Qasym-Jomart Toqaev: Qıyndyqty birge eńseremiz (Memleket basshysy el aldynda turǵan eńseli mindetterdi aıqyndap berdi)

Memlekettik komıssııa qaıta qurylady

Jer-jahanǵa qaýip tóndirgen indettiń elimizde keń taralýyna jol bermeý maqsatynda qurylǵan memlekettik komıssııanyń ju­my­sy qorytyndylanyp, tótenshe jaǵdaı rejiminiń aıaqtalǵany málim boldy. Sońǵy eki aıda qolǵa alynǵan is-sharalar saralanǵan otyrysta sóz tizginin ustaǵan Pre­­zı­­dent Qasym-Jomart Toqaev qaýip-qaterdiń áli beti qaıta qoıma­­ǵanyn, degenmen indettiń sharyqtaý shegi artta qalǵanyn atap ótti.

– Tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jónindegi memle­ket­tik komıssııa aýqymdy jumys atqardy. Halyqtyń densaýlyǵyn qorǵaý, olardyń tabysyn arttyrý jáne bıznesin qoldaý úshin 500-ge jýyq sheshim qabyldanyp, júzege asyryldy. Endi tótenshe jaǵdaı rejimin qamtamasyz etý jó­nindegi komıssııa Ekono­mı­kalyq ósimdi qalpyna keltirý jó­nindegi memlekettik komıssııa bolyp qaıta qurylady. Bú­gin búkil elimizdegi tótenshe jaǵ­daı rejimi aıaqtaldy. Alaıda keı­bir aımaqtarda derttiń tara­lýy báseńdemeı otyr. Indet to­lyǵy­men joıylyp ketken joq. Pan­de­mııa halyqtyń densaý­lyǵy­na áli de qaýipti. Sondyqtan karan­tın­dik shekteýler ár óńir­degi jaǵ­daıdyń jaqsarýyna qa­raı bir­tindep alynady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdenttiń aıtýynsha, kóp­tegen salanyń qyzmeti qalpyna kele bastady. Qazirdiń ózinde 1 mıllıon 100 myńnan asa azamat jumysqa shyqty. Endi elimiz bo­ıynsha dúkenderdiń birazy ashylyp, sán salondarynyń, bilim ortalyqtarynyń taǵy basqa nysandardyń qyzmeti qaıta jandana bastaıdy. Saıabaqtar ashylady. Jolaýshylarǵa arnalǵan áýe tasymalynyń jumysy qalpyna keledi. Buǵan deıin 6 qalanyń áýejaıy ashylǵan bolatyn. Endi oǵan taǵy 7 qala qosylady.

Áıtse de kóptegen shekteýler alynyp tastalǵanyna qaramastan, kúndelikti ómirde saqtyq sharalaryn qatań ustaný mańyzdy bolyp qala bermek. Bul rette Memleket basshysy Úkimet jańa sanıtarlyq erejelerdi daıyndap, engizýi qajet ekenin alǵa tartty. Atap aıtqanda, shaǵyn, orta, iri kompanııalar jańa erejelerge sáıkes jumys isteýi kerek. Áleýmettik araqashyqtyqty saqtaý, kópshilik jınalǵan jerde bet­perde taǵyp júrý qalypty jaǵdaıǵa aınalýǵa tıis. Oblystar ara­syndaǵy kólik qatynasyna qa­tysty shekteýler qala beredi. Qo­ǵamdyq kólikter jartylaı júk­­tememen jumys isteıdi. Jo­laý­shylardan betperde taǵý ta­lap etiledi. Kóshede toptasyp jú­re­tinder 3 adamnan aspaýy kerek. Mem­lekettik qyzmetshilerdiń 50 pa­ıyzy qashyqtan jumys isteı bere­di. Jeke kásiporyn basshylary qansha qyzmetkerdi jumysqa shy­ǵa­ratynyn ózderi anyqtaýǵa tıis.

