Batyrdyń urpaǵymyn. Dál osy sóz aıtylǵanda keýdemdi maqtanysh sezimi kernep, el men jer aldyndaǵy jaýapkershiligim arta túsedi. Sebebi, siz de men de sonaý qıyn qystaý zamandardy bastan keshirgen, jaý oǵynyń aldynda keýdesin tosqan, keleshek urpaqtyń beıbit ómiri úshin qanyn tógip, janyn bergen batyrlardyń jalǵasymyz. Búgingi kún sol batyrlardy ulyqtaıtyn, sol halyqtyń birtýar azamattaryn eske alyp, búgingi táýelsiz beıbit kúnniń qadirin túsinetin kún.
Saıaquly Shaltaı (Shaldanbaı) – maıdanger, Uly Otan soǵys ardageri. Atamyz 1923 jyldyń kókteminde Jambyl oblysy Jýaly aýdany burynǵy Shetbulaq qazirgi Qaırat aýylynda dúnıege kelgen. Naqty týǵan kúni belgisiz, keıinirek týǵan kúnin 9 mamyr merekesimen birge atap ótip júrdik.
Atamyz tórt aǵaıyndy úsh ul, bir qyz. 1940 jyly atamnyń týǵan aǵasy Baldanbaı Otan aldyndaǵy boryshyn óteýge ásker qataryna alyndy (maıdannan aman oraldy). Surapyl soǵys bastalǵan ýaqytta atamyz nebári 18 jasta bolǵan eken. Otandy qorǵaýdy boryshy sanaǵan ol aýdandyq áskerı komıssarıatqa baryp, aryz berip, 1941 jyly 3 naýryzda ásker qataryna shaqyryldy. Almaty qalasynda eki aı daıyndyq, Saratov qalasynda 6 aı daıyndyqtan ótip serjant shenimen sol jyldyń qazan aıynda maıdanǵa attanǵan.
«Bir ǵana Stalıngrad maıdanynda qazaq jaýyngerleriniń sany 8280 adam bolǵan eken, keıin bildik» dep únsiz eske alatyn (ul-qyzdarynyń áńgimelerinen). 1942 jyldyń shilde aıynda bastalyp 1943 jyldyń aqpanyna deıin 200 kúnge sozylǵan Stalıngrad shaıqasy fashıstik Germanııanyń tańdaýly áskeriniń tize búgýimen aıaqtalǵan. Dál osy shaıqasta jaý tarapy 1,5 mln-nan astam, Qyzyl Armııa 1 mln 130 myńǵa jýyq adamdarynan aıyrylǵan.
Atamyz 281 atqyshtar polkiniń quramynda Stalıngrad shaıqasynda, Volga, Dneprden ótý soǵystaryna qatysqan. «Eń bir este qalǵan kez fashısterdi qýyp kele jatyp, Dnepr ózeninen ótkende qınaldyq. О́ıtkeni, jaıaý áskerdi arǵy jaǵaǵa ótkizý úshin kópirdiń ornyna eki jaǵaǵa baılanǵan «tros» arqyly ótý kerek boldy. Arǵy betten nemisterde atqylap jatty, kóz aldymyzda talaı jas sarbazdar mert bolyp, sýǵa aǵyp ketti», – dep atamyz estelikterimen bóliskende kózine jas alatyn.
1944 jyly 244 atqyshtar dıvızııasy, 907 atqyshtar polkinde bólimshe komandıri bolǵan. Polk Kıshınev, Odessa qalalaryn azat etti. Keıin 57 armııada vzvod komandıri bolǵan. Moldavııadaǵy Bender qalasyn azat etken shaıqasta atamyz erligimen kózge túsip, Stalınniń «Alǵys hatymen» marapattalǵan. 1945 jyly 51 mehanıkalanǵan tank polkinde bólimshe, vzvod jáne rotany basqarǵan.
Atamyz Stalıngrad, Ýkraına, Belorýssııa, Moldavııa qalalaryn jaýdan azat etýge qatysady. 1945 jyly Moldavııada soǵysty aıaqtap, 1947 jylǵa deıin 61 ásker qatarynda bolǵan. «Eger Japonııa soǵys asha qalatynaı bolǵanda polkti birden sonda jiberýge daıyn turdyq» deıtin atamyz.
Atamyzdyń Uly Otan soǵysynda kórsetken erligi, eńbegi úshin «Uly Otan soǵysy», «Uly Otan soǵysyndaǵy erligi úshin», «Marshal Jýkov», «Za boevye zaslýgı», «Uly Otan soǵysyna – 25 jyl», «Eńbek ozaty» jáne taǵy da basqa 12 medalmen marapattaldy. Sonymen qosa, tyń jerlerdi ıgergeni úshin «Eńbek ardageri» medali jáne eńbekteri úshin maqtaý qaǵazdarymen, aýdan, oblys ákimderiniń «Qurmet» gramotalarymen marapattalǵan.
Saıaquly Shaltaı 1947 jyly 4 naýryzda elge oraldy. Apamyz Ryskúlmen otaý quryp, tórt ul úsh qyz tárbıelep ósirdi. Allaǵa shúkir búginde atamnyń 22 nemeresi, 37 shóberesi bar.
Batyr ardager atamyz 2008 jyly 10 sáýirde 85 jasynda dúnıeden ozdy. Atamyz kishi uly Altynbek pen kelini Nurjamalmen bir shańyraqta turdy. Áýletimizdegi kez kelgen jıyn, qýanyshtar bizdiń úıdi aınalyp ótpeıtin, alystan kelgen qonaq turaqtaıtyn, úlkeni men kishisi sálem berý úshin izdep keletin qara shańyraq bolatyn. Qazirde osyndaı jáne budan keıinde osylaı qala bermek.
Atam dúnıeden ótken kezde men nebári 10 jasta boldym. Atam ekeýmiz bir bólmede uıyqtaıtyn edik. Tańmen jarysa oıanyp alyp, oıyma kelgen suraqtardy qoıyp otyrýshy edim. Atam esh jalyqpastan bárin áńgimelep otyratyn. Sol kezde atam óziniń basynan keshken qyzyqty áńgimelerin, surapyl soǵys ýaqytyn, ǵıbrat alatyn kóptegen áńgimelerin aıtatyn. Qarap otyrsam sol kezder qaıtalanbas, baǵa jetpeıtin baqytty sátterim eken.
Batyrdyń nemeresi atanyp, esimin arqalap júrý men úshin úlken maqtanysh, jaýapkershilik. Biz qazaq degen batyr halyqtyń urpaǵymyz. Bizdiń ótkenimiz barsha qazaqstandyqtyń tarıhy. Beıbit kúndi syılaǵan qany men terin aıamaǵan ata-babalardy ulyqtap, qurmet kórsetý barsha qazaqstandyqtyń paryzy. Osynaý tarıhy men batyrlary bar bizdiń halqymyz baqytty.
9 mamyr – Jeńis kúni, Uly Otan soǵysynyń 75 jyldyǵy qutty bolsyn. Elimiz aman, jurtymyz tynysh, Táýelsizdigimiz máńgi bolsyn!
Saıaquly Shaltaıdyń nemeresi
Shaltaı Erkebulan