Búgin Almatynyń óńirlik kommýnıkasııalar qyzmeti alańynda Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oleg Smolıakov brıfıng ótkizdi. Onlaın jıynnyń basty taqyryby «TJ jáne karantın jaǵdaıynda qarjy naryǵynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý qyzmeti men qarjy uıymdarynyń qyzmetin baqylaý týraly» boldy.
– Qarjy naryǵynyń ornyqtylyǵyn qamtamasyz etý – Agenttik qyzmetiniń negizgi basymdyqtarynyń biri bolyp tabylady. Aǵymdaǵy jaǵdaıda, ıaǵnı tótenshe jaǵdaı rejıminiń bankterdiń qaryz alýshylaryna jáne tutastaı alǵanda qarjy sektoryna teris áserin jumsartýǵa baǵyttalǵan jumysqa basa nazar aýdarý kerek.
Bank sektory aǵymdaǵy daǵdarysty jaǵdaılarǵa barynsha daıyn boldy, muny 2019 jyly júrgizilgen bank sektory aktıvteriniń sapasyn baǵalaý kórsetti. 2008 jyldan beri jınaqtalǵan kóptegen problemalar anyqtalyp, retteldi. Sonymen birge bank sektorynyń barynsha joǵary ótimdilik deńgeıi bar.
Bankterdegi bıznes-prosesterdiń sapasyn jaqsartý jónindegi júıelik jumys jalǵasýda. Qazirgi ýaqytta Agenttik AQR nátıjeleri boıynsha túzetý sharalarynyń josparlaryn banktermen kelisý jónindegi jumysty aıaqtap keledi, dedi Oleg Smolıakov.
Sondaı-aq Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tóraǵasynyń birinshi orynbasary tómendegideı aqparattarmen bólisti.
Sonymen birge kapıtaldandyrýǵa qoldaý kórsetý jónindegi talaptary jáne qarjylyq ornyqtylyqty arttyrýdyń qoldanystaǵy baǵdarlamasy sheńberinde aǵymdaǵy kredıttik táýekelderdi qamtamasyz etý tetikteri ýaqtyly ári oryndy bolǵanyn pandemııamen baılanysty aǵymdaǵy jaǵdaı kórsetip otyr.
Sonymen qatar suranystyń, kiristerdiń tómendeýine, kásiporyndar qyzmetiniń toqtatyla turýyna baılanysty ekonomıkanyń naqty sektorynda jańa táýekelder týyndaýda, olar qarjy sektoryna da áser etedi.
Koronavırýs pandemııasynyń teris saldarlaryn eńserý, bıznesti kredıtteýge qoldaý kórsetý jáne qaryz alýshylardyń borysh júktemesimen baılanysty táýekelderdi azaıtý úshin daǵdarysqa qarsy mynadaı qosymsha sharalar qabyldandy:
1) 2020 jylǵy 30 naýryz - 30 qyrkúıek aralyǵyndaǵy kezeńde prýdensııalyq retteýdiń ýaqytsha kontrsıkldik sharalary engizildi.
2) ShOB jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy ázirlenip, iske asyrylýda, ol úshin 600 mlrd teńge bólindi.
3) TJ zardap shekken qaryz alýshylar tólemderiniń merzimin keıinge qaldyrý kózdeldi.
Atap aıtqanda, mynalar kózdeledi:
Prýdensııalyq retteýdiń ýaqytsha sharalary kapıtaldy jáne kredıtteý, eń aldymen shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin kredıtteý úshin ótimdilikti bosatýǵa baǵyttalǵan.
Koronavırýs ınfeksııasy pandemııasyna jáne onyń Qazaqstannyń ekonomıkasyna teris áserine baılanysty tótenshe jaǵdaıdyń nátıjesinde zardap shekken shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerin, dara kásipkerlerdi qoldaý úshin Qazaqstan Respýblıkasy Prezıdentiniń tapsyrmasy boıynsha Ulttyq Bank Agenttikpen birlesip Shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektilerin (ShOB) jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasyn ázirledi.
Baǵdarlama ekinshi deńgeıdegi bankterdiń tótenshe jaǵdaıdyń engizilýi nátıjesinde zardap shekken ShOB sýbektilerine, onyń ishinde dara kásipkerlerge aınalym kapıtalyn tolyqtyrýǵa 12 aıǵa 8%-ben jeńildetilgen kredıt berýi arqyly iske asyrylýda.