 Pandemııa áli de qaýipti

– Jurttyń kóbi áli de úıde otyra turǵany durys bolar edi. Bul – eń aldymen, adamdar­dyń qaýip­sizdigine baılanys­ty másele. Jumys ornynda áleý­met­tik araqashyqtyq jáne qatań sanı­tarlyq rejim saqtalýy qajet. In­dettiń ekinshi kezeńi bastalyp ketýi múmkin. Sondyqtan ózi­mizdiń aman-saýlyǵymyzǵa, eń aldymen, ózimiz jaýapty bolýy­myz kerek. Indet qaıta órshi­gen jaǵdaıda Úkimet naqty shu­ǵyl is-qımyl josparyn daıyndaıdy, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysynyń tapsyrmasy boıynsha elimizde daǵdarysqa qarsy sharalardyń eki toptamasy júzege asyrylyp jatyr. 4,5 mıllıonnan asa adamǵa 42 500 teńge kóleminde qarjylaı kómek kórsetilýde. 1 mıllıonnan asa azamatqa azyq-túlik pen turmystyq zattar úlestirilýde. Kommýnaldyq tólemderdiń tarıfi tómendetildi. Ony tóleý úshin asa muqtaj jandar qosymsha kómek alady. 2 mıllıonǵa jýyq azamattyń nesıe tóleý merzimi keıinge shegerildi. Qoljetimdi nesıe berý, kóktemgi egis naýqanyn júrgizý, jumys oryndaryn ashý jáne saqtaý úshin aıtarlyqtaı qarajat bólindi. 700 myńnan asa kompanııa men kásipkerler úshin salyq júktemesi azaıtyldy. Sol arqyly olar 1 trıllıon teńgege jýyq qarjy únemdeýge múmkindik aldy.

Prezıdent jumys barysynda olqylyqtardyń bolǵanyn, indet kóp taralyp, ekonomıkalyq máseleler qatty ýshyǵyp ketke­nin, soǵan sáıkes der kezinde shuǵyl sharalar qabyldanǵanyn aıt­ty. Týyndaǵan kóptegen máse­le qoǵam ókilderiniń belsene qaty­sýy arqyly da sheshilip otyrdy. Budan osy shaq «Halyq úni­ne qulaq asatyn memleket» tujy­rym­damasyn júzege asyrýdyń ­ma­ńyzdy kezeńine aınalǵany kó­rindi.

Qarjy rezervi jetkilikti

– Koronavırýs pandemııasy álemdik resessııanyń basta­lýyna sebep boldy. Tipti uzaqqa sozy­latyn ekonomıkalyq daǵda­rysqa da alyp kelýi ábden múmkin. Jer-jerde protek­sıo­nızm­niń kúsheıýi beleń alýda. Eko­no­mıkanyń tutas salalary toqy­raýǵa ushy­rap jatyr. 400 mıllıon­nan astam kásiporyn bankrot bolýdyń aldynda tur. Álemdegi eńbekke jaramdy ha­lyqtyń jartysyna jýyǵynyń tabysy azaıdy. Sarapshylar jahan ekonomıkasy sońǵy júz jyl ishinde bolmaǵan deńgeıge túsetinin boljap otyr. Osyndaı jaǵdaıǵa qaramastan, elimiz birqatar basymdyqqa ıe bolyp otyrǵanyn aıtqym keledi. Bizde qarjy rezervi jetkilikti jáne memleket qaryzynyń kólemi múmkindigimizge oraılas. Eń bas­tysy, biz jańa ahýal jaǵdaıynda jumyspen qamtamasyz etý jáne ekonomıkalyq tıimdilikti arttyrý úshin resýrstardy qaıda jumsaý kerektigin bilemiz, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev halyq­tyń ómiri men den­saý­lyǵyn saq­taı otyryp, aza­mattardyń tabysyn arttyrý, bıznesti qoldaý já­ne ony damy­tý, bilim jáne ǵy­lym júıe­sin jetildirý kún tárti­binen tús­peıtinin aıta kele, daǵ­darys kezindegi jáne odan keıin­gi da­mýdyń basymdyqtaryna toq­taldy.

