Baspana naryǵy onlaın satýǵa daıyn ba?

Otandyq jyljymaıtyn múlik agenttikteri úshin kóktem-jaz aılarynda jumys qyzatyn. Jyl saıyn osy ýaqytta tranzaksııalar sany eki ese ósip, adamdar jıǵan-tergenin úıge salýǵa tyrysatyn. Tótenshe jaǵdaı engizilgen soń jumys toqtap qaldy. Naryqtyń osy segmentindegi ózge oıynshylarmen birge onlaın jıyn ótkizgen Homsters.kz onlaın-servısiniń ókilderi 19 naýryzdan bastap saıt trafıgi azaıyp ketkenin aıtty. Tek sońǵy bir aptada ǵana qozǵalys baıqalǵan. Buǵan bank qyzmetkerleriniń, qurylys kompanııalarynyń karantın jaǵdaıyna beıimdelip, onlaın rejimde qyzmet kórsetetin tehnologııalardy iske qosqany se­bep bolypty. Osylaısha bank sektory ǵana emes, jyljymaı­tyn múlik naryǵy da IT-tehno­logııaǵa ilesýge tyrysyp jatyr.

Sáýir aıynyń ekinshi on­kún­diginen bastap naryq qaıta qalypqa kelýge baǵyt aldy. Qazir naýryz aıymen salys­­tyr­­ǵanda suranys 20 paıyzǵa ósti. Homsters.kz onlaın-servısiniń mened­jeri Zýlfııa Getmanchýk klıentterdiń de baspanany saıt arqyly izdep, onlaın resimdeýge endi ǵana beıimdelip kele jatqanyn aıtady. «Bul álem­dik tájirıbe úshin qalypty jaǵ­daı. Máselen, Reseıde Sankt-Peter­býrgte turyp, Máskeýden onlaın-servıs arqyly úı resimdeý bu­ryn­nan tájirıbede bar. Biz de osy­ǵan beıimdelý kerektigin ta­laı ret aıtqanbyz. Pandemııa osy pro­­sesti jedeldetken sııaqty. Ár nárseniń qaıyry bar», deıdi.

Onyń aıtýynsha, qurylys segmentiniń ókilderi de on­laınǵa kóship, jumys keste­lerine ózgerister engize bas­taǵan. Bazis-A, BI Group, Vek Qurylys, Kusto Group, Highvill, NAK sııaqty iri qu­ry­lys kom­panııalary ǵalam­­torda túr­li keńes ót­kizip, tapsyrys berý­shiler tań­da­ǵan páterlerge onlaın-bron ja­saýdy bastap ketken. Keli­sim­sharttardy resimdeýge qa­tysty biraz operasııalardy úıden shyqpaı-aq jasaýǵa múm­kindik bar. Portal naý­ryz aıynyń sońynan bastap elek­trondy sıfrly qol­tań­bany onlaın-rejimde alý­ǵa múmkindik beretin tetikti iske qosty. Al sáýir aıynyń or­ta­synan bastap QR-kod ar­qyly tólem jasaýǵa bolady.

BI Group kompanııasynyń veb-saıty ar­qy­ly Nur-Sul­tan, Almaty, Shymkent neme­se Atyraý qalalarynan páter tańdaı alasyz, tú­sin­begen suraqtaryńyzdyń jaýabyn da on­laın-keńes arqyly alýǵa múmkindik bar. Buryn tek rıel­torlardyń menshiginde bol­­ǵan táýliktik jalǵa berý má­selesimen endi qu­ry­lys kom­­panııalary da aınalysa bastapty. My­saly, BI-Group kompanııasynyń veb-saıty ar­qyly kóńilińizden shyqqan páterdi 3-9 kúnge brondaýǵa bola­dy, qysqamerzimdi bron­daý somasy 35 myń teńgeni qu­raıdy. Eger satyp alý týraly sheshim qabyldansa, klıent­­tiń jeke veb-paraqqa ótip, brondaý tý­ra­ly kelisimge qol qoıyp, 500 myń teńge ke­pil­­dik jarnasyn tólep qoıýǵa múmkindigi bar. Bi­raq banktegi qolma-qol aqshany shekteý­ler­­ge baı­la­nys­ty qazir bank kar­tadan tolyq tó­lem jasaýda kedergiler bar eken. «Biz barlyq ope­ra­sııany, sonyń ishinde páter aqshasyn aýda­rýdy onlaın-rejimde júrgizýge daıyn­byz. Alaıda kart-shottan aqsha aýdarý kezin­de bank­ter tarapynan shekteýler bar. Ony da qalyp­qa keltirýge bolady. Biraq klıentter onlaın-tólem­men kelisimshart jasaýǵa qor­­qady», deıdi qurylys kompa­nııasynyń ókilderi.

Karantınge baılanys­ty qurylys jumys­tary sál saıabyrlaǵany ras. Sarap­shylar bul problema tur­ǵyn úı sektoryndaǵy buryn na­zar aýdarylmaı kelgen kem­­shilikterdiń betin ashqa­nyn aıtyp otyr. Mysaly, da­ıyn úılerge jasalǵan keli­simsharttardy tirkeýde kedergi kóp. Káme­letke tol­ma­ǵan menshik ıeleri­niń keli­simin alý úshin, qujat­tar­­dy kýálandyrý jáne mámi­leni tirkeý úshin nota­rıýsqa júginý qajet. Ádilet depar­­ta­menti notarıýstardyń qyz­metin toqtat­­qan­nan keıin bul jumys toqtap qal­dy. Qazaq­­­standa jyljymaı­tyn múlik­pen mámi­leni qashyq­tan kýá­landyrýǵa múm­kindik be­retin elektrondy notarıýs bizde tájirıbede bolyp kór­me­gen. 25 naýryzdan bastap HQO jabylǵannan keıin birde-bir tranzaksııa tirkelmegen.