Aktıvteriniń sapasyn táýelsiz baǵalaýdan (AQR) ótken jáne portfelinde ShOB qaryzdary bar 13 qatysýshy bank aıqyndaldy.
Baǵdarlamaǵa qatysýshy bankterge bólingen qarajatty memlekettik jáne memlekettik emes baǵaly qaǵazdardy satyp alý, basqa bankterdegi depozıtterge ornalastyrý, shetel valıýtasyn satyp alý úshin paıdalanýǵa tyıym salyndy.
Aǵymdaǵy jylǵy 14 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha, ıaǵnı Baǵdarlama iske asyrylǵan sátten bastap 12 kún ishinde shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerinen 213,9 mlrd teńge somaǵa 1 131 ótinim tústi, onyń ishinde 41,7 mlrd teńge somaǵa 92 ótinim maquldandy.
Qaryz alýshylardyń qarjylandyrýdy alý merzimderin qysqartý úshin bankterdiń Baǵdarlama boıynsha qarjylandyrýǵa ótinimderin kelisýdiń ońtaıly tetigi ázirlendi.
Tótenshe jaǵdaı rejımin engizý nátıjesinde zardap shekken halyqty, shaǵyn jáne orta bıznesti qoldaý maqsatynda Agenttik birqatar jedel sharalar qabyldady:
- barlyq qaryz (mıkrokredıt) boıynsha tólemderdiń merzimi ótip ketkeni úshin aıyppuldar men ósimpuldar esepteýge tyıym salyndy, sondaı-aq tólemder merziminiń ótip ketýi kúntizbelik 90 kúnnen asatyn jeke tulǵalardyń kepilsiz tutynýshylyq qaryzdary boıynsha syıaqy esepteýge tyıym salyndy;
- 2020 jylǵy 16 naýryz – 15 maýsym aralyǵyndaǵy kezeńde banktik qaryz jáne mıkrokredıt sharttary boıynsha tólemderdiń merzimin keıinge qaldyrý arqyly jeke jáne zańdy tulǵalarǵa negizgi borysh pen syıaqy tóleý toqtatyla turdy.
Bul talaptar barlyq ekinshi deńgeıdegi bankterge, lombardtardy qosqanda, mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdarǵa, onlaın-kredıt berý kompanııalaryna, kredıttik seriktestikterge qoldanylady.
Tólemderdi keıinge qaldyrý:
jeke tulǵalarǵa: HÁOT, AÁK alýshylarǵa, tirkelgen jumyssyzdarǵa, qarjylyq qıyn jaǵdaıdaǵy ózge azamattarǵa beriledi.
ShOB sýbektilerine: ekonomıkanyń zardap shekken nemese qarjylyq jaǵdaıy nasharlaǵan salalary.
Búgingi kúnge 4,4 trln. teńge somaǵa 5,3 mln. jýyq azamattyń jáne 3,9 trln. teńge somaǵa 26,2 myńǵa tarta shaǵyn jáne orta bıznes sýbektileriniń banktik qaryzdary jáne mıkrokredıtter boıynsha bereshekteri bar.
Aǵymdaǵy jylǵy 14 sáýirde jıyntyǵynda 1,5 mln qaryz alýshy jáne 12,1 myń shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektisi qaryzdar boıynsha tólem merzimin keıinge qaldyrýǵa ótinimderin berdi.
186,1 mlrd teńge somasyna 1 340 707 adam (ıaǵnı ótinim bergen azamattardyń 89%-ǵa jýyq) jáne 131,4 mlrd teńge somasyna 9 822 ShOB sýbektisi (ótinim bergen ShOB sýbektileriniń 81%-y) tólem merzimin keıinge qaldyrý múmkindigine ıe boldy.
Tólemderdi toqtata turý kezeńinde qaryz alýshylar boıynsha shaǵym-talap jumysy toqtatylady.
Jeke tulǵalardyń kredıttik tarıhyn qalpyna keltirý úshin qaryz alýshy úshin 12 aı ishinde merzimi ótken bereshektiń 50%-nan astamyn ótegen jáne keıinnen mindettemelerin oryndaǵan jaǵdaıda jaǵymsyz kredıttik tarıhyn túzetý múmkindigi kózdelgen.
Budan basqa, banktermen birlesip, halyqty qoldaý jáne áleýmettik tólemder boıynsha memleket iske asyratyn sharalardy jedel qyzmet kórsetý júzege asyrylady.
Halyqtyń osy tólemderdi tez arada alýy úshin bankter kórsetilgen tólemderdi qolda bar kez kelgen bank shottaryna aýdarady.