– Jýyq arada eń ózekti degen mynadaı máselelerdi sheshýimiz kerek. Birinshisi – Qazaqstan ekonomıkasynyń ózin ózi qamtý deńgeıin arttyrý. Bul úshin qolda bar qýatty shıkizat qory negizinde ónerkásip salasyndaǵy óńdeýdiń tyń tá­sil­derin damytý qajet. Biz Qazaq­stan ekonomıkasynyń keleshek­tegi qurylymyna jańa kózqa­­ras­pen qaraýymyz kerek. Onyń ónerkásip, energetıka, aýyl sharýashylyǵy, qyzmet kórsetý sııaqty basty sala­larynyń rólin aıqyndaǵan jón. Basqasha aıtqanda, shuǵyl túrde ekonomıkanyń jańa qury­ly­myn qalyptastyrýǵa tıispiz. Energetıka sektoryna aıtar­lyq­taı reforma júrgizý qajet. Daǵ­darystan keıin bul sala buryn­ǵydaı bolmaıdy. Orta merzimdegi kezeńde «jasyl energetıkaǵa» bet burý – asa mańyzdy mindet. In­dýstrııalandyrý úderisine qa­tysty ustanymdy qaıta qaraý qajet. Eksporttyq jáne ishki naryqtardaǵy naqty múm­kin­dikterdi aıqyndaýymyz kerek. Bul rette alǵa qoıǵan maqsattardy, ádis-tásilderdi belgilep, ilgerileı túsken jón, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Prezıdent memlekettik satyp alý men kvazımemlekettik sektordaǵy satyp alýdy saýatty paıdalanýdy ekonomıkalyq belsendilikti qalpyna keltirýdiń quraly retinde qarastyrý qajet ekenin alǵa tartty. Otandyq ta­ýar óndirýshilerdi qoldaýǵa baǵyt­talǵan memlekettik satyp alýdyń erekshe tártibi bıyl tamyz aıyna deıin jalǵasyn tabady.

 Agrosektordy qoldaý ulǵaıady

Memleket basshysy agrar­shy­larǵa barynsha qoldaý kórseti­letinin málimdedi. Qazirdiń ózinde iske asyrylyp jatqan forvardtyq satyp alýlarǵa qosa offteık-kelisimsharttardy engizý jáne «QazAgro» kredıtteri boıynsha bereshekti qaıta qurylymdaý jolymen qarjylandyrý tetikteri keńeıtiledi.

Qazaqstanda 1 mıllıon 700 myń jeke qosalqy sharýashylyq bar. Alaıda olardyń ónimderi saýda obektileri arqyly resmı satylmaıdy jáne qaıta óńdeý kásip­oryndaryna túspeıdi. Mem­leket olardan salyq almaıdy, mun­daı sharýashylyqtarda jumys isteıtinder áleýmettik jaǵy­nan qorǵalmaǵan. Osy rette Pre­zıdent Úkimetke «Atame­ken» ulttyq kásipkerler palata­symen birlesip, aýyldaǵy kooperasııalyq jelini damytý úshin «Egis alqabynan – dúken sóresine deıin» atty qanatqaqty jobany birneshe óńirde bastaýdy tapsyrdy. Sodan keıin onyń aýqymyn keńeıtip, 2021 jyldyń ortasyna qaraı tolyqqandy baǵdarlama ázirlenbek. Osy baǵdarlamany júzege asyrý kezinde «QazAgro» arqyly jyldyq mólsherlemesi 6 paıyz bolatyn jeńildetilgen shaǵyn nesıe beriledi. Munda «Damý» qorynyń kepildik berý tásilderin paıdalanǵan jón.

Sondaı-aq turaqty satyp alý jáne satý júıesin qalpy­na keltirý kerek. Jobaǵa qatysý­shy­lardy oqytý jáne olardyń agrar­lyq saladaǵy quzyretin artty­rý isin de qolǵa alý qajet. Munyń bári 2 mıllıonǵa jýyq aýyl turǵynynyń tabysyn kó­beıtýge, otandyq aýyl sharýa­shylyǵy kásiporyndarynyń júk­temesin 53 paıyzdan 70 paıyzǵa deıin arttyrýǵa múmkindik beredi.

