, ózge ulttar men dinı uıymdardyń ókilderine túsinistikpen qaraıtyn qazaq halqy ekenin erekshe atap ótýimiz kerek. Bıyl, Qazaqstan EQYU-ǵa tór­aǵalyq etip otyrǵan tusta ustanǵan saıasatynyń biri – Tózimdilik. Tórt taǵannan turatyn uranymyz “Se­nim. Dástúr. Ashyqtyq. Tózimdilik” ekenin, bul uǵymdardyń ishine Qazaqstannyń álem aldyndaǵy saıası kózqarasy, yntymaqtastyǵy, barlyq arman-múddesi syıyp turǵanyn aıtqanymyz abzal. Qazaqstan qoǵamyn jarasty­ryp, birligin saqtap otyrǵan da adamdarymyzdyń joǵary máde­nıet­tiligi. Elbasy Nursultan Na­zarbaev qazaq halqynyń, sonymen qatar, Qazaqstandy mekendegen ózge etnostardyń da mádenıeti men ónerin tereń uǵyna bilýimiz kerek ekenin jıi aıtady. О́ıtkeni, bir halyqtyń jan dúnıesin ǵana bilsek, sol ulttyń salt-dástúrin uǵynýmen shektelemiz. Al ózimizben osy elde birge ómir súrip jatqan etnos­tar­dyń tarıhyn, salt-dástúrin, tilin, shyǵarmashylyq jetistikterin bile túsýge umtylsaq, rýhanı baılyǵy­myz molaıa túsetini aıdan anyq. Men árdaıym árbir qazaqstan­dyq azamattyń joǵary mádenıetti bolǵanyn kórgim keledi. Qazaq­stan­daǵy beıbitshiliktiń saltanat quryp turýy qazaq halqynyń dostyq peıi­li, barlyq turǵyndardyń yn­ty­maq pen birligi, ortaq kózqarasy ekeni sózsiz. Sonymen qatar, eń bastysy, tynyshtyq pen syılas­tyq­qa qol jetkizip turǵan qundy­lyǵymyz – mádenıetti qarym-qatynasymyz ekeni daýsyz. Adam jasynan mádenıetti sóıleýdi úı­renbese, ulttyq tárbıeni almasa, ózge ulttyń ókili emes, tipti ózara bir úıdiń balalary da, bir ulttyń adamdary da til tabysa almaıtyny belgili jáıt. Sondyqtan birlik pen yntymaqtyń negizinde mádenıet jatyr. Mádenıettiń qatysy joq sala bolmaıdy. Aıtalyq, keıbir adam­dar qylmysqa da mádenı óresiniń tómendiginen, ar-namy­synyń azdy­ǵynan bara­dy. Máselen, halqyna kir keltirgisi kelmeıtin, mádenıeti joǵary adam sybaılas jemqorlyq jasaýǵa bara ma?! Árıne, barmaıdy! Qoǵamdaǵy oryn al­ǵan kem­shilikterdi joıý – alǵa basqan eldiń ustanymy. Osy oraıda Joldaýda Elbasy quqyq qorǵaý júıesine kúrdeli reforma júrgizý qajet­tigin aıtyp, naqty organdarǵa tap­syrma berdi. Osy oraıda Parlament depý­tat­­tary aldynda da úlken min­det­ter tur. Aza­mat­tardyń quqyǵyn qor­ǵaýǵa qatys­ty, eldiń 2020 jyldarǵa deıingi stra­te­gııa­lyq jospa­ry­na sáı­kes eko­nomı­ka­ny damytýǵa ar­nal­ǵan mańyzdy zańdardy jedel túrde qarap, qa­byldaýymyz qa­jet. О́zim múshe­si bolyp ta­by­la­tyn Májilistiń Zańnama jáne sot-quqyqtyq re­forma komı­teti aýqymdy ister at­qa­ryp, jańa zańdardyń júıeli tal­qy­la­nyp, sapaly túrde qabyl­da­nýy­na atsa­lysa­dy dep esep­teımin. Mádenıetti adam óziniń quqy­ǵyn, elimizdiń zańdaryn da jetik bilýge tyrysady. Aǵat qylyqtar, óreskel ister jasaýǵa barmaıdy. О́zi­niń qandaı istermen aınaly­sýy­na bolatynyn, zańǵa qaıshy kele­tin