О́risi keń óner ordasy

1940 jyldary Taldyqorǵan óńirinde Qaratal, Eńbekshi jáne Aqsý kolhoz-sovhoz teatrlary jumys istedi. 1955 jyly Mı­nıstr­ler Keńesiniń qaýlysy negizinde osy óner oshaqtary bi­rigip, Taldyqorǵan oblystyq dra­ma teatry qurylady. Qaýlyǵa sáı­kes qurylǵan memlekettik komıs­sııa burynǵy kolhoz-sov­hoz teatrlarynyń kıim-keshegi, dekorasııasy, býtaforııa, rekvı­zıtteri oblystyq deńgeıdegi óner oshaǵyna berilýine barynsha kóńil bólgen eken. Jıyrma shaqty ártistiń basyn qosqan jańa teatr dırektorlyǵyna mýzykant Kámil Nurymov, bas rejısseri bolyp Jaqyp Ábiltaev taǵaıyndalady. Osy ýaqytqa deıin aýdan kóleminde ǵana óner kórsetip kelgen teatr ujymynyń alǵashqy qoıylymy «Aqan Seri –Aqtoqty» bolady.

Biraq KOKP OK birinshi hatshysy Nıkıta Hrýshevtiń nátı­jesiz reformasy saldarynan 1960 jyly Taldyqorǵan oblysy taraıdy da shyǵarmashylyq ujym Qyzylorda obkomynyń ótinishi boıynsha Syr óńirine qonys aýdaratyn bolady. Bes jyl ishinde 22 qoıylym sahnalap, tájirıbe jınaǵan teatr 1960 jyly 16 naý­ryz kúni Qyzylordaǵa kóship keldi. Obaly ne kerek, Syr jurty óner ujymyn jaqsy qarsy alypty. Kele sala ártisterge baspana berilip, teatr jańadan boı kóter­gen mádenıet úıine ornalasty.

Jańa ujymnyń basshysy Sa­ǵymbek Raqyshev pen bas rejısser Jaqyp Ábiltaev Jetisýdan Ji­bek Baǵysova, Sholpan Báki­rova, Aınataı Janaspaeva, Yrys­taı Adamjanova, Naǵıma Súıin­dikova, Halyq Saýyryqov, Tu­rys­jan Aınaqulov, Ábdiqumar Kánetov, Serik Shotyqov, Ulpataı Baıa­dilova, Qydyrma, Káshıfa Kópbaevtardy bastaı keldi.

Sóz reti kelgende aıta keteıik, Taldyqorǵannyń Úshtóbesinde qu­rylǵan taǵy bir óner ujymy – káris teatry da 1959 jyly Qy­zylordaǵa kóship kelgen edi. Sol jyly Syr jerindegi alǵashqy qoıylymyn «Qozy Kórpesh  –  Baıan sulý» pesasymen ashqan káris teatry ujymyndaǵy Sa En, Kım Den sekildi belgili ónerpazdar qazaq áriptesterimen etene aralasyp, tájirıbe almasyp turypty. Bul teatr 1966 jyly respýblıkalyq már­tebege ıe bolyp, Almatyǵa qonys aýdarady.

Syrǵa qonys tepken óner ujy­my nebári úsh aı ishinde «Abaı» tra­gedııasyn sahnaǵa shyǵardy. Oblystyq partııa komıtetiniń uı­ǵarymymen qoılymdy sahna­laýǵa kómek kórsetý úshin Almaty­dan áıgili teatr rejısseri Asqar Toq­panov shaqyrtylady. Kónekóz kórermender 3 kún qatarynan qo­ıylǵan premerada halyqtyń zal­ǵa syımaı, spektakldi tike­si­nen-tik turyp kórgenin eske alady.

Osydan keıin «Qarakóz» spek­takline rejısser bolyp Alma­tydan arnaıy shaqyrylǵan Men Don Ýk jańa esim – Jibek Baǵy­sovany ashty. Kórkemdik tutas­tyǵynan selkeý sezilmegen qoıylymda Qarakózdi somdaǵan Baǵysova úshin ónerge dańǵyl jol bastalyp edi. «Qarakózde» biri – Asan, biri – Dýlat bolyp oı­naǵan Turysjan Aınaqulov pen Serik Shotyqov Syrdaǵy teatr­dyń alysqa samǵaıtyn qýatyn tanytqan bolatyn. Alǵashqy qada­my sátti bastalǵan óner ujymy­nyń tabysty joly búginge deıin jalǵasyp keledi.