– Ekinshiden, biz «Jumyspen qamtý jol kartasy» baǵdar­la­ma­syn júzege asyrýǵa 1 trıl­lıon teńgege jýyq qarjy bó­lip otyrmyz. Bul – qomaqty qara­jat. Ony shaǵyn bıznesti nesıe­leýge de paıdalanýǵa bolady. So­nyń bári quzyrly oryn­dar­dyń baqylaýynda bolyp, to­lyǵy­men maqsatqa saı jumsalýǵa tıis. Osy kúrdeli kezeńde qarjy­lan­­dy­rylyp jatqan jobalar arqyly eń aldymen jańa jumys oryndaryn ashý qajet. Buǵan jumysshylardy barynsha kóptep tartý kerek. Únemi ekonomıkalyq tabys ákeletin nemese adam kapıtalyn damytatyn bastamalar qolǵa alynýy qajet. Osyǵan oraı mektep, aýrýhana jáne basqa da nysandar salynyp, jańǵyrtý jumystary júrgizilýge tıis. Birkelki nysandardyń ár aımaqtaǵy quny óte alshaq bolýyna jol bermeý asa mańyzdy. О́ki­nishke qaraı mundaı jaǵdaı biz­de kóp kezdesedi. Júzege asqan joba­lardyń áleýmettik-ekono­mı­kalyq tıimdiligine taldaý ja­salady, – dedi Memleket basshysy.

Prezıdent, úshinshiden, ekonomıkany damytýdyń, jumyspen qamtýdy kúsheıtýdiń jáne áleý­mettik qoldaýdyń faktory retinde qoljetimdi turǵyn úı salý máselesine mán berdi. Bul rette ol Elbasynyń bastamasymen qolǵa alynǵan «7-20-25» baǵdarlamasy ıpotekalyq nesıelendirýge jáne turǵyn úı qurylysyna úlken serpin bergenin atap ótti.

 Turǵyn úı nesıesi: 5-10-20

– Kezekte turǵan azamattardyń máselesin sheshý úshin turǵyn úı nesıesimen qamtamasyz etý ar­nal­ǵan «5-10-20» jańa jobasyn iske asyrýdy tapsyramyn. Osy­ǵan oraı daǵdarysqa qarsy bólin­gen qarajat esebinen 390 mıl­lıard teńge bólemiz. Bıyl elimizde buryn-sońdy bolmaǵan kólem­de turǵyn úı salynady. Atap aıt­qanda, 15 mıllıon sharshy metr nemese 150 myń páter. Azamat­tarymyzdyń turǵyn úı jaǵ­daıyn jaqsartý – mańyzdy másele. Shyn máninde, bul – Úkimet jumy­syndaǵy strate­gııalyq basym­dyǵy bar baǵyt­tardyń biri. Sol úshin ınstı­týsıonaldyq qury­lymdy jań­ǵyrtý kerek. Úkimet jyl sońyna deıin «Tur­ǵyn­úıqurylysjınaqbanki» aksıo­ner­lik qoǵamy negizinde tolyq­qandy damý jáne qoldaý kórsetý baǵytyndaǵy «Ot­ba­sy bankin» qurýǵa tıis. Bul qury­lym turǵyn úı ese­bin, kezek­ke qoıý jáne úı berý tár­tibin bir ortalyqtan jú­zege asy­ratyn bo­lady, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Buǵan qosa Memleket basshysy azamattarǵa zeınetaqy jınaǵynyń bir bóligin baspana alý úshin paıdalaný jónindegi tapsyrmasyn 1 shildege deıin aıaqtaýdy júktedi.

 Salyq tóleýdegi áleýmettik ádildik

Tórtinshiden, Prezıdent tarapynan áleýmettik ádildik úshin jalaqy men basqa da kiris túrlerine qatysty jeke kiris salyǵynyń údemeli ólshemin engizý máselesin pysyqtaý kerek ekeni nazarǵa alyndy. Mun­daǵy maqsat – eńbekaqy tóleýdiń meılinshe keń taraǵan ári jasyryn tásilin «kóleńkeden» shyǵarý. Eger tıisti salyq mólsheri qysqa­ratyn bolsa, jalaqyny jasy­ryn tóleýdiń qajettiligi bol­maıdy. Halyqtyń tabysy tómendegen qazirgideı jaǵdaıda tuty­nýshy­larǵa nesıe berý naryǵyna monı­torıng júrgizýdi jalǵastyrý mańyzdy. Bul azamattardyń qa­ryz­ǵa belshesinen batýyna jol ber­meý úshin kerek.

