Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi tótenshe jaǵdaı rejiminiń bankterdiń qaryz alýshylaryna jáne tutastaı alǵanda qarjy sektoryna teris áserin jumsartýǵa baǵyttalǵan jumysqa basa nazar aýdarmaq. Almatyda ótken brıfıngte agenttik tóraǵasynyń birinshi orynbasary Oleg Smolıakov osy baǵyttaǵy jumystarǵa toqtaldy.
Onyń aıtýynsha, bank sektory daǵdarysqa barynsha daıyn boldy, byltyr júrgizilgen bank sektory aktıvteriniń sapasyn baǵalaý da osyny kórsetti.
– 2008 jyldan beri qordalanyp qalǵan kóptegen problemalar anyqtalyp, retteldi. Bankterdegi bıznes-prosesterdiń sapasyn jaqsartý jónindegi júıelik jumys jalǵasýda. Qazir agenttik AQR nátıjeleri boıynsha túzetý sharalarynyń josparlaryn banktermen kelisý jumysyn aıaqtap qaldy, – dedi ol.
O.Smolıakov koronavırýs pandemııasynyń teris saldarlaryn eńserý, bıznesti kredıtteýge qoldaý kórsetý jáne qaryz alýshylardyń borysh júktemesimen baılanysty táýekelderdi azaıtý úshin daǵdarysqa qarsy qosymsha sharalar qabyldanǵanyn atap ótti.
Birinshiden, 30 naýryzdan bastap 30 qyrkúıekke deıingi aralyqta prýdensııalyq retteýdiń ýaqytsha sharalary engizildi. Qarjy ınstıtýttarynyń tólemge qabiletsizdigine, qarjylyq senimsizdigine jol bermeıtin kapıtal men nesıeleýdi ulǵaıtýǵa, eń aldymen shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin nesıeleýdi jeńildetýge baǵyttalǵan.
Ekinshiden, shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerin jeńildikpen kredıtteý baǵdarlamasy ázirlenip, iske asyrylýda. Oǵan 600 mlrd teńge bólindi. O.Smolıakovtyń aıtýynsha, bul baǵdarlamany Memleket basshysynyń tapsyrmasyna sáıkes agenttik Ulttyq bankpen birlesip ázirlegen.
– Baǵdarlama ekinshi deńgeıdegi bankterdiń tótenshe jaǵdaıdyń engizilýi saldarynan zardap shekken ShOB nysandaryn, onyń ishinde dara kásipkerlerge aınalym kapıtalyn tolyqtyrýǵa 12 aıǵa 8 %-ben jeńildetilgen kredıt berýi arqyly iske asyrylýda. AQR-dan ótken jáne portfelinde ShOB qaryzdary bar 13 qatysýshy bank aıqyndaldy, – dedi agenttik tóraǵasynyń birinshi orynbasary.
Bankterge bólingen qarajatqa memlekettik jáne memlekettik emes baǵaly qaǵazdardy satyp alýǵa, basqa bankterdegi depozıtterge ornalastyrýǵa, shetel valıýtasyn satyp alýǵa tyıym salynǵan. Agenttiktiń deregi boıynsha, baǵdarlama iske asyrylǵan sátten bastap 14 sáýirdegi jaǵdaı boıynsha shaǵyn jáne orta bıznes sýbektilerinen 213,9 mlrd teńge somaǵa 1 131 ótinim tústi. 41,7 mlrd teńge somaǵa 92 qaryz maquldandy.
Basqa da ShOB-ty qoldaý sharalaryna toqtalar bolsaq, barlyq mıkrokredıt boıynsha tólemderdiń merzimi ótip ketkeni úshin aıyppul men ósimpuldy esepteýge tyıym salyndy. Tólem merzimi kúntizbelik 90 kúnnen asyp ketken jeke tulǵalardyń kepilsiz tutynýshylyq qaryzdary boıynsha syıaqy eseptelmeıdi.
– Bul talaptar barlyq ekinshi deńgeıli bankterge, lombardtarǵa mıkroqarjylyq qyzmetti júzege asyratyn uıymdarǵa, onlaın nesıe berý kompanııalaryna, nesıelik seriktestikterge qoldanylady. Tólemderdi keıinge qaldyrý jeke tulǵalarǵa, AÁK alýshylarǵa, tirkelgen jumyssyzdarǵa, qarjylyq qıyndyqtarǵa tap bolǵan ózge de azamattarǵa qatysty. Osy sanatqa jatatyn shamamen 2,5 mln adamnyń kredıttik uıymdar aldynda mindettemeleri bar, – dedi O.Smolıakov.
