Altaıdyń aqıyǵy

Ádebıet kóginde jasyndaı jarqyrap ótken qaıtalanbas qalam ıesi, talantty jazýshy Oralhan Bókeıden qapııada aıyrylyp qalǵan el-jurty arada 20 jyldaı ýaqyt ótse de talantty ulyn umytpapty. О́r Altaıdyń tórinde, jazýshynyń kindik qany tamǵan óńirde 70 jyldyq mereıtoıyna oraı uıymdastyrylǵan sharalar osyǵan taǵy bir kóz jetkizdi.

Talantqa taǵzym 11 qyrkúıekte kórkemsóz oqý sheberleriniń Oralhan Bókeı atyndaǵy HV respýblıkalyq baı­qaýymen bastalǵan. Bul shara О́skemende bastalyp, oǵan Astana men Almaty qalalarynan, barlyq oblys­tardan júzden astam talantty jastar qatysty.

Ádebıet kóginde jasyndaı jarqyrap ótken qaıtalanbas qalam ıesi, talantty jazýshy Oralhan Bókeıden qapııada aıyrylyp qalǵan el-jurty arada 20 jyldaı ýaqyt ótse de talantty ulyn umytpapty. О́r Altaıdyń tórinde, jazýshynyń kindik qany tamǵan óńirde 70 jyldyq mereıtoıyna oraı uıymdastyrylǵan sharalar osyǵan taǵy bir kóz jetkizdi.

Talantqa taǵzym 11 qyrkúıekte kórkemsóz oqý sheberleriniń Oralhan Bókeı atyndaǵy HV respýblıkalyq baı­qaýymen bastalǵan. Bul shara О́skemende bastalyp, oǵan Astana men Almaty qalalarynan, barlyq oblys­tardan júzden astam talantty jastar qatysty.

Tańerteńnen keshke deıin sozylǵan báıgede bas júldeni Almaty oblysynan kelgen Aqnıet Nurlanqyzy, birinshi oryndy Qaraǵandy oblysynan kelgen Aısana Áshimhan, ekinshi jáne úshinshi oryndardy astanalyq Madııar Jaqyp, soltústikqazaqstandyq Nadıra Sherimbetova ıelendi. Shyǵys Qazaqstan oblysynan qatysqan Tol­ǵanaı Áýkenova, Almaty qalasynan kel­gen Rysbala Ikrambaı men mań­ǵys­taýlyq Hazyret Tólegenov «úzdik sheberligi úshin» atalymy boıynsha marapattalyp, baıqaý jeńimpazdary men qatysýshylaryna Qazaqstan Respýblıkasy Mádenıet jáne aqparat mınıstrliginiń alǵys hattary men dıplomdary tabys etildi.

«Muzart shyńnyń muzbalaq zor qusyna,

Aspan tektes bekzada bolmysyna.

О́r Altaıdyń ólkesi, orman, taýy,

Tektiligi – uly ustaz boldy, sirá?

Qysqa ǵumyr keshse de ol qasiretti,

Keń qushaǵyn ǵalamǵa ashyp ótti.

Qalamynyń ushymen qasıetti,               

Adamzatty Altaıǵa ǵashyq etti,

dep aqyn jyrlaǵandaı, tabıǵaty tamyljyǵan, ushar basynan – máńgi muz ketpeıtin, qaraǵaıy men samyrsyny, myńjyldyq shyrshasy kóz tartatyn ǵajaıyp óńirge tuńǵysh ret aıaq basqan Oralhannyń dostary Tólen Ábdik, Qýanyshbaı Qurmanǵalı ǵajap tabıǵat sulýlyǵyna tańyrqap, bas ıdi.