– Jańa áleýmettik tólemge qol jetkizý úshin Biryńǵaı jıyn­tyq tólem talap etildi. Atalǵan áleýmettik kómekti alǵan aza­mattardyń 40 paıyzdan astamy Biryńǵaı jıyntyq tólemdi alǵash ret tóledi. Bular – shyn máninde, memlekettik kómekke muqtaj jan­dar. Olardy ekonomıkaǵa barynsha tartý qajet. Osy azamat­tardyń ózimen-ózi qalyp, qaıtadan «kóleńkege» ketýine jol bermeý kerek. Qıyn-qystaý kezeńde memlekettik qoldaýǵa, áleýmettik kómekke, laıyqty zeınetaqyǵa, eń aldymen, zańdy jumys istep, salyq tólegender ǵana qol jetkize alady. Sondyqtan ýaqytsha jumyssyz qalǵandarmen qatar osyndaı azamattar da Úkimet pen ákimderdiń udaıy nazarynda bolýy kerek. Naryqtyq ekonomıka jaǵdaıynda kez kelgen adam jumysynan ýaqytsha aıyrylyp qalýy múmkin. Osyǵan oraı Úki­met eńbek bırjasyna tirkeýdi barynsha jeńildetýi qajet, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

 Ulttyq bıznesti damytýdyń utymdy joldary

Otyrysta jarııa bolǵan be­sinshi basymdyq – ulttyq bıznesti qoldaý. Memleket basshy­sy­nyń aıtýynsha, suranys kólemi azaıyp, aktıvter men kepil­degi mú­liktiń naryqtyq quny tómen­degen jaǵdaıda «Damý» qorynyń ne­sıeni kepildendirý múmkindigin paı­dalaný asa mańyzdy. Qordyń kepildigi Ulttyq banktiń aına­­lymdaǵy qarajatty nesıe­leý baǵdarlamasy arqyly beri­letin zaımdardy qamtıdy. Onyń mólsheri – 600 mıllıard teńge. Qajet bolǵan jaǵdaıda munyń kólemi ulǵaıa túspek. Qarjy naryǵyn retteý jáne damytý agenttigi ekonomıkany nesıeleý kólemin arttyrý úshin prýden­sııalyq shekteýlerdi qysqartý jáne ótimdilikke qysym kórsetýdi azaıtý sharalaryn qabyldady. Bul bank sektorynda shamamen 600 mıllıard teńgeni únem­deýge múmkindik berdi. Atalǵan qarajat el ekonomıkasyn damytý úshin jumsalýǵa tıis. Ýaqytsha prýden­sııalyq qosymsha sharalar ázirleý kerek. Sol arqyly bankterdiń eko­nomıkany nesıelendirý múm­kindigin arttyramyz.

– Mıkro jáne shaǵyn kásip­kerlik salasyna da erekshe kóńil bólý qajet. Bul sala ókilderine bankterdiń standartty ónimderin paıdalaný úshin qatań shekteý qoıylyp otyr. Osyǵan baılanysty «Bıznestiń jol kartasy» baǵdarlamasy aıasynda shaǵyn bıznes úshin arnaıy sharalar qarastyrýdy tapsyramyn. Úkimet pen «Atameken» UKP buǵan bólinetin qarajat kólemin aıqyndaýǵa tıis. Bankter men basqa da qar­jy uıymdary birqatar salaǵa qatys­ty nesıeni qaıtarý merzi­min shegerdi. Jeńildik berilgen mun­daı salalardyń tizimi keńeıtiledi. Bul – bıznesti qoldaýdyń taǵy bir naqty sharasy. Buǵan saýda, óńdeý ónerkásibi, kólik jáne qoıma, qonaqúı jáne tamaqtaný, aqparat jáne baılanys, bilim jáne densaýlyq saqtaý salalary engizilýge tıis. О́ńdeý ónerkásibine basymdyq bere otyryp, ekonomıkany ártaraptandyrý árdaıym negizgi mindetimiz bolady. Bul sektordaǵy uzaq merzimge arnalǵan jobalardy júzege asyrý úshin Qazaqstannyń damý bankine qosymsha qarjy bólý qajet. Sonymen qatar óndirýshilerdiń keńeıtilgen mindettemeleri bo­ıynsha jınalǵan qarajat esebinen О́nerkásipti damytý qoryn qurýǵa bolady. Onyń jumysy bıznesti qoljetimdi nesıemen qamtamasyz etýge baǵyttalady. Mundaı nesıe óńdeý isimen aınalysatyn bola­shaǵy zor kásiporyndarǵa 3 paıyzdan aspaıtyn mólsherleme boıyn­sha beriledi, – dedi Prezıdent.