áreketterden aýlaq júrýdi bi­ledi. О́ziniń qoǵam aldyndaǵy jaýap­kershiligin anyq sezinedi. Adam kóp jaǵdaıda “Bul qoǵam maǵan qandaı jaqsylyqtar jasaı­dy?” degen kózqarastan shyǵa al­maı­dy. Al “Men óz elimniń damýy úshin qandaı úles qosýym kerek?” degen qarsy suraqty ózimizge qoıa bermeımiz. Sondyqtan ár adam el aldyndaǵy perzenttik paryzyn da sezinýi tıis. Elbasy osy Joldaýynda ın­dýs­trııalyq-ınnovasııalyq baǵdar­la­malardy júzege asyrý, shaǵyn jáne orta kásipkerlikti damytý, sala­mat­ty ómir saltyn ustaný, bilim men bilik­tilikti arttyrý, turǵyndardyń densaýlyǵyn jaqsartý jóninde jeke-jeke toqtaldy. Osy salalar­dyń barlyǵy da zańdy jáne máde­n­ıetti túrde júzege asýy kerek. Aı­talyq, mádenıeti joq jerde taýar óndirýshiniń ónimi de ótpeıtini belgili. Buqaralyq aqparat quraldary Memleket basshysynyń halyqqa Joldaýyndaǵy aıtylǵan oılardyń tereń maǵynasyn ashyp, elimizdegi ıgi qadamdardy, azamattyq qoǵam qurýdaǵy jetistikterimizdi, aldaǵy kózdegen eldik maqsattarymyzdy ár­bir oqyrmanǵa, eldiń barlyq turǵynyna jetkizýi kerek. Eýrazııa keńistiginiń naq ortasynan oryn alǵan elimizde ár túrli partııalar, etnostar, dinı uıymdar, úkimettik emes uıymdar óz qyzmetterin júrgizip jatyr. Alaıda, olardyń barlyǵy ózderin jeke-jeke uıym nemese odaq túrinde sezinbeı, “Biz – Qazaqstan azamatymyz!” degen asqaq rýhta bolýy kerek. Osy oraıda Elbasy 29 qańtar kúni óz Joldaýynda “Kez kelgen partııa bol­syn, qoǵamdyq uıym bolsyn barsha qazaqstan­dyqtardyń múddesi úshin jumys isteıdi emes pe? Sondyqtan men bar­lyq saıası par­tııalar men qoǵam­dyq birles­tik­ter­ge eldiń damýy men ulttyq birliktiń tıim­di jol­daryn izdestirýge septesetin ózara is-qı­myldyń jańa úlgisin ázirleýdi usynamyn”, – dedi. N.Nazarbaev elimizdiń barlyq saıası kúshterine daǵdarystyń qıyn kezeńinde elimizge jáne qoǵamǵa qoldaý kórsetý úshin partııaaralyq únqatysýdy ornyqtyrýdy jáne birigýdi usynǵanyn aıta kelip: “Meniń bastamam qoldaý taýyp, jeti saıası partııa ekonomıkalyq daǵdarys jaǵ­daı­ynda áleýmettik jáne saıası turaqtylyqty qamta­ma­syz etý týraly memorandýmdy bir­le­se ázirlep, oǵan qol qoıdy”, – dep ol úshin úlken rızashylyǵyn bildirdi. Memleket basshysy Joldaýyn­da buqaralyq aqparat quraldary men úkimettik emes uıymdarǵa qol­daý kórsetýge 1 mlrd. teńge bóli­ne­ti­nin jarııa etti. Bul qarjy Qazaq­stannyń aldaǵy on jylǵa arnalǵan áleýmettik-ekonomıkalyq jáne saıası damýynyń negizgi erejelerin túsindirý maqsatyna jumsalady. El bıýdjetinen osyndaı kólemde qar­jy bólý jóninde Úkimetke naqty tapsyrma berdi. Bul bastamany jik­tep aıtar bolsaq, elimizdegi oń ózgerister, halyqty áleýmettik qoldaý, árbir azamattyń izgi arma­nyna qol jetkizýine jaǵdaı jasaý, dostyq pen yntymaq, adam quqyq­taryn qorǵaý, mádenı qundylyq­tarymyzdy ardaqtaý