ASTYQ EKSPORTYNA ELEÝLI NAZAR

Astanada Halyqaralyq astyq konferensııasy bolyp ótti. Oǵan TMD, Arab álemi, Ortalyq Azııa, Eýropa, Kavkaz jáne Jerorta teńizi jaǵalaýlary elderinen 170-ten astam bıznes qurylymdar ókilderi qatysty. Konferensııa jumysyn ashqan Aýyl sharýashylyǵy mınıstrli­­giniń jaýapty hatshysy Evgenıı Aman basqosýdyń halyqaralyq ma­ńyzyna toqtala kele Qazaqstannyń álemdik astyq eksporttaýshy retinde salmaǵynyń jyldan-jylǵa ósip kele jatqandyǵyna toqtaldy. Konferensııanyń negizgi maq­sa­ty Qazaqstan astyǵyn álemdik rynoktarǵa jyljytýǵa yqpal etý, TMD elderi astyq rynoktarynyń ózara árekettesýin kúsheıtý, Azııa men Parsy shyǵanaǵy elderiniń eksporttyq rynoktaryn damytý­dyń problemalyq máseleleri men pers­p­ek­tıvalaryn talqylaý, Keden oda­ǵynyń eksporttyq áleýetin jaq­sar­týǵa jasaıtyn yqpalyn boljamdaý jáne taǵy basqa máse­leler boldy. Halyqaralyq basqosýda sóz alǵan “QazAgro” holdıngi basshysy Asyljan Mamytbekov ótip otyrǵan jıyn tek Qazaqstan úshin ǵana emes, álemdik astyq rynogy úshin de ma­ńyzdy bolyp tabylatyn­dy­ǵyn atap kórsetti. Sonymen qatar holdıngtiń astyq óndirisin da­my­týdaǵy, astyq eksporttaýshylarǵa qoldaý kórsetý­degi jumystaryna toqtala ketti. Asyljan Mamytbe­kov­tiń aıtýynsha, bıylǵy jyly hol­dıng 5 mıllıon tonna astyqty sa­typ alý arqyly ony óndirý­shilerge ónimdi ótkizý má­selesine de edáýir járdem kórsetken. Konferensııada negizgi baıanda­many Aýyl sharýashylyǵy mınıs­triniń orynbasary Arman Evneev ja­sady. Ol jıynǵa qatysýshy­lar­dy Qazaqstan astyq óndirisiniń qa­zir­gi jaǵdaıy men negizgi baǵyt­ta­ry, ony damytýdaǵy qoldanylyp jatqan sharalar týraly habardar etti. О́tken jyly Qazaqstan kúrdeli aýa raıy jaǵdaıyna qaramastan 20,8 mıllıon tonna astyq jınady. Bul 2008 jylǵy deńgeıden 34 paıyzǵa artyq. Sonyń ishinde 17,1 tonna bıdaı jınaldy. Osy mol astyq Qazaqstannyń eksporttyq áleýetin arttyryp, onyń kólemin 12,5-13 mıllıon tonnaǵa deıin jetkizip otyr. О́tken jyldyń astyq eksporty úshin kúrdeli jyldardyń biri bol­ǵany belgili. Álemdi sharlaǵan daǵ­da­rys bul máselege de óz áserin tı­gizbeı qalǵan joq. Biraq soǵan qaramastan Qazaqstan 2009 jyldyń 1 shildesinen bastap ústimizdegi jyl­dyń 20 naýryzyna deıingi ara­lyqta 5,5 mıllıon tonna astyq pen undy eksportqa shyǵara alǵan­dy­ǵyn aýyz toltyryp aıtýǵa bola­dy. Onyń ústine Qazaqstan úshin múmkindiginshe mol paıda beretin un eksporty jyldan jylǵa jaqsy damyp keledi. Eger 2003 jyly Qa­zaqstannyń astyq eksportyndaǵy unnyń úlesi bar bolǵany 10,6 pa­ıyz­dy quraǵan bolsa, 2009 jyly eks­porttalǵan astyqtyń jartysy­na deıingi kórsetkishti un eksporty qurady. Osy jyly taza un ekspor­ty rekordtyq kórsetkishke jetip 2,2 mıllıon tonna boldy. Eger mu­ny astyq ekvıvalentimen kórsete­tin bolsaq, bul shamamen alǵanda 3,2 mıllıon tonna astyqpen para-par deýge bolady. Qazaqstan qazirgi kúni óziniń astyq eksportyn ártaraptandyrý máselesin barynsha qarastyrýda. Burynǵy dástúrli rynoktarmen qatar Qytaı men Ońtústik-Shyǵys Azııa baǵytyna astyq jóneltý isi bıylǵy jyly alǵash ret jemisin bere bastady. Osy jyly Qytaıǵa 10 myń tonna astyq jóneltildi. Ma­mandar muny ázirge istiń bas­tamasy retinde balaýda. Bolashaqta Qytaı baǵytyna jóneltiletin as­tyq kólemi budan birneshe ese asyp túsetindigi anyq. Máselen, “Qazaq­stan temir joly” ulttyq kompa­nııa­sy men Qytaı temir joly mı­nıstrliginiń kelissózderi nátıje­sinde Qytaı jaǵy 2010 jyly 3 mıllıon tonna Qazaqstan astyǵyn óz aýmaǵy arqyly tranzıtteýge aldyn ala kelisim berip otyr. Konferensııada Qazaqstan astyq odaǵynyń prezıdenti Nurlan Tileý­baev sóz alyp, ústimizdegi jyl­ǵy maý­symdaǵy astyq rynogy­nyń ózindik erekshelikteri týraly áńgime qozǵady. Suńǵat ÁLIPBAI.