Bir aıta keterligi, búgingi tańda bank qaryzdary men mıkrokredıtter boıynsha bereshek somasy 4,4 trln teńge bolatyn 5,3 mln azamat, jalpy bereshek somasy 3,9 trln teńgege teń 26,2 myńǵa jýyq shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektisi bar. 1,5 mln qaryz alýshy men 12,1 myń shaǵyn jáne orta kásipkerlik sýbektisinen qaryzy boıynsha tólem merzimin keıinge qaldyrýǵa ótinim túsken. Sóıtip, 186,1 mlrd teńge somaǵa – 1 340 707 adamnyń, 131,4 mlrd teńgege 9 822 ShOB sýbektisiniń ótinimi maquldandy.
Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi banktermen birlese otyryp, halyqqa qoldaý kórsetý jáne áleýmettik tólemder boıynsha memleket iske asyratyn sharalardy jedel qoldap júzege asyrýda. Kómekti halyqqa meılinshe tez jetkizý úshin bankter tólemderdi olardyń kez kelgen shotyna aýdarýda. Áleýmettik tólem alýy maquldanǵan azamattardyń 92%-dan astamynda tólem kartochkasy bar.
Agenttik pen bankter tólem kartochkasyn azamattardyń úıine jetkizý, shottardy qashyqtan ashý algorıtmderin de qarastyrǵan. 13 bank pen «Qazposhta» AQ shottardy qashyqtan ashý jáne bank kartalaryn jetkizý qyzmetin usynady.
– Shotty ashý dereý onlaın rejimde, al kartany aparyp berý tez arada júzege asyrylady. Qolma-qol aqshany 4 bankte tólem kartasyn paıdalanbaı alýǵa bolady. Agenttik bankterdiń osy baǵyttaǵy jumysyn úılestiredi, sondaı-aq banktik qyzmet kórsetýdiń qashyqtan jumys isteıtin arnalaryn paıdalanýǵa qatysty aýqymdy aqparattyq-túsindirý jumystaryn júrgizedi. Shottardy qashyqtan ashý jáne bank kartalaryn alý boıynsha qyzmet kórsetetin qarjy ınstıtýttarynyń tolyq tizimi agenttiktiń saıtynda, fingramota.kz-te, sondaı-aq áleýmettik jelilerde bar. Esepshot ashý jáne júrgizý, shottan aqsha alý nemese aýdarý, áleýmettik tólemderge baılanysty klıentterdiń kez kelgen operasııalary boıynsha komıssııa alýǵa jol bermeý týraly bankterge qosymsha habarlanǵan, – dep atap ótti O.Smolıakov.
Retteýshi organ qarjy naryǵyndaǵy ahýalǵa kún saıyn monıtorıng júrgizýde. Agenttik jedel jeli, elektrondy poshta arqyly halyqqa jáne ShOB ókilderine keńes berip, problemalyq máselelerdi sheship otyrýdy da jolǵa qoıǵan. Jedel jeli arqyly búginde 16 myńnan astam azamat konsýltasııa alyp úlgeripti.
– Agenttik banktermen birlese otyryp ótinish berýshilerdiń máselesin qarap, olardy retteýdi jedel rejimde júzege asyrýda. Merzimin keıinge qaldyrý, áleýmettik jáne qaıyrymdylyq tólemderin aýdarýǵa qatysty ótinishterdiń shamamen 70%-dan astamyna oń sheshim shyǵaryldy, – deıdi O.Smolıakov.
Ol Memleket basshysynyń tótenshe jaǵdaıǵa baılanysty zardap shekken ShOB sýbektilerin qoldaý máselesine qatysty tapsyrmalaryn oryndaý sheńberinde «Atameken» UKP-men ózara tyǵyz is-áreket etip, ótinishterdiń jáne bıznestiń ózekti problemalyq máseleleriniń esebi júrgizilip jatqanyn aıtty.
Agenttik turaqty jumys prosesi sheńberinde qarjy naryǵyndaǵy ahýalǵa kún saıyn stress-test jasaý arqyly da monıtorıngti júrgizedi. Stress-testiler nátıjesi negizinen qarjylyq turaqtylyqty qamtamasyz etýge baǵyttalǵan.