Astanadaǵy №64 mektep lıseıde oqýshylarǵa dáris oqyǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń sózinde patrıottyqtyń uly uǵym ekenin atap kórsetti. Prezıdent óz dárisiniń altyn arqaýy etip otanshyldyqty aldy. Bıyldan bastap mektepterde «Qazaq eli» degen pán engizilip otyrǵany belgili. Sonyń birinshi sabaǵyn Nursultan Nazarbaev joǵaryda atalǵan oqý oshaǵynda ózi ótkizgeni de kópshiliktiń esinde.
Jastarymyzdy patrıottyqqa tárbıeleıtin taqyryptar san alýan. Otan úshin qasyq qany qalǵansha aıqasyp, túrli erlik qımyldarǵa barý – solardyń bir parasy. Elimizde osyǵan úlgi bolatyn erjúrek azamattar da az emes. Solardyń biri – Jangeldi MAHAShOV. Ol – óziniń búkil bolmysymen ózgelerge úlgi bola alatyn tulǵa. Aýǵanstandaǵy urys qımyldaryna qatysyp, maıdan joryqtarynan ótken keshegi sarbaz. Jat jerde júrip, ınternasıonaldyq boryshyn atqardy. Eń bastysy – antyna adal boldy. Qurdastary sııaqty soǵysty tek kınolardan tamashalaǵan joq. Soǵysty óz kózimen kórdi, oq-dáriniń ısin ıiskedi, qan keshti. Sondyqtan onyń patrıotızm jóninde aıtqan áńgimeleri áserli. Júreginen ótkizip sóıleıdi.
Astanadaǵy №64 mektep lıseıde oqýshylarǵa dáris oqyǵan Elbasy Nursultan Nazarbaev óziniń sózinde patrıottyqtyń uly uǵym ekenin atap kórsetti. Prezıdent óz dárisiniń altyn arqaýy etip otanshyldyqty aldy. Bıyldan bastap mektepterde «Qazaq eli» degen pán engizilip otyrǵany belgili. Sonyń birinshi sabaǵyn Nursultan Nazarbaev joǵaryda atalǵan oqý oshaǵynda ózi ótkizgeni de kópshiliktiń esinde.
Jastarymyzdy patrıottyqqa tárbıeleıtin taqyryptar san alýan. Otan úshin qasyq qany qalǵansha aıqasyp, túrli erlik qımyldarǵa barý – solardyń bir parasy. Elimizde osyǵan úlgi bolatyn erjúrek azamattar da az emes. Solardyń biri – Jangeldi MAHAShOV. Ol – óziniń búkil bolmysymen ózgelerge úlgi bola alatyn tulǵa. Aýǵanstandaǵy urys qımyldaryna qatysyp, maıdan joryqtarynan ótken keshegi sarbaz. Jat jerde júrip, ınternasıonaldyq boryshyn atqardy. Eń bastysy – antyna adal boldy. Qurdastary sııaqty soǵysty tek kınolardan tamashalaǵan joq. Soǵysty óz kózimen kórdi, oq-dáriniń ısin ıiskedi, qan keshti. Sondyqtan onyń patrıotızm jóninde aıtqan áńgimeleri áserli. Júreginen ótkizip sóıleıdi.
– Jangeldi, Memleket basshysynyń bıylǵy Joldaýynan patrıotızm jóninde qandaı tujyrym taratýǵa bolady?
– Elbasymyz Nursultan Nazarbaev «Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Joldaýynda patrıotızm, otansúıgishtik haqynda jaqsy aıtty. Memleketimiz kóp etnosty jáne kóp konfessııaly. Sondyqtan qazaqstandyqtardyń maqsaty qarapaıym ári uǵynyqty. Biz qoǵamdyq kelisimdi saqtaýǵa jáne ony nyǵaıtýǵa tıispiz. Bul túsine bilgen janǵa memleketimizdiń qoǵam retinde, ult retinde ómir súrýiniń aınymas sharty ispetti. Demek, ortaq úıimiz bolyp tabylatyn keń baıtaq Otanymyzda turatyn ózge ult pen ulys ókilderimen til tabysyp, tatý-tátti, beıbitshilik pen kelisimde ómir súrý barsha qazaqtyń qaǵıdasy bolýy shart. Bereke bar jerge baq turaqtaıdy. О́z halqyn súıetin adam, óz jurtyna jaqsylyq tilegen jan ózge halyqtardy ashyndyrmaıdy, óz ultyn eshkimge qarsy qoımaıdy.