Aǵa býynnyń jolyn ár jyldary kóptegen talantty tolqyn jal­ǵady. 1967 jyly Nartaı Beke­janov esimin ıelengen óner ujy­my talaı bıikterge qol jet­kizdi. Qazir Qazaqstannyń eń­bek sińirgen ártisi Baqytbek Al­pysbaı, Qazaqstannyń eńbek sińir­gen qaıratkeri Kámıla Ábjanova, mádenıet qaıratkerleri Bektemis Botbaev, Zálıpa Tólepova, Al­magúl Artyqbaeva, mádenıet sala­synyń úzdikteri Aıgúl Baıdalıeva men Baqytbek Temirbekov, «Serper» jastar syılyǵynyń laý­reaty Qarlyǵash Aıtjanova, Uǵym Baımahanov, Záýre Kózdibaeva, Syrym Ábdirazaqov, Araı Kó­shim­baev sekildi óner ıeleri teatr­dyń órkendeýi jolynda aıanbaı ter tógip júr. Osydan 6 jyl bu­ryn teatrdan jastar trýppasy qu­rylyp, qazir qoıylymdardan keıingi tolqynnyń tegeýrini anyq baıqalady.

 Sońǵy jyldar bederinde óner ujymy shetel sahnalaryna shyǵa bastady. Syr jerinde turaqty túrde uıymdastyrylyp kele jatqan «Qorqyt jáne uly dala sazy» atty halyqaralyq folklorlyq festıval aıasynda TÚRKSOI uıymynyń qol­daýymen 2012 jyly Túrkııa­nyń Konııa qalasynda ótken «Myń tynys jáne bir daýys» atty túr­kitildes teatrlardyń ha­lyq­ara­lyq festıvaline Torǵaı Nar­dyń «Tóbekóz» spektaklimen qaty­syp, arnaıy dıplommen marapattaldy.

– El ishindegi ótken festı­val­­dar­daǵy tabysymyz bir tóbe. 2014 jyly osy Qyzylorda qala­synd­a Sábıra Maıqanovanyń 100 jyldyǵyna arnalǵan Qazaq­stan drama teatrlarynyń XXII respýblıkalyq festıvaline «Qarakóz» tragedııasymen qa­tysyp, eki nomınasııa ıelendik. Osy jyly teatr Astana qala­synda ótken halyqaralyq tilder festıvali aıasynda Lon­donnan, Sank-Peterbýrgten kelgen óner ujym­darymen qatar Dý­lat Isabekovtiń «Eski úıdegi eki kez­­desý» pesasyn sahnalady. Shetel­dik qonaqtar bizdiń spek­takldi joǵary baǵalap, teatry ujymy festıval jeńimpazy retinde 2015 jyldyń sáýir aıynda Londonda qazaq tilinde spektakl qoıdy. Brıtan koroldik mýzykalyq teatry sahnasyndaǵy bul spektakl talǵampaz aǵylshyn jur­tynyń kóńilinen shyǵyp, olar teatr artısterine aıryqsha iltıpat bil­dirdi, – deıdi teatrdyń kór­kemdik jetekshisi Huseıin Ámir-Temir.

Qazaqstan men Ázerbaıjannyń dıplomatııalyq qarym-qatynas­taryna 25 jyl tolýyna oraı 2017 jyly baýyrlas memlekettiń Baký jáne Shekı qalasynyń kórer­menderine Mırza Fatalı Ahýndzadeniń «Ketpeısiń! Bol­dy, ketpeısiń…» komedııasyn usyn­dy.

Shotlandııa eli Edınbýrg qa­­­la­­synda ótken halyqaralyq «Frındj» óner festıvaline Ǵabıt Músirepovtiń «Qozy Kór­pesh – Baıan sulý» pesasynyń jelisi boıynsha sahnalanǵan «Aqbaıan» dramasymen qatysyp, spektakl rejısseri Huseıin Ámir-Temir, artıster Zálıpa Tó­lepova, Qanat Arhabaevtar Eýropanyń «Altyn kitabyna» endi. Byltyrǵy jyl sońynda teatr­ akademııalyq már­tebe ıe­lendi. Bas­taýyn jer ján­naty Jetisýdan alyp, otaýyn ejel­gi uzandar úni terbegen Syrǵa tik­ken teatrdyń búginde órisi keńeı­di. Talaı bıikti baǵyndyrdy.

Eń bastysy – óner oshaǵynyń oty mazdap janyp tur.

QYZYLORDA