Búginde áleýmettik tólemder berý maquldanǵan azamattardyń jalpy sanynyń 92%-dan astamynda tólem kartalary bar.
Agenttik Ádilet jáne qarjy mınıstrlikterimen, Jeke sot oryndaýshylarynyń respýblıkalyq palatasymen birlese otyryp, olardyń alǵa qoıǵan shekteý sharalaryn joıý boıynsha jumys júrgizdi.
О́z kezeginde, bankter áleýmettik tólemder túsetin banktik shottarǵa qoıylatyn óz talaptaryn alyp tastaý sharalaryn qabyldaıdy.
Agenttik pen bankter banktiń bólimshelerine barmaı-aq, tólem kartochkalaryn úıge jetkizýdi qosa alǵanda, shottardy qashyqtan ashýdyń algorıtmderin pysyqtady.
14 qarjy ınstıtýty: 13 bank jáne «Qazpochta» AQ shottardy qashyqtan ashý jáne bank kartalaryn jetkizý qyzmetterin usynady.
Shotty ashý dereý onlaın rejıminde, al kartalardy jetkizý qysqa merzimde júzege asyrylady. Qolma-qol aqshany 4 bankte tólem kartasyn paıdalanbaı alýǵa bolady, olarǵa halyqtyń barlyq banktik shottarynyń 82%-y jáne áleýmettik tólemder maquldanǵan azamattardyń 84,4%-y tıesili.
Agenttik bankterdiń osy baǵyttaǵy jumysyn úılestiredi, sondaı-aq banktik qyzmet kórsetýdiń qashyqtan jumys isteıtin arnalaryn paıdalaný qajettiligi bóliginde keń aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizedi.
Shottardy qashyqtan ashý jáne bank kartalaryn alý boıynsha qyzmet kórsetetin qarjy ınstıtýttarynyń tolyq tizimi Agenttiktiń saıtynda, fingramota.kz saıtynda, sondaı-aq áleýmettik jelilerde ornalastyrylǵan.
Bankterge banktik shot ashýdy jáne júrgizýdi, mundaı shottan aqsha alý nemese aýdarýdy qosa alǵanda, áleýmettik tólemderge baılanysty klıentterdiń kez kelgen operasııalary boıynsha komıssııa alýǵa jol bermeý týraly qosymsha habarlandy.
Qazirgi jaǵdaıda qarjy naryǵy sýbektileriniń qyzmetin baqylaý sheńberinde Agenttik tótenshe jaǵdaı engizilgen kezeńde halyqqa jáne kásipkerlikke qoldaý kórsetý sharalarynyń oryndalýyn baqylaýǵa jáne tıisti qadaǵalap retteýge negizgi basymdyq berip otyr.
Agenttik jedel jelisin (call-ortalyq +7 (727) 2788 144 jáne +7 (727) 2788 122, elektrondyq pochta: Fingramota@finreg.kz) qosty, ol arqyly halyqqa jáne ShOB ókilderine konsýltasııa beriledi jáne problemalyq máseleler jeke tártippen sheshiledi. Qazirgi tańda jedel jeli arqyly 16 myńnan astam azamat konsýltasııa úshin habarlasty.
Agenttik banktermen birlese otyryp ótinish berýshilerdiń máselelerin qarap, olardy retteýdi jedel rejımde júzege asyrǵanyn atap ótý qajet. Merzimin keıinge qaldyrý, áleýmettik jáne qaıyrymdylyq tólemderin aýdarý máselesi boıynsha ótinishterdiń shamamen 7 000-ynan bankter men ózge uıymdar onyń 70%-dan astamyn oń sheshim shyǵaryp qarastyrǵan.
Memleket basshysynyń tótenshe jaǵdaıdyń engizilýi nátıjesinde zardap shekken ShOB sýbektilerin qoldaý máselesi boıynsha tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde «Atameken» UKP-men ózara tyǵyz is-áreket ete otyryp, ótinishterdiń jáne bıznestiń ózekti problemalyq máseleleriniń esebi júrgizilýde. ShOB sýbektileriniń jeke berilgen ótinishteri qaraý úshin jedel rejımde bankterge jiberilýde.
Agenttik qarjy naryǵyndaǵy ahýalǵa stress testiler ótkizý jáne ekonomıka damýynyń túrli ssenarıılerin baǵalaý arqyly da kún saıyn monıtorıngti júzege asyrýda. Stress testiler nátıjeleri negizinde qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan ózge de sharalardy iske asyrý qajettiligi qaralatyn bolady.