Qazaqstan – bizdiń qasıetti mekenimiz. Demek, basty jaýapkershilik bizderge, qazaqtarǵa artylatynyn Elbasymyz oryndy meńzep otyr. О́ıtkeni, eldiń de, jerdiń de ıesi – ózimiz. Bizdiń balalarymyz ben nemerelerimiz syrt elden góri óz Otanynda ómir súrgendi artyq kóretindeı bolýy tıis. Biz óskeleń urpaqty osyndaı ómirsheń qaǵıdattar negizinde tárbıeleýimiz kerek. Bolashaqqa senim bolmasa, tolyqqandy memleket qurýǵa bolmaıdy.
Joldaýda aıtylǵanyndaı, muny qazaqstandyq patrıotızmniń negizin qalaýshy alǵysharttar dep túsingenimiz lázim. Barlyq etnostar azamattary quqyqtarynyń teńdigi, qazaq tili jáne tilderdiń úshtuǵyrlylyǵy, mádenıet, dástúr jáne daralyq, ulttyq ıntelıgensııanyń róli, HHI ǵasyrdaǵy Qazaqstandaǵy din máseleleri jan-jaqty pysyqtalyp, negizdi dáıektelgen patrıotızm ulttyq ıdeologııamyzdyń ýyǵyna aınalýy qajet. Saıyp kelgende, Qazaqstan patrıotızminiń irgetasy barlyq azamattardyń teń quqyly jáne olardyń Otan na mysy aldyndaǵy jalpy jaýapkershiligi degen uǵym. Jas urpaqty patrıottyq rýhta tárbıleý maqsatynda Qazaqstan Prezıdenti aýqymdy sharalardy júzege asyrý ústinde. Demek, osy ıgi maqsat jolynda óz úlesimizdi qosýdy azamattyq paryzymyz dep sanaımyz.
– Ońtústik Qazaqstan oblysynda aýǵan soǵysy ardagerleriniń tóraǵasy bolyp 7 jyldaı istedińiz. Shymkent qalalyq ákimdiginiń jınalystarynda, máslıhattyń sessııalarynda qarýlas dostaryńyzdyń atynan sóz sóılep, muń-muqtajyn jetkizetin edińiz. Keıin Shymkent qalalyq máslıhatyna depýtat bolyp saılanyp, máslıhat hatshysy, odan soń qala ákiminiń keńesshisi, kásipkerlik jáne aýyl sharýashylyǵy bóliminiń bastyǵy qyzmetterin atqardyńyz. Jalpy, ózińizdiń ómir jolyńyz týraly aıtyp ótseńiz?
– Kelesi jyly keńes áskerleriniń Aýǵanstan jerinen shyǵarylǵanyna 25 jyl tolady. Jeńimpazy joq soǵysqa 22 myńdaı qazaqstandyq qatysyp, myńǵa jýyq bozdaqtan aıyryldyq. Jar qushyp, bala súıip úlgermegen taǵy myńnan astam jigit elge múgedek bolyp oraldy. Respýblıka boıynsha aýǵan soǵysynyń qandy qasabynan aman-esen oralǵan, jany jaraly 18 myńnan astam ardager ortamyzda júr. Búgingi tańda ardagerlerimizdiń áleýmettik jaǵdaıy oıdaǵydaı emes. Mártebeleri áli kúnge deıin anyqtalǵan joq. Surapyl soǵys 10 jylǵa sozylsa da qantógistiń sebebin, qazaq jigitteriniń erligin búgingi jas urpaq bile bermeıdi. Biz aýǵan soǵysy ardagerlerine, uldary qaza tapqan ata-analaryna, olardyń otbasyna qurmetpen qarap, qamqorlyq tanytýdamyz.