taqyrybyn­daǵy mańyzdy jobalar iske asatynyn anyq baıqaýǵa bolady. Elbasy áleýmettik-ekonomıka­lyq saladaǵy kózdelip otyrǵan maqsattarymyzdy aıta kelip, ishki saıası turaqtylyq jóninde oı tol­ǵa­ǵan sátte: “Birinshiden, bizdiń eń basty qundyly­ǵy­myz – ol Ota­ny­myz, Táýelsiz Qazaqstan!” – dep qa­dap aıtty. Bul Qazaq elindegi bar­lyq azamattyń erekshe maqta­nysh­pen, patrıottyq sezimmen aıtatyn sózi. Odan ári Prezıdent memleket jáne onyń árbir azamaty qaı jerde de qoǵamnyń turaqty­ly­ǵy men eldiń ál-aýqatyna keri áse­rin tıgizýi yqtımal kez kelgen qa­damǵa bar­maýy tıis ekenin eskertti. О́ıtkeni, qazir Qazaqstan – álem nazaryndaǵy memleket. О́z ishimiz­degi azamattarymyz nemese shetelge issaparmen barǵan otandastarymyz, sondaı-aq álemniń bedeldi joǵary oqý oryndarynda bilim alyp jat­qan jastarymyz árbir qadamyn oı­lanyp basýy kerek. Bir azamattyń isi áshkerelense, ol eldigimizge syn bolmaq. Iаǵnı, ár azamat ózi úshin de, táýelsiz memleketimiz úshin de úl­ken jaýapkershilikte bolatyn kezge jettik. Búgingi tańda oıy ozyq, kózi ashyq, kókiregi oıaý, qyz­metine adal barlyq qazaqstandyq osy ustanymdy uǵynyp otyr dep senemin. Balabaqsha men mektep, orta jáne joǵary oqý oryndary, jalpy bizdiń qoǵam tárbıelep jatqan óskeleń urpaqtyń boıynda Otanǵa degen erekshe qurmet sezimi qalyp­tasýy tıis. Ár azamattyń óz sha­ńyraǵynan ulttyq tárbıe alýyna jaǵdaı jasalǵany jón. Jastardy halyq danalyǵymen sýsyndatýy­myz kerek. Aıtalyq, Jer shary­nyń bir tusyna barǵanda: “Bul – Qazaqstan azamaty”, deıtindeı deńgeıdi saqtap turýǵa mindettimiz. Biliktiligi joǵary, rýhanı baı­lyǵy mol jastar eldiń ekonomı­kasyn da, mádenıetin de alǵa damytatynyna kámil senemin. Elbasy osy Joldaýynda qoǵam­nyń barlyq salasyna, eldiń ishki jáne syrtqy saıasatyna toqtaldy. Áleýmettik salaǵa jasalatyn qoldaýdy eldiń barlyq turǵyndary erekshe qýanyshty sezimmen qabyl­dap, búgingi tańda jıi sóz etip júr. Úlken qarııadan bastap, kishkentaı balaǵa deıingi qatysy bar máse­leler túgel qamtyldy. Qazir elimizdiń óńirlerinde Joldaýdan týyndaıtyn mindetter, Elbasy atap kórsetken 2020 jylǵa deıingi eldiń strategııalyq damý jospary týraly máseleler qyzý talqylaný ústinde. Osy Joldaýda jarııa etilgen keshendi baǵdarlamalar oıdaǵydaı oryndalsa, álemdegi básekege qabiletti 50 eldiń qataryna sózsiz enip, odan da joǵary jetistikterge qol jetkize alamyz. Elimizdegi qazaq halqynyń, soǵan qosa barsha etnostardyń rýhanı-mádenı qundylyqtary – Qazaq­stannyń baılyǵy. Osy bir ortaq adamı baılyq elimizdiń aldaǵy on jyldaǵy órkendeýinde, odan ári jalǵasatyn tarıhı kezeńderinde tek yntymaq pen birligin arttyratyn júrekke uıalaǵan uly qasıetteri bola berýin tileımin! Lıýdmıla HOChIEVA, Parlament Májilisiniń depýtaty, Qazaqstan halqy Assambleıasynyń múshesi.