Surapyl soǵystyń salǵan sergeldeńi jaıynda ár áýlettiń óz esteligi bar. Meniń ákem maıdan dalasynda erekshe erligimen kózge túsip, keýdesine sol erliginiń aıǵaǵyndaı medal men orden ilgen. Elge kelgen soń da eleýli eńbek etip, az ǵumyrynda ónegeli ómirimen este qaldy.
Birmaǵambet Baıjanov 1922 jyly Aqtóbe oblysy Shalqar qalasynda dúnıege kelgen. Ákesi Baıjan Danabekov sol kezdegi saıasattyń salqyny tıip, 1937 jyly ustalyp, sodan habarsyz ketken. Sheshesi osy aýyrtpalyqtan keıin ómirden erte ozypty. Al ákem naǵashylarynyń qolynda tárbıelenip, 20 jasynda 1942 jyly sol jerden aýdandyq áskerı bóliminen ásker qataryna shaqyrylyp, soǵysqa attandy.
Ákemniń maıdanda bolǵan kezindegi qujattary kóship-qonyp júrgende joıylyp ketken. Únemi sol qujattardy taýyp, ákem týraly mol málimetke qanyqsam dep oılap júretinmin. 2014 jyly ınternet arqyly Reseı saıttarynyń birinen ákem týraly mańyzdy qujattardy taptym. Sol kezdegi qýanyshymda shek bolmady, ákem tirilip kelgendeı boldy.
Soǵys kezindegi ákemniń basynan ótken aıtýly oqıǵalardyń biri bylaı bolǵan eken: «Ekinshi atqyshtar rotasynyń atqysh qyzyl jaýyngeri Baıjanov Birmaǵambet 1944 jyly 25-26 aqpanda Lenıngrad oblysy Porhov qalasy úshin shaıqasta ózin Otan úshin batyl jáne janqııarlyq jaýynger retinde kórsetti».
«1944 jyly 25 aqpan... Baıjanov Birmaǵambet Zahody-Kıevka kentindegi shaıqasta qazaqtardan quralǵan vzvod jaýyngerlerine komandır buıryǵyn orys tilinen qazaq tilinde aýdaryp jetkizdi. Osylaısha jeke aıryqsha erligimen jaýyngerlerdiń aldyna túsip, olardy óz artynan ertti».
Ákem osy shaıqasta 6 nemis soldatynyń kózin joıypty. Osy erligi úshin «Za otvagý» medalimen marapattalǵan.
Buǵan qosa ákem taǵy bir erligimen erekshelengen eken: «Serjant Baıjanov Birmaǵambet 1944 jyly 9 shilde Výoksı ózenin eńserý kezinde kórsetken erligi men batyldyǵy – ekinshi reıspen zeńbirekterdi tasymaldaý kezinde aspannan bombylaýdyń saldarynan ózenniń ortasynda qalyp qoıǵan paromdy sýda sheber baǵyttaýdyń arqasynda ot aımaǵynan alyp shyqty jáne paromnyń oq tıgen tesikterin aǵash jańqalarymen bitedi. Nátıjesinde, júk qarsy jaǵalaýǵa ýaqtyly jetkizildi. Úsh kún úzdiksiz jumystyń arqasynda 39 reıs jasaldy, biraz jaýyngerlik tehnıka, oq-dári, jaıaý ásker tasymaldandy. Výoksı ózenin eńserý kezinde tapsyrmany úzdik oryndaǵany úshin, sonymen qatar kórsetken erligi men batyldyǵy úshin serjant Baıjanov Birmaǵambet III dárejeli «Dańq» ordenine laıyqty dep tanylyp, marapattaldy».
Osyndaı erligimen daralanǵan ákem soǵystan aman-esen elge oralyp, 1949 jyly shańyraq kóterdi. О́mirge bes balasy keldi. Sol tusta Shalqar aýdanynda mal sharýashylyǵyn órkendetýge atsalysty, zootehnık bolyp qyzmet atqardy.
Ákem soǵysta úsh ret jaraqat alǵan. Sol jaraqattary asqynyp, 1963 jyly uzaqqa sozylǵan aýrýdan qaıtys bolady.
Jubaıy Qamash Elemesova – tyl ardageri. Soǵys kezinde 13 jasynan bastap Aral qalasynyń balyq zaýytynda suryptaýshy bolyp eńbek etken. Ákemiz qaıtqannan keıin bir ul, tórt qyzyn tárbıelep ósirdi. Shalqar aýdanaralyq bazada koıma meńgerýshisi bolyp, sol jerden zeınetke shyqty. О́mirdiń sońyna deıin Shalqar qalasynda turyp, 2015 jyly ómirden ozdy.
Qandy qasapty kórgen, 41 jyl ómir súrgen soǵys ardageri ákem týraly ózim biletin maǵlumat – osy. Onyń maıdannyń alǵy shebinde júrip kórsetken ójettigi, elge oralǵan soń aýdannyń mal sharýashylyǵyn órkendetýge qosqan úlesi – artyndaǵy urpaǵyna úlken ónege.
Qalaýjan BAIJANOVA
Nur-Sultan