Ońtústik Qazaqstan oblysynyń Túrkistan qalasynda kópbalaly otbasynda dúnıege kelgenmin. Áke-sheshem úsh ul, bes qyz tárbıelegen. Reseıdiń Ekaterınbýrg qalasyndaǵy Ýral zań ınstıtýtyn, Almaty ekonomıka jáne statıstıka akademııasyn bitirdim. Mamandyǵym – zańger-ekonomıst. Eńbek jolym qarapaıym kúzetshiden bastaldy. Reseıde kúzet mekemesiniń basshysynadeıin kóterildim. 1999 jyldan 2002 jylǵa deıin Shymkenttegi keden basqarmasynda bólim basshysy bolyp qyzmet atqardym. OQO Aýǵan soǵysy ardagerleri uıymynyń tóraǵasy bolyp istep júrgende, qarýlastaryma, múgedek jáne qaza tapqan jaýyngerlerdiń ata-analaryna, zaıyptaryna materıaldyq, moraldyq kómekter kórsettik. 2005 jyly 70-ten astam ardagerge bizdiń járdemizben Shymkent qalasynda jer telimi berildi. Sol jyly «Dostyq» shaǵyn aýdanynda Aýǵan soǵysynda qaza tapqan jaýyngerdiń ákesi men jesir qalǵan jubaıyna bizdiń yqpalymyzben baspana salyndy. 2009 jyly demeýshi arqyly 3 bólmeli páterdi burynǵy ınternasıonalıst jaýyngerge satyp áperdik. 2010 jyly depýtattarǵa suranys jasap, aýǵan soǵysy ardagerlerine keńse satyp alyndy. Halyq qalaýlysy bolǵan kezimde, aýǵan soǵysy ardagerlerine aı saıyn qalalyq bıýdjetten kómek retinde árqaısysyna 1700 teńgeden (Shymkentte 750 ardager bar edi) qarjy bóldirdik. Olardyń qoǵamdyq kólikte tegin júrýine yqpal ettik. Mereke saıyn ardagerlerge syılyqtar tabys etiletin.
– Abaı atyndaǵy saıabaqtyń ashyq aspan astyndaǵy murajaıy Shymqalanyń kórikti jerleriniń birine aınaldy. Ony uıymdastyrýǵa Jangeldi Mahashovtyń da eńbegi sińdi degen áńgimeni qulaǵymyz shalyp qalǵan edi.
– Onyńyz ras endi... Bul murajaı 2006 jyly sol kezdegi oblys ákimi Bolat Jylqyshıevtiń qoldaýymen salynǵan. Áskerı tehnıkamen kitap, kıno arqyly tanysqan bir bólek te, jastardyń olardy óz kózimen kórip, ustaǵandary basqasha áser qaldyrady. О́skeleń urpaq arasynda áskerı ómirge qyzyǵyp, osy salada qyzmet etýge qumartýshylardyń qarasy kóbeıe túspesine kim kepil? Otansúıgish jastardy tárbıeleýdiń bir parasy osy shyǵar, bálkim. El basyna kún týǵanda, Otanyn qorǵaýǵa daıyn turatyn ultjandy azamattardyń qatary budan bylaı kóbeıedi degen senimdemin.
Munyń ózi sáti túsken ońtaıly is boldy. Úkimettiń qaýlysynan keıin tehnıkalardy elimizdiń túkpir-túkpirinen jınaı bastadyq. Máselen, bir aı júrip Semeı qalasynan tankini, Temirtaýdan BTR-70, Otardan BRDM-di, Shamalǵannan úsh zeńbirekti alyp keldik. Murajaıdyń jer telimi, kurylys máselelerin ózim jergilikti ákimdikpen birge tikeleı sheshýge atsalysqan edim.
– Qazirgi tańda respýblıkalyq «Aýǵanstan ardagerleri» qoǵamdyq birlestigi (tóraǵasy Halyq Qaharmany, general-leıtenant Baqytjan ERTAEV) tóraǵasynyń birinshi orynbasary ekenińizdi, «Er Batyr» patrıottyq qoǵamdyq qoryn basqaratyn