Premer-Mınıstrdiń orynbasary Roman Sklıar Maqtaaral aýdanynda sý basqan aýyl turǵyndarymen kezdesip, olarǵa Memleket basshysy Qasym-Jomart Toqaevtyń sózin jetkizdi.
«Qazaqstan Prezıdenti Maqtaaral aýdanynyń sýdan zardap shekken birde-bir turǵyny kómeksiz qalmaıtynyn aıtty. Sol sebepti, sizderden tek túsinistik tanytýdy suraımyn. Úkimet tarapynan barlyq qajetti kómek kórsetiledi. Prezıdent Úkimetke О́zbekstandaǵy sý qoımasy bógetiniń buzylýy saldarynan sý basqan aýyldardyń turǵyndaryna jan-jaqty materıaldyq kómek kórsetýdi tapsyrdy», dedi Roman Sklıar.
Keshe Prezıdent osy máselege taǵy da nazar aýdardy. «Úkimet О́zbekstandaǵy sý qoımasy apatynyń saldarynan baspanasynan aıyrylǵan Túrkistan oblysynyń azamattary úshin myńnan astam turǵyn úı salýǵa kirisedi», dep jazdy Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev týıtterdegi paraqshasynda.
Aýdandaǵy jaǵdaıǵa baılanysty arnaıy úkimettik komıssııa qurylǵany belgili. Komıssııa tóraǵasy R.Sklıar, Túrkistan oblysynyń ákimi О́.Shókeev pen quramynda ortalyq jáne jergilikti atqarýshy organdardyń basshylary bar jumys toby Jańaturmys, Jeńis, Fırdoýsı, О́rgebas, Dostyq aýyldarynyń turǵyndarymen kezdesti. Komıssııa shuǵyl túrde shyǵyndy esepteý jumystaryn júrgizetin bolady. Eń aldymen turǵyn úıler qalpyna keltiriledi.
Sonymen qatar ınjenerlik, kólik, áleýmettik ınfraqurylym retteledi. Úkimettik komıssııa tóraǵasymen kezdesýde jergilikti halyq eldi mekendi, turǵyn úılerdi qalpyna keltirýge qatysty óz usynys-pikirlerin jetkizdi. Mysaly, jergilikti kásipker, elge tanymal azamat Erejep Qanaev jańadan salynatyn turǵyn úıge qajet qarjyny baspana ıesine aqshalaı berýdi usyndy. Iаǵnı qarjyny alǵan turǵyn úıin ózi turǵyzýǵa múddeli bolady. Bul oraıda oblys ákimi О́mirzaq Shókeev Arystaǵy apattan keıin úılerdi qalpyna keltirý kezindegi tájirıbeni mysalǵa ala otyryp, óz pikirin jetkizdi. Oblys ákiminiń aıtýynsha, Arysta úı ıesine aqsha berilgenimen ne úı salynbaǵan, ne aqshanyń qaıda jumsalǵany belgisiz bolǵan daýly máseleler de týyndaǵan. Sondyqtan eger qarjy turǵyn úı ıesine bólinetin bolsa, bólshektep berý qajet. Mysaly, irgetasyn turǵyzýǵa bir, odan soń qabyrǵasyn qalaýǵa bólek. Iаǵnı naqty nátıje boıynsha. Árıne turǵyndar tarapynan túsken usynystar saralanyp, aldaǵy ýaqytta naqty sheshim qabyldanady. Sondaı-aq turǵyndar úılerdiń barlyǵyn bir qalypta emes, memlekettik aktide kórsetilgen kólem boıynsha salýdy usynyp otyr. Iаǵnı bir azamattyń 3 bólmeli qorjyn tamy, ekinshi biriniń eki qabatty záýlim úıi jaramsyz bolyp qalǵan bolýy múmkin. Sondyqtan turǵyndar arasynda ár otbasyna 100 sharshy metr úı salynady degen usynyspen kelispeıtinder de bar. Sý basyp qalǵan aýyldardy kóshirý, ıaǵnı basqa jerden turǵyn úıler salý máselesinde de naqty sheshim joq. Bul oraıda turǵyndardyń 70 paıyzy basqa jerden aýyl salýǵa kelisim bergen jaǵdaıda sheshim qabyldanbaq. Bul da asyqpaı, halyqpen birge talqylaýdy qajet etetin másele. Qazirgi tańda sý basqan 5 aýyldyń úsheýi qatty zardap shekken. Osy oraıda 3 aýyldy biriktirip, 500-deı úı salý qajettigi aıtylýda. Al eki aýylda sý barmaǵan nemese ishinara búlingen úıler bar. Mysaly, Fırdoýsı eldi mekeniniń 50 shaqty úıi sýdan aman. Sondaı-aq kezdesýde zardap shekken aýyldarda ár turǵynǵa ótemaqy tólenetini de aıtyldy. Qujaty joq úıler de eskerýsiz qalmaıtyny jetkizildi. Al zeınetker Núrııa Amangeldıeva barlyq turǵyn atynan qazirgi tańda kórsetilip jatqan kómekterge alǵysyn, eldiń birligi men yntymaǵynyń arqasynda búgingi qıyndyq eńseriletinine senimdi ekenin aıtty. Sondaı-aq komıssııa arnaıy tehnıka ákelgen О́zbekstan memleketiniń ókilderimen de kezdesti. Sý astynda qalǵan aýyldardy tazalaýǵa kórshi elden kómekke kelgen 50-ge jýyq tehnıka jumyldyrylady.