Qazaqstandaǵy Rıeltorlar qaýymdasty­ǵynyń prezı­denti Larısa Stepanenko bul máse­le de aldaǵy ýaqytta memle­ket­tik deń­geı­de rettelýi qajet ekenin aıtty. Sebebi ka­ran­tınnen keıin ekonomıkanyń barlyq seg­menti burynǵydaı bol­maıtynyn, sıfr­ly tehno­lo­gııanyń degenine baǵynaty­nyn ishki naryq moıyndaı bas­tady. Daıyndyqty bú­gin­nen bastamasaq, erteń kesh bolary sóz­siz. Aıtalyq, EAEO elderiniń qarjy ınstıtýt­tarynyń, bankteriniń Qazaq­stanǵa kelýin tótenshe jaǵdaı toqtatyp tastady. Kúni erteń olar aqparatty tehnologııanyń sońǵy múmkindigimen qarý­lanyp, esikten tórge ozsa, tur­ǵyn úı naryǵyndaǵy onlaın-servıstiń barlyq túri solarǵa oıysýy ábden múmkin. Qazir turǵyn úı sektorynyń qaı­­talama naryǵyndaǵy keli­sim­sharttardyń bári osy máse­lelerge baılanysty toqtap, karantınnen keıingi ýaqytqa qaldyrylǵan.

Ipotekalyq kelisimshart jasaý isi de jańa jaǵdaı­ǵa be­­ıim­­delip úlgergenin osy jıyn­­­da baıqadyq. Qurylys-ıpo­­teka naryǵyndaǵy eń iri oıyn­shy Turǵyn úı qurylys jı­naq banki tótenshe jaǵdaı kezin­de onlaın-servıs­terdi en­­gizýdi jedeldetti. Biraq ázir­ge kór­­setiletin qyzmet túri jańǵa shottardy ashý, sa­lym­­shynyń derekteri men ke­li­sim­­shart­­taryndaǵy ózge­ris­ter­di qaıta tirkeý nemese shot­tar arasyndaǵy aqsha aýdarym­dary­men shektelip tur. Banktiń kelisimin alǵan zaım­dar Almaty men Nur-Sultan qala­laryn­da tek aldyn ala tirkelý arqyly ǵana berilip jatyr. Atalǵan banktiń basqarma tóraǵasy Lázzat Ibragımova birinshe kezekte tótenshe jaǵdaı jarııalanǵan ýaqytqa deıin nesıe alýǵa ótinish berip, satý-satyp alý týraly keli­sim­shart jasap úlgergen klıentterge basym­dyq beriletinin aıtty. Qolda bar derekter boıynsha olar bar bolǵany 35 klıent. Aldaǵy ýaqytta sol klıenttermen ja­saǵan kelisim­sharttarǵa núkte qoıylsa, olar menshik ıesi atanady.

«7 – 20 – 25», «Baspana Hıt», «Orda» ıpote­ka­lyq baǵ­dar­­­lamalary boıynsha nesıe berý ázirge toqtap tur. Sebebi baǵ­darlama boıynsha nesıe beretin bank seriktesterde qajet­ti onlaın-qyzmet ázirge iske qosylǵan joq. 15 sáýirde Reseıde alǵashqy onlaın-ıpo­teka­lyq mámile jasalǵany, satyp alýshy jańa ǵımarattan páter satyp alǵany týraly BAQ-tan qulaǵdar boldyq. Reseı qarjy ınstıtýttary bul jańalyqty ilip áketip, da­mytýǵa kiristi. Jalpy, tóten­she jaǵdaı jyljymaıtyn múlik naryǵyn tyǵyryqqa tiredi deýge bolady. Soǵan qaramastan eptileri birden es jıyp, tyǵyryqtan jol izdep, jaǵdaıǵa beıimdelýge tyrysyp jatyr.

Homsters.kz onlaın ser­vısi­niń menedjeri Zýlfııa Get­manchýk naryqtyń beıim­delýine klıentterdiń psıho­logııalyq jaǵynan da­ıyn bol­maýy da kedergi kelti­rip jat­qanyn aıtty. Naryq asyq­sa da, klıent asyǵar emes. Jal­py, elimizde onlaın-naryq bu­rynnan bar, ony joqqa shy­ǵarýǵa bolmaıdy. Mysaly, OLX arqyly saýdaǵa salynǵan buıymdardyń eń qymbaty – 2 mln teńge shamasynda. Al quny 200 mln teńgeden asyp kete­­tin turǵyn úıdi onlaın-rejim­de satyp alýǵa halyq psı­ho­lo­gııalyq jaǵynan da­ıyn emestigi túsinikti, «aldanyp qalamyn» degen qorqynysh basym. Onyń ústine, naryqta alaıaqtyq áreketter az emes. Klıent kelisimshartqa qol qoımas buryn páterge baryp, bárin óz kózimen kórýge tyrysady. Jańa kórshileriniń kim ekenin bilgisi keledi. Bári oıynan shyqsa ǵana kelisimshartqa qol qoıady. Al karantın kezinde ondaı múmkindik joq. Tipti usynylǵan páterdi beıneformatta kórsetsek te klıent­ter kúmándanady. Biraq qalaı bol­ǵanda da, tótenshe jaǵ­daı jyljymaıtyn múlik nary­ǵyndaǵy oıynshylar men klıent­terdiń onlaın-rejimde jumys isteýge qulshynysyn arttyrǵany anyq.

ALMATY