– Oralhannyń talanty tabıǵatymen as­tasyp jatqanyna kóz jetkizdik. Onyń minez-qulqy tabıǵatyna uqsas edi. Altaıdaı asqaq, onyń oq jetpes qu­zar shyńdaryndaı bıik, zańǵar taý­larynan qulap aqqan ózenderindeı tas­qyn, taýlarynyń silemderin jaı­laǵan erke elikterindeı, Shyǵystan jarqyrap shyqqan juldyz edi. Amal ne, kózi tirisinde Orashpen birge osynaý ǵajaıyp ólkege birge kelýdiń sáti túspedi, endi, mine, 70 jyldyq mereıtoıyn atap ótýge kelip turmyz. Sizder baqyttysyzdar, talantty jazýshynyń jerlesteri ekenderińizdi árdaıym maqtan tuta alasyzdar. О́skemende, endi, mine, Oralhannyń kindik qany tamǵan ólkede eńseli de keremet eskertkish turǵyzýǵa, jazýshynyń mereıtoıyn mándi de maǵynaly ótkizýge bas­tama kótergen Alash rýhanııatynyń úlken janashyry, tamyrynda tektilik qany shymyrqanyp jatqan oblys ákimi Berdibek Saparbaevqa erekshe alǵys sezimin bildirgimiz keledi. Sonymen birge, mereıtoıǵa jan-jaqty daıyndalǵan Katonqaraǵaı aýdanynyń basshylaryna, qarjylyq kómekterin aıamaǵan jazýshynyń ini-qaryndastaryna, jerlesterine de bas ıemiz, – dedi Belqaraǵaı aýylyndaǵy Oralhan Bókeı atyndaǵy mekteptiń oqýshylarymen, ustazdarmen kezdesýde qos talant ıeleri.

Belqaraǵaı aýylyndaǵy Oralhan Bókeı atyndaǵy mektep 1980 jyly ashylypty. Jazýshynyń esimi 1998 jyly berilgen. Aıta ketý kerek, Kendi Altaıda jazýshyǵa úsh mekteptiń esimi berilgen. 1997 jyly sol kezdegi qazaǵy saýsaqpen sanarlyq aýdan or­ta­lyǵynda Glýbokoe aýdanynyń ákimi, Oralhannyń dosy, ultjandy azamat Ma­rat Ákramovtyń uıytqy bolýymen orta mekteptiń saltanatty ashylýyna qa­tysqan edik. Arada birneshe jyldan keıin ózender órnektegen О́skemenniń ji­bek mata kombınaty aýmaǵyndaǵy №44 mektepke Oralhan Bókeı esimi berildi.

Mektep dırektory Toqtarǵazy Jaı­­lybaev kelgen qonaqtardy jazý­shy­nyń murajaıymen tanystyrdy. Onda Oralhannyń shyǵarmalary, qazaqtyń b elgili aqyn-jazýshylary S.Omarov, Ǵ.Qaıyrbekov, Oljas Súleımenov, ǵalym-óner súleılerimen túsken sýretteri, sırek kezdesetin qujattar qoıylǵan. Ekinshi qabattaǵy ustaz Kúmisaı Tynybekovanyń uıym­das­tyrýymen Oralhanǵa arnap shákirtter salǵan sýretteri men týyndylary da kóz tartady.

Isker azamat, osy mektepte bilim alǵan mesenat Serik Tolyqbaev aýyl­ǵa meshit salyp bergen, murajaıǵa kómektesip turady, 15 jyl boıy úzdik oqıtyn birneshe oqýshyǵa stıpendııa tólep keledi. Ol-ol ma, Serik inimiz mektep murajaıyna jazýshynyń 123 kitabyn syılapty. Belgili jýrnalıst, Oralhannyń qalamdas inisi Qaıyrdy Nazyrbaev ta mektep murajaıyna asa sırek kezdesetin 31 sýretti syılapty. Seriktiń anasy, Oralhannyń apaıy Klara Maǵzumova da mektepte uzaq jyldar jemisti qyzmet etip, osy bilim ordasynan zeınetkerlikke shyqqan. Klara apaı Oralhan ómirine qatysty bizge beımálim biraz jaılardy ortaǵa saldy. Budan keıin aqyn-jazýshylar Tólen Ábdik, Kádirbek Segizbaev, Janaı Omar, Jumabaı Shashtaıuly, Nurtóre Júsip, Ulyqbek Esdáýlet, Shárbaný Beısenova, Nurdáýlet Aqysh, «QazAqparat» bas­pa korporasııasynyń bas dırektory Qonysbek Botbaı, «Zamana-Qazaqstan» halyqaralyq gazetiniń bas redaktory Shámshıddın Patteev, taǵy basqalar sóz alyp, estelik aıtty, Oralhan týraly kitaptardy ustazdar men oqýshylarǵa syıǵa tartty.

