Bitimgerlik – beıbitshil eldiń basty mıssııasy

Qazaqstan 2017-2018 jyldary BUU Qaýipsizdik Keńesine tu­raq­t­y emes músheci bolyp saı­lan­ǵany belgili. Sol kezeńde elimiz bitim­­gerlik baǵytta kóptegen aýqym­­dy jumys atqardy. Elimiz­diń bitim­gershilik saladaǵy bel­sendi us­tanymy Qaýipsizdik Ke­ńesi jáne ondaǵy jumys organ­­dary tarapynan joǵary baǵa­landy.

Osy saladaǵy jumystyń mańyz­dy baǵyty – Qazaqstan­nyń bó­lim­shesin bitimgerlik operasııa­laryna qatysý aıasyn keńeıtý. Arnaıy mıs­sııaǵa jiberý bary­synda bitim­gerlerdiń qaýipsiz­digin qamta­masyz etý, klı­mat pen epıde­mııalyq jaǵdaı máse­le­leri esepke alyndy. Birqa­tar bitimgerlik operasııasy­na qazaq­standyq áskerı baqylaý­shylar men shtabtyq ofıserlerdi jiberý kózdelgen edi. Osy baǵyt­ta atqarylǵan jumystyń nátı­je­sinde elimizdiń sarbazdary Lı­vandaǵy UNIFIL mıssııasy aıa­synda bitimgerlik operasııalaryna qatysýǵa múmkindik aldy.

Esterińizge salsaq, Jerorta teńi­ziniń jaǵalaýyndaǵy ala­qan­daı Lıvan ishki-syrtqy kúsh­terdiń yqpalymen qarýly shıelenis­terden kóz ashpaǵan-dy. Osy­­ǵan baılanysty BUU-nyń Lı­­vandaǵy ýaqytsha kúshi 1978 jyly naýryzda Lıvan úkime­tine eldegi bılikti qalpyna kelti­rýge kómektesý jáne osy e­lden Izraıl áskerleriniń shyǵa­rylýy úshin qurylǵan-dy. Osy­laısha UNIFIL mıssııasy óz jumysyn bastady.

Búginge deıin Lıvanda bitim­ger­­likpen aınalysý maq­satyn­da elimizden úsh márte sarbazdar attandy. Alǵash ret 2018 jyly 120 jaýynger UNIFIL-diń quramynda Lıvandaǵy ty­nysh­tyqty saqtaý mindetine kiris­ti. Byltyr úshinshi top jolǵa shyq­ty. Jalpy bul mıssııada 42 el­den kelgen 10 myńnan astam sarbaz boryshyn óteıdi.

Qorǵanys jáne geosaıası má­se­lelerdi zerttep júrgen ame­rı­kalyq sarapshy Ýılder Ale­handro Sanchestyń pikirinshe, UNIFIL aıasynda Lıvanǵa júzden asa sarbaz jiberý keıingi jyldary bul baǵyttaǵy jumystyń belsendi atqarylyp jatqanyn kórsetedi.

«BUU derekterine súıensek, qazirgi tańda Qazaqstannyń 128 áskerı qyzmetkeri bitimgerlik mıssııalarymen aınalysady. Iаǵnı osy salaǵa úles qosqan mem­leket­ter arasynda 66-orynda tur. BUU bitimgerlik mıssııa­syna eń kóp úles qosýshy el – Efıo­pııaǵa (6650 sarbaz) qara­ǵanda áldeqaıda az. Áıtse de Qazaqstan – Ortalyq Azııadaǵy basqa elderge qaraǵanda bitimgershilik mıssııasynda kóp qyzmetkeri bar memleket. Máselen, Qyrǵyzstan nebári 12 adam ǵana jibergen. Soǵan qaramastan qazaq sarbazdary UNIFIL aıasyndaǵy mıssııa­syn sátti oryndady deýge tolyq negiz bar», deıdi vashıngtondyq sarapshy Egemen Qazaqstan gazetine bergen suhbatynda.

Ý.Sanchestiń paıymdaýynsha, BUU-nyń bitimgerlik mıssııasyna atsalysý jahandyq turaq­ty­lyqty qamtamasyz etýge, beı­­bit­shilik ornatýǵa jáne ony saq­tap qalýǵa múmkindik bermek.

«Bul kelissózder arqyly ǵana emes, bitimgerlik arqyly da beı­bitshilik ornatatyn memleket retinde halyqaralyq arenada­ǵy Qazaqstannyń ımıdjin kótere­di. Buǵan qosa, qazaq sarbazdary qa­ýipti aımaqta tájirıbesin shyń­­daıdy. Mundaı shynaıy jat­­ty­ǵýǵa daıyndyq arqyly qol jet­kizý múmkin emes» deıdi Ý.Sanches.

Qazir Lıvandaǵy jaǵdaı turaqty. Qalyptasqan ahýal jer­gilikti bılik pen Lıvan­daǵy BUU ýaqytsha kúshteri qolbas­shy­lyǵynyń baqy­laýynda. Qazaq­standyq 3-shi bitimgerlik rotasynyń koman­dıri, maıor Jánibek Nurlanov­tyń aıtýyn­sha, bitimgerlik bazasyn­daǵy jaǵdaı turaqty. Korona­vırýs pandemııasyna baılanysty bazada karantın engizilgen.

