«Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy elimizdiń jańa kezeńge aıaq basqandyǵyn kórsetken qujat boldy. Endi ony áli de bolsa halyq arasynda keńinen nasıhattap, túsindirýdiń mańyzy joǵary. Osy rette biz Parlament Senatynyń depýtaty Erbolat MUQAEVTAN Joldaýdyń mańyzyn asha otyryp, elimizge qatysty ózge de suraqtarǵa jaýap berýin ótingen edik.
«Qazaqstan-2050» Strategııasy – qalyptasqan memlekettiń jańa saıası baǵyty» atty Memleket basshysy N.Á.Nazarbaevtyń Qazaqstan halqyna Joldaýy elimizdiń jańa kezeńge aıaq basqandyǵyn kórsetken qujat boldy. Endi ony áli de bolsa halyq arasynda keńinen nasıhattap, túsindirýdiń mańyzy joǵary. Osy rette biz Parlament Senatynyń depýtaty Erbolat MUQAEVTAN Joldaýdyń mańyzyn asha otyryp, elimizge qatysty ózge de suraqtarǵa jaýap berýin ótingen edik.
– Erbolat Rahmetuly, «Qazaqstan-2050» Strategııasynyń mańyzy nede dep bilesiz?
– Álemdik qarjy daǵdarysy kórsetip bergendeı, qazir kóptegen elderde ony eńserý baǵytyndaǵy jumystar jalǵasyp jatyr. Al elimiz sol daǵdarysqa aldyn ala daıyndalǵandyqtan, onyń qıyndyqtaryn aınalyp ótti desek bolady. Árıne, onyń salqyny tıgeni anyq. Biraq kóptegen elderge qaraǵanda, daǵdarys bizde qatty sezilgen joq. Eldegi turaqtylyq jáne de halyqtyń turmystyq jaǵdaıynyń jyl sanap jaqsarýy sonyń jarqyn aıǵaǵy.
Elbasy Nursultan Nazarbaev uzaq merzimdi strategııany jarııa ete otyryp, damýymyzdyń onjyldyqtarǵa arnalǵan baǵyt-baǵdaryn aıqyndap berdi. Prezıdenttiń kóptegen bastamalary ýaqyt óte kele óziniń ómirsheńdigin dáleldegen joq pa, muny da sonyń zańdy jalǵasy dep qarastyrǵan jón.
– «Qazaqstan-2030» Strategııasynyń kóptegen mindetteri merziminen buryn oryndaldy. Osy rette mine dep kórsetetin jetistikterimiz qaısy?
– 21 jyl ishinde kóptegen jetistikterge jettik. Tipti keńestik dáýirde osynshama áleýmettik nysandar salynǵan joq. 70 jyl ishinde boı kótermegen nysandar táýelsizdiktiń 21 jylynda eki-úsh esedeı kóp salyndy. Qazir qaı aýylǵa barsań da keremet balabaqsha, mektep, aýrýhana, mádenıet úıi kezdesedi. Munymen qosa, kóptegen eldi mekender taza aýyzsýmen, kógildir otynmen qamtamasyz etilýde. Elbasynyń erekshe aıtyp otyrǵany áli de órkenıetti elder qataryna qosylý úshin bilim men ǵylymǵa erekshe kóńil bólýimiz kerek.
– Alda turǵan mindetterdiń ishinen siz mynany aldyńǵy kezekte júzege asyrý kerek dep bóle-jaryp aıta alasyz ba?
– Adam balasy tutynatyn zat nemese kıim birneshe jylǵa jaraıdy, al azyq-túlik kúndelikti suranysta. Azyq-túlikpen eń aldymen, qazaqstandyqtardy tolyq qamtamasyz etý jaǵyn oılastyrǵanymyz jón. Bala týýdy arttyrýymyz úshin memleket tarapynan kóp qarjy bólip, kópbalaly otbasylardy qoldaýymyz qajet. Sonymen qosa, balalarymyzdy bilikti mamandar etip oqytyp, tárbıelep shyǵarý jaǵy jetispeı jatyr. Bir kezderi kásiptik-tehnıkalyq arnaıy oqý oryndarynda eki-úsh jyl oqyǵan balalar arnaıy mamandyq alyp shyǵatyn. Olarǵa arnaıy stıpendııa tólenetin. As-sýmen, jataqhanamen qamtamasyz etiletin. Solardyń ishinen keremet jumysshy kadrlar shyqty. Qazirgi kezde eki qolǵa bir jumys taýyp júrgen de negizinen solar.
Údemeli ındýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlama aıasynda salynyp jatqan kóptegen óndiris oryndaryna jumysshy kadrlar jetispeıdi. Osy máselege qatysty bolashaqta nendeı zaýyt, fabrıkalar salynady, eń aldymen, osy jaǵyn baǵamdap alǵan jón. Soǵan sáıkes mamandar daıarlaý qajet. Kóptegen joǵary oqý oryndaryn ashqanymyzben jumysshylar daıarlaý jaǵyn umyt qaldyrdyq. Endi máseleniń osy jaǵyn oılastyrýymyz kerek. Bilim jáne ǵylym mınıstrligi birqatar sharalardy júzege asyryp jatyr, alaıda bul máselege júıeli túrde kirisken jón.
– О́zińiz de bir kezderi eńbek jolyn ustazdyq etýden bastaǵan ek ensiz. Qazirgi bala oqytý jaǵy qandaı deńgeıde der edińiz?
– Men fızıka pániniń muǵalimimin. Iá, ómir jolymdy muǵalimdikten bastadym. 1984 jyly joǵary oqý ornyn bitirip, mektepke kelgenmin. Qazir qarap otyrsaq, muǵalimderdiń 80 paıyzy áıel adamdar. Er adamdar nege mektepterge barmaıdy, óıtkeni, jalaqysy az. Mektepterde jas er muǵalimderdi bir jarym nemese eki stavkamen qamtamasyz etý jaǵy eskerile bermeıdi. Jas muǵalim túske deıin úsh saǵat, tústen keıin taǵy osynshama ýaqyt sabaq berýge shamasy jetedi. Sonda onyń jalaqysy 100 myń teńgedeı bolar edi. Mine, osyndaı amaldarmen er muǵalimderdi mektepterde ustap qalýǵa bolar edi. Jýyrda elektrık bolyp júrgen bir jigitten mamandyǵyn suradym. Sóıtsem