Jazýshynyń kindik qany tamǵan Shyńǵystaıdaǵy Oralhanǵa arnalǵan tas músin budan eki aı buryn kel­ge­nimizde, júdeý kóringen. Músinniń qaıta qalypqa kelgenin baıqadyq, jarqyrap tur. Oralhannyń aýylyndaǵy eki-úsh kóshege asfalt tóselipti, oǵan de­meýshilik jasaǵan osy óńirdiń týmasy Temirbek Isabaev. Jany jaısań, kóńili jomart Temirbek inimiz toı shashýy dep 5,5 mıllıon teńgeni beripti. Katonqaraǵaı aýdanynyń burynǵy ákimi, qarapaıym, ónegeli isterimen jurtshylyq alǵysyna bólengen Ar­man Bekbosynov pen «О́skemen-qu­rylys» kompanııasynyń basshysy, «Qurmet» ordendi Erjan Sqaqov toı sheńberinde ótkiziletin saıystardyń jeńimpazdaryna dep bir-bir jeńil kólik atapty. Shymkenttegi «Aıǵaq» medıakompanııasynyń prezıdenti, belgili jýrnalıst Dýlat Ábish Oralhan qaıtys bolǵan Úndi elinde, jerlengen Keńsaıda, birneshe ret kindik qany tamǵan óńirde bolyp, derekti fılm túsiripti. Osy joly jazýshy mereıtoıy qurmetine báıge jarııalap, Shymkentte 28 qyrkúıekte jazýshynyń týǵan kúni jeńimpazǵa temir tulpar syılamaq. Bárekeldi! 12-shi qyrkúıek kúni Shyńǵystaıda taǵy bir eleýli oqıǵa boldy. Buryndary úlken aýylda meshit bolmasa, sol kúni Majyra, Baıanǵazın urpaqtary yqsham da sándi ımandylyq úıin saltanatty jaǵdaıda ashty. Zapastaǵy polkovnık Erbol Baıanǵazın men aǵasy Sosıal Majyra ımandylyq úıi dańqty jerlesimizdiń mereıtoıynda ashylǵanyn jaqsylyqqa jorydy. Meshitte quran oqyldy, bata berildi.

Oralhannyń murajaıy aldyna halyq kóp jınaldy. Toı basqaryp júrgen jazýshy Dıdahmet Áshimhanov Shyńǵystaı aýyly jaıly tyń derekterdi aıtyp berdi.

– Bir kezderi bul aýyl Sháńgishtaı dep atalǵan eken. Oralhan jazý­shy­lyq­qa bala kezden qumarlandy. О́r Al­taıdyń qunarly tabıǵatynan ýyz­danǵan qalamger ózgege uqsamaıtyn qol­tańba qaldyra bildi, povesteri men sa­ǵynyshqa toly áńgimelerin, romandaryn birinen keıin birin shyǵara bastady. Jazýshynyń shyǵarmalary orys tilinde ortalyq basylymdarda jaryq kórip jatty. Endi, mine, el-jurty jazýshy talantyna bas ıip, mereıtoıyn jasaýda, – dedi D.Áshimhanov.

Oralhannyń birge oqyǵan dosy Aman­jan Naqsarın murajaıdaǵy jádi­gerler jaıly baıandap berdi, jazýshy shyǵarmalarynyń deni osy úıde jazylǵanyn aıtty. Qonaqtar murajaıǵa syı-sııapatyn ala kelipti. Sonaý aýmaly-tókpeli zamanda kórshi elge aýyp ketken, búginderi Qytaı elinde berekeli de irgeli áýletke aınalǵan qandastarymyzdyń bir toby kelip, júrekjardy lebizderin aıtqan kezde qatty tolqydyq, tebirendik.

Shyńǵystaı aýylyndaǵy Mádenıet úıine jer-jerden kelgen qonaqtar men aqyn-jazýshylar syımaı ketti. Mádenıet jáne aqparat mınıstri Muhtar Qul-Muhammedtiń qoldaýymen «El-jurt» baspasynan jaryq kórgen jazýshynyń 7 tomdyǵy, qalyńdyǵy 1050 bettik «QazAqparat» baspasynan «Ádebıet álemi» serııasymen jaryq kórgen «Bizdiń Oralhan», Dıdahmet Áshimhannyń jetekshiligimen ómirge kelgen «Bizdiń Oralhan» jáne Reseıdiń Qosaǵashynan arnaıy kelgen shejireshi Pıoner Muqtasarovtyń «Báıterektiń oqshaý shyqqan butaǵy», barlyǵy 4 kitaptyń tusaýkeseri mándi de maǵynaly ótti. D.Áshimhanov 7 tomdyq jınaqtyń birnesheýin murajaıǵa tartý etti. «Bizdiń Oralhan» atty kitapqa jazýshynyń buryn esh jerde jarııalanbaǵan shyǵarmalary enipti.

Tusaýkeser rásiminde Oralhannyń dostary Tólen Ábdik, Qýanyshbaı Qurma