SYNDARLY SО́Z, BAIYPTY BAILAM

Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń “Izvestııa” gazetinde jarııalanǵan maqalasy búgingi tańda adam­zat balasyn alańdatyp otyrǵan asa ótkir taqyrypqa – ıadrolyq synaqtarǵa jan-jaqty tyı­ym salý máselesine arnalǵan. Iаdrolyq synaq­tar­dyń zardabyn qyryq jyldan astam ýaqyt boıy tartqan qazaqstandyqtar úshin onyń jan­dy túrshiktirip, qabyrǵany qaıystyratynyn ma­qa­laǵa baılanysty redaksııa poshtasyna túsip jat­qan hat-habarlardan da anyq ańǵarýǵa bolady. Elbasymyzdyń “Alyp aýqymdy álem jáne ıadrolyq qaýipsizdik” degen taqyryppen “Izvestııa” gazetinde jarııalanǵan maqalasy qolymyzǵa Semeı óńirine Birikken Ulttar Uıymynyń Bas hatshysy Pan Gı Mýnnyń keler qarsańynda tıdi. Al bizdiń paıymdaýymyzsha, bul sáıkestiktiń de sebebi joq emes sekildi. О́ıtkeni, Qazaqstan óz táýelsizdigin jarııalaǵan sátten bastap álem deńgeıinde ıadrolyq synaqtarǵa qarsy ún kóterip, dúnıe júzi boıynsha qarsylyq kúnin belgileý jónindegi bastamasy BUU tarapynan qoldaý tapqany belgili. Mártebeli meımannyń Semeıge sapary qarsańynda bir top shet­el­dik jýrnalıster bizdiń ınstıtýtta bolǵan edi. Sondaǵy bir áredikte Elbasynyń maqalasy týraly sóz qozǵalmaı qalmady. Shyndyǵynda ondaǵy tyń oılar ıadrolyq qaýip­siz­dik máselelerine jańasha kóz­qa­raspen qaraýǵa jeteleıdi. Iаdrolyq synaq degendi basynan ótkergen, qııan-keski alapatty kózben kórgen polıgon aýmaǵyndaǵy eldi meken­derdiń turǵyndary úshin Elba­sy­myz osy maqalasynda kótergen tarat­paý salasyndaǵy búgingi ahýal kóńildegi­den kóp tómen jatqany anyq. Nursultan Nazarbaev taratpaý salasyndaǵy kemshin tustardy aıta kelip, ony túzetýdiń ońdy jolda­ry­na oraı óz oılaryn ortaǵa sal­ǵan. Ásirese, Vashıngtonda ótetin ıadrolyq qaýipsizdik jónindegi jahandyq sammıt aldyndaǵy El­ba­sy tarapynan aıtylǵan naqtyly bes usynys sammıtke qatysýshylar tarapynan qoldaý tabatyndyǵyna senimdimiz. Osy oraıda egemen elimiz ke­she­gi Semeı ıadrolyq synaq polı­go­nynyń zardaptaryn seıiltý, odan zardap shekkenderdi saýyqtyrý isi­men turaqty túrde aınalysyp kele jat­qandyǵyn aıta ketkenimiz jón bolar. Semeıde bizdiń ınstıtý­ty­myz­dan tys dıagnostıkalyq orta­lyq, onkologııalyq dıspanser ju­mys isteıdi. Olardyń materıaldyq bazasy elimiz táýelsizdikke qol jetkizgennen bergi jerde nyǵaıa tústi. О́z ınstıtýtymyzǵa keletin bolsaq, onyń irgetasy osydan elý jyl­dan astam ýaqyt buryn dıs­panser retinde qalanǵanymen, sol kezdegimen salystyrǵanda ekeýiniń arasy jer men kókteı. Qazirde biz­diń ǵylymı-zertteý ınstıtýty álem­niń birqatar ǵylym oshaq­tary­men