Qasym-Jomart Toqaev, altynshydan, shetel kapıtaly úshin básekelestik artqan kezde árbir qarjygermen tikeleı jumys isteýge basa mán berý qajet ekenin alǵa tartty. Bul rette ınvestısııa tartyp, qor naryǵyn damytý úshin «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń áleýetin tıimdi paıdalaný baǵyty nazarǵa alyndy.

– Bul memlekettik aktıvterdi jekeshelendirý barysynda asa mańyzdy bolmaq. Sonymen qatar bıznestegi daý-damaılar kezin­de otandyq kásipkerler úshin aǵyl­shyn quqyǵynyń basymdyǵy men «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń arbıtrajyn paıdalaný múmkindigin qamtamasyz etý qajet. Ulttyq kompanııalarymyzǵa tıesili jekelegen qurylymdardy sheteldik zańnamanyń aıasynan «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń quzyryna birtindep kóshirýdi bastaǵan jón. Eger óz kompanııalarymyz basqa el zańnamasynyń quzyrynda bolýdy qalap jatsa, sheteldik ınvestorlardyń senimine ıe bola almaımyz. Úkimet, Syrtqy ister mınıstrligi jáne shetelderdegi ókildikter «Astana» halyqaralyq qarjy ortalyǵynyń ınvestısııalyq salyqtyq rezıdenttigi jónindegi baǵdarlamasyn nasıhattaýǵa kúsh jumyldyrýy qajet. Ortalyq ákimshiligi 2025 jylǵa deıingi jańa strategııany ázirleýde, – dedi Memleket basshysy.

Jetinshiden, Prezıdent kásip­oryndardyń bárin jáne barlyq jumys ornyn saqtaý qıyn ekenin atap ótti. Onyń aıtýynsha, árbir bıznestiń turaqtylyǵyn qamtamasyz etý múmkin emes. Bul – búkil álemge tán jaǵdaı. Sondyqtan tótenshe jaǵdaı rejiminiń engizilýi odan kóbirek zardap shekken ekonomıka sektorlary úshin fors-major bolǵanyn zań júzinde moıyndaý kerek. Bul rette jeke kásipkerler men shaǵyn bız­nes ókilderi sotqa júgingen kez­de tótenshe jaǵdaı rejimi fors-­major retinde moıyndalýǵa tıis.

Sonymen qatar Memleket bas­shy­sy osy kúrdeli kezeńde jeke­menshik pen básekelestikti qorǵaý asa mańyzdy ekenin aıtyp, bıylǵy 1 qazanǵa deıin zańdy tulǵalar men jeke kásipkerlerge qatysty bankrottyq rásimderdi bastaýdy toqtata turýdy tapsyrdy. Bul alaıaq kredıtorlardyń qysym jasaýyna jol bermeý úshin kerek.

 Turalaǵan aktıvterdiń órkenıetti naryǵyn qurý – júıeli sheshim

– Kelesi másele. Osyǵan deıingi daǵdarystardyń saldary­nan bankterdiń balansynda eko­nomıkalyq aınalymnan shyǵyp qalǵan aktıvter sany kóbeıdi. Bankter turalap qalǵan aktıvterdi satý úshin naqty jospar ázirlep, soǵan jaýapty qyzmetkerlerdiń ju­mysyn baqy­laýdy jáne baǵa­laýdy kúsheıtýi kerek. Qarjy na­ry­ǵyn retteý jáne damytý agent­­tigi qaterdiń aldyn alýǵa baǵyt­talǵan qadaǵalaý sharasy ar­qyly bankterdiń qıyndyqqa tap bolǵan aktıvterge qatysty ju­mysyna monıtorıng júrgizýdi jáne baqylaýdy kúsheıtý qajet. Turalap qalǵan aktıvterdiń órke­nıetti naryǵyn qurý – júıeli she­shim. Sekıýrıtızasııa men saqtan­dyrýdyń qarapaıym ári ońtaıly tetigin qalyptastyrý kerek, – dedi Qasym-Jomart Toqaev.