Komandırdiń sózine sú­ıensek, bizdiń bitimgerlerdiń mo­ral­dyq-psıhologııalyq jaǵ­­daıy joǵary deńgeıde. Olar bar­lyq qaýipsizdik sharalaryn qatań ustana otyra, «kógildir syzyq» boıynda turaqtylyqty qam­tamasyz etý úshin táýlik boıy jedel qyzmetti júzege asyrý syn­dy óz mindetterin oryndaýdy jal­ǵastyra bermek.

Bitimgershilik mıssııasynyń kún tártibi bekitilgen. Áýeli rota komandıri baqylaý bary­synda qaı jolmen júrý qajetin, qandaı nysandarǵa nazar aýdarý kerektigin túsindiredi. So­dan keıin ár bólim ózine tıe­sili nus­qaýlyqqa saı áreket etedi. Ádette ár bólimniń jartysy qa­zaq­standyq, qalǵany úndi­stan­dyq sarbazdardan quralady.

О́zge eldiń tabıǵatyna beıim­delý, jazylǵan hám jazyl­maǵan zańdarynan habardar bolý ońaı sharýa emes. Bitimger rotasynyń quramynda boryshyn ótep júrgen Eldar Qudaıbergenovtyń aıtýynsha, bastapqyda Lıvanǵa úırený ońaıǵa soqpaǵan.

«Qazaqstannyń kóp bóligi tegis, jazyq jer. Al Lıvan negi­zinen taýly aımaq sanalady. Mundaǵy joldar birde órge kóterilse, birde tómen túse­di. Oıly-qyrly. Keı jerlerde jol óte tar. Alaıda bizdiń júr­­gizýshilerimiz buǵan úırenip ketti», deıdi E.Qudaıbergenov.

Qazaqstandyq bitimgerlik kontın­genti modýldik úlgidegi eki bitimgerlik bazada orna­las­qanyn atap ótken jón. Kún­­de­likti jaıly jaǵdaıy qalyp­tas­qan. BUU tarapynan qamta­masyz etiletin úsh mezgildik tamaq­taný uıymdastyrylǵan. Dene shy­nyq­tyrýmen aınalysý úshin jab­dyqtalǵan sport zaly bar. Min­detterdi oryndaýdan bos ýaqyt kezinde bitimgerler fýtbol, voleıbol, shahmat jáne bılıard oınaıdy. Árkim óz otbasymen beınebaılanys arqyly habarlasa alady.

Bitimgerlik kúshter týraly máselede mynany eskergen jón. Elimizdiń sarbazdary qaqtyǵys órti kúıip turǵan aımaqtarǵa barmaıdy. Ondaı óńirlerge BUU-nyń «Bitimgerlik áleýetiniń daıyndyq júıesinde» ábden ysylǵan ásker jiberiledi.

Sonymen qatar qazaqstandyq sarbazdardy qaqtyǵysqa toly aımaqtarǵa jiberý josparda joq. Kerisinshe, bitimgerlik rotasynyń áleýetin arttyratyn, alaıda daý-janjaly az óńir­ge jiberý kózdelgen. Sebebi bitim­ger­shilik operasııasynyń qaýipti tusy da bar. Eń aldymen, mundaı mıssııalardyń quny adam ómirine teń kelýi múmkin. Máselen, 1995 jyly Tájikstanda bitimgerlik topta boryshyn óteýge barǵan 17 qazaq sarbazy qaza tapqan-dy. Sondaı-aq 2003 jyly Irakta da bir jaýyngerimiz opat boldy.

«Bitimgerlik mıssııasy ádette qaıta qaqtyǵys týyndaýy múmkin óńirlerge attanady. Kez kelgen sátte ahýal shıele­nise túsýi ábden múmkin. BUU derek­terine súıensek, bıyldyń ózin­de uıymnyń 22 bitimger qyzmetkeri qaza tapqan. Byltyr BUU mıssııa­sy 102 adamnan aırylǵan edi. Son­dyqtan bitimgershilik mıssııasynda júrgen sarbazdardyń ómi­rine ár sátte qaýip tónip tu­rady», deıdi Ý.Sanches.

Jalpy, Qazaqstan áskeri bi­timgerlik mıssııalaryna buryn­nan qatysyp keledi. M­á­selen, 2014 jyldan bas­tap eli­­miz­diń 11 ofıseri 12 aı bo­ıy Batys Saharada jáne Kot-d’Ivýar Res­­pýb­lıkasynda BUU mıs­sııa­laryna atsalysqany belgili. Tájik-Aýǵan shekarasyn kú­zet­ken qazaqstandyq sarbaz­dar­­dyń esimderi el jadyn­an shyqp­aı­dy. Osylardy saralaı kele, Qazaq­stan áskerin bitim­gershilik mıs­sııa­larynda táji­rıbeli jasaq boldy dep aıtýǵa tolyq negiz bar.