tyǵyz baılanysta. Álemde ıadrolyq qarýdy taratpaý da, onyń buǵan deıingi saldaryn joıyp, zardap shekkenderdi saýyqtyrý isi de bir sát nazardan tys qalmaýy tıis dep bilemiz. Elbasy tarapynan aıtylǵan syndarly sóz, baıypty baılam soǵan jeteleıdi. Qazbek ABSALYQOV, Radıasııalyq medısına jáne ekologııalyq  ǵylymı-zertteý ınstıtýtynyń dırektory,  medısına ǵylymdarynyń doktory, professor. SEMEI. *  *  * Biz soǵysty kórmesek te, aýyr zardabyn tartqan urpaqpyz. Buǵa­na­myz qatpaı jatyp eńbekke ara­las­tyq. Maıdanda jaýmen arys­tan­sha arpalysqan ákelerimizdiń, aǵa­la­rymyzdyń amandyǵyn tilep, tań atqannan kún batqanǵa deıin úl­ken­der­den qalyspaı jumys istep, jeńis­ti jaqyndatýǵa óz úlesimizdi qos­tyq. Tiri jetim atanǵan keshegi bala búginde ata jasyna jetse de alańdaýly. Beıbit kezeńdegi ıadro­lyq synaqtar, Semeı polıgonyn­da­ǵy alapat jarylystar analardyń uıqysyn qashyrdy. Elimizdiń Tuń­ǵysh Prezıdenti Nursultan Nazar­baev osydan 19 jyl buryn Semeı ıadrolyq polıgonyn jabý jónindegi Jar­lyqqa qol qoıyp, myńdaǵan jannyń ómirin ajal tyrnaǵynan arashalap qaldy. Qazaqstannyń ıadro­lyq synaqtarǵa qarsy batyl bastamasy, beıbitsúıgish saıasaty álem jurtshylyǵynyń nazaryn aýdaryp, keń qoldaý tapty. Elba­sy­myz óz sózderinde ıadrolyq qarý­lardy taratpaý jónindegi ustanym­daryn ashyq bildirip, alyp aýqym­dy álemdi ıadrolyq qaýipsizdik aımaqqa aınaldyrý týraly batyl baılamdaryn talmaı aıtyp keledi. N.Nazarbaevtyń “Izvestııa” gazetinde jarııalanǵan maqalasy adam­zat basyna tóngen qaýip-qater­di, qaýipsizdik tetikteriniń jańasha joldaryn durys nusqaı bilgen. Búgingideı jahandaný dáýirinde, ǵalamat tehnologııalar úrdisinde qaýip­sizdik máselesi óte túıindi máse­lege aınalyp otyr. О́ıtkeni, ıadrolyq derjavalardyń adamzatty qyryp-joıatyn qarýlardy qysqar­tý­dyń ornyna ózara básekelestikke túsýi qatty oılandyrady. “Oınaq­ta­ǵan ot basar” degendeı, onyń arty jaqsylyqqa aparmaıdy. Betin aýlaq qylsyn, ıadrolyq soǵys tu­tan­ǵ­an jaǵdaıda jeńimpazdyń, úshin­shi jahandyq soǵys ardage­r­leri­niń bolmaıtynyn, adamzatqa ǵana emes, Jer-anamyzǵa zor qater tónetinin esten bir sát te shyǵar­maýy­myz kerek. Memleket basshy­synyń usynystary Vashıngtonda ótetin ıadrolyq qaýipsizdik jónin­degi jahandyq sammıtte jan-jaqty eskerilip, resmı ıadrolyq elderge erek­she jaýapkershilik júktele­tini­ne senimdimiz. Eń bastysy, osynaý mańyzy zor halyqaralyq basqosýda qarýsyz álemge qadam jasaýdyń naqty is-áreketteri jasalady degen úmitimizdi úzbeımiz. Rústem ÝÁIISOV, Soltústik Qazaqstan oblystyq ardagerler qoǵamy tóraǵasynyń orynbasary.