Memleket basshysy azamat­tardy qoldaý men bıznesti damy­týǵa arnalǵan osy jáne basqa da sharalardy júzege asyrý úshin ekonomıkalyq ósimdi qaıta qal­pyna keltirý jónindegi keshendi jos­par ázirlenip jatqanyn, ol jos­par jýyq arada bekitiletinin má­limdedi.

 Jańa talapqa saı júıe kerek

Prezıdent óz sózinde jańa ta­laptarǵa jaýap beretin den­saý­lyq saqtaý jáne bilim berý sala­laryndaǵy túbegeıli ózgeristerge erekshe nazar aýdardy. Ol halyq arasyna juqpaly aýrýdyń taralýyn baqylaý, telemedısınany jáne qashyqtan dıagnostıka jasaý júıesin engizý ádisterin ázirleý; Ulttyq sanıtarlyq-epıde­­mııalyq qyzmetti baryn­sha kúsheıtý, bedeldi ǵalym­dar men sarapshylardy jumyl­dyryp, Bıologııalyq qaýipsizdik jónindegi keńes qurý sııaqty máselelerdi atap ótti.

Buǵan qosa bilim berý isin oń­taıly etý nazarǵa alynyp, bar­lyq oqý oryndarynda sıfrlandyrý jumystaryn aıaqtaý tapsy­ryldy.

Sondaı-aq memlekettik bas­qarý júıesin jańartý mańyzdy baǵyt bolyp belgilendi.

– Ornyqqan jumys tási­li retinde Úkimettiń, mınıstr­likterdiń, ákimdikterdiń túrli jıyndaryn qashyqtan ótkizýdi usynamyn. Qajetsiz rásimderdi, kelisimder men keńesterdi, ýaqyt pen qarajatty shyǵyndaıtyn basqa da sharalardy joıý kerek. Bul tájirıbe eskirdi. Elektrondy úkimet tujyrymdamasynyń mánin qaıta qaraý qajet. Keńes alý, anyqtama alý, ótinish berý jónindegi rásimder onlaın rejimine tolyq kóshirildi. Al «egov» júıesiniń tilin halyq úshin qarapaıym ári túsinikti etý qajet, – dedi Prezıdent.

Jıyn barysynda Qasym-Jomart Toqaev Túrkistan obly­syndaǵy tótenshe jaǵdaıdyń saldaryn joıý máselesine de toqtal­dy. 1 mamyr kúni О́zbekstandaǵy Sar­doba sý qoımasy bógeti buzylyp, odan paıda bolǵan sý tasqynynyń zııany bizdiń óńirge de tıdi. Tehnogendi sıpattaǵy bul tótenshe jaǵdaıdyń saldarynan Maqtaaral aýdanyna qarasty 5 aýyldyń 1 myńnan asa turǵyn úıin sý basyp qaldy. Sondaı-aq 9 eldi mekendi sý basý qaýpi týyndady.

– Shuǵyl qabyldanǵan shara­lardyń arqasynda sý tasqynynyń ári qaraı taralýyna jol bermedik. Qazir sý tasqynynyń zardaptaryn joıý, tazalaý jumystary júr­gizilýde. Qoǵamdyq tártip pen tur­ǵyndardyń dúnıe-múlkiniń saq­talýyn qamtamasyz etý – bas­ty nazarda. Biz aýdannyń kún­delikti tirshiligin qaıta qalpyna keltirý úshin qajetti sharalar qabyldaımyz. Jalpy kúzge deıin qıraǵan úılerdiń ornyna jańa turǵyn úıler salynady. Zardap shekken árbir adamǵa 100 myń teńge kóleminde ótemaqy tólenedi. Mal shyǵyny, tasqynnyń aýyl sharýashylyǵy alqaptaryna tı­gizgen zııany óteledi. Zardap shekken aýdanǵa kómektesip jat­qan azamattardyń bárine rızashy­lyǵymdy bildiremin, – dedi Mem­leket basshysy.

Prezıdent Qasym-Jomart Toqaev sóziniń sońyna qaraı hal­qymyzdyń bekem birligi bárimizge kúsh-qýat beretinin, kez kelgen mindetti oryndaýǵa múmkindigimiz jetetinin aıtyp, bul qıyndyqty da eńseretinimizge senim bildirdi.