Arnaıy qurylǵan úkimettik komıssııaǵa Májilis depýtattarynyń da aıtar usynystary bar. Kúni keshe tómengi palatanyń jalpy otyrysynda depýtat Qudaıbergen Erjan birqatar usynys-pikirlerin jetkizdi. Úkimettik komıssııa Maqtaaral aýdanynda sý alǵan turǵyn úılerge kelgen zalaldy baǵalaýda tek úıdiń salynǵan materıalyna ǵana emes, tekshe metr kólemi men turǵyndar sanyn negizge alǵany jón. Keıbir turǵyndardyń óz múlikterin rásimdep úlgermegenderi de bolady. Osy jaǵdaıdy eskerý qajet. «Jerasty sýlarynyń jaqyn ornalasqanyn eskere otyryp, sý basqan jerlerdi babyna keltirý maqsatynda drenaj júıelerin qoldanýdy qajet dep sanaımyz. Dıqandarǵa egindi qaıta egýge qoldaý joldaryn qarastyra otyryp, onyń ishinde aýylsharýashylyq tehnıka, janar-jaǵarmaımen jedel qamtamasyz etetin jáne olarǵa egistik alqaptarda ýaqytsha panalaýǵa múmkinshilik jasaý kerek. Sonymen birge dıqandarmen aqyldasa otyryp, qysqa merzimde ónim beretin daqyldardy egýdi jáne oǵan kerekti tuqymdardy jetkizip berýdi, keıinnen alynǵan ónimniń satylýyna baılanysty sharalardy iske asyrý kerek dep sanaımyz», dedi Úkimet basshysy Asqar Mamınniń atyna depýtattyq saýaldy jarııa etken Qudaıbergen Erjan. Sonymen qatar depýtattar qazirgi karantın jaǵdaıyn eskere kele, turǵyndarǵa medısınalyq kómek berý máselesine asa joǵary mán berý qajet dep esepteıdi.
Búgingi tańda Maqtaaral aýdanyna kómek elimizdiń túkpir-túkpirinen kelip jatyr. Qazirdiń ózinde munda 150 tonnaǵa jýyq azyq-túlik pen ómirge qajetti barlyq taýar túrleri jınaqtalǵan. Bul qoımadaǵy azyq-túlikter tasqynnan japa shekken turǵyndardan bólek, aldaǵy ýaqyttaǵy úı, jol salatyn qurylysshylarǵa jumsalatyn bolady. Evakýasııa oryndaryndaǵy 3 myńnan astam adamnyń búgingi jaı-kúıi birqalypty. Olardyń barlyǵy medısınalyq tekserýden ótkizilip, jatyn orynmen, kórpe-tósekpen tegis qamtylǵan. Turǵyndarǵa kúnine úsh mezgil tamaq úlestirilýde. Azyq-túlik pen jeke bas gıgıenasyn saqtaýǵa qajetti kerek-jaraqtyń bári jetkizilip berilýde. Evakýasııalyq oryndarda, ıaǵnı, mektepter men kolledj, meshitterde ornalasqan turǵyndar osyndaı qıyn-qystaý kezeńde qol ushyn sozyp jatqan memleket basshylyǵyna, Úkimetke, oblys, aýdan basshylyqtaryna jáne barlyq qazaqstandyqtarǵa shynaıy alǵystaryn aıtýda. Al Fırdoýsı aýylynyń turǵyndary tasqyn sýdyń beti qaıtyp, sý astynda qalǵan úı-jaı men mal-múlikteri jáne egistik alqaptarynyń shyǵyndary óteletindigin estip qýanýda. «Shyǵyn óteledi, dedi oblys ákimi О́mirzaq Shókeev. Ony osynda turyp jatqan barlyǵymyz estip, kóńilimiz ornyna tústi. Úıimizdiń ornyna úı salynsa, egistikke jumsaǵan shyǵyndar ótelse, el rıza. Kún jyly, kútemiz. Qasaqana jasalǵan is emes. Ony kózben kórip otyrǵan soń, kónemiz. Qurylys bastalsa, ózimiz basynda bolamyz, dep qýanyp júrmiz. El aman bolsyn. Kómek jiberip jatqan barsha qazaqstandyqtarǵa myń alǵys aıtamyz», deıdi Fırdoýsı aýylynyń turǵyny Nadır Fahrýddın. Al bes balasyn alyp túnde úıin tastap shyqqan Mahfırat Qurbanova báriniń aman qalǵanyna shúkirshilik etedi. «Mektepte jatyrmyz. Tósek orny tap-taza, balalarǵa kıim-keshek berdi. Tamaq berip jatyr. Bárine rızamyz. Jasalǵan jaqsylyqtaryńyz úshin elime rızamyn!», deıdi kóp balaly ana. Turǵyndardyń sý ortasyndaǵy mal-múlkin polıseıler kúzetýde. Sondaı-aq sý basqan eldi meken oqýshylary evakýasııalyq pýnktterde bilimderin jalǵastyrýda. Sý basqan Jeńis, Nurly jol, Jańaturmys, О́rgebas, Fırdoýsı aýyldaryndaǵy 5 mekteptegi oqýshylar sany – 1638. Mektepke deıingi 6 bilim berý uıymyndaǵy tárbıelenýshiler sany – 425. Evakýasııa oryndarynda balalarǵa qashyqtan oqý boıynsha jaǵdaı jasalyp, «Balapan», «Elarna» telearnalary arqyly oqýlaryn jalǵastyrýǵa múmkindik beretin teledıdarlar ornatyldy. Oqýshylar qajetti keńse zattary, oqý quraldarymen qamtamasyz etilgen. Bos ýaqyttarynda tanymdyq, sporttyq oıyndar oınap, kitap oqýmen aınalysady.
Bilim bóliminiń uıymdastyrýymen mektep psıhologtary zardap shekken aýyl turǵyndary men oqýshylarǵa psıhologııalyq kómek kórsetýde.
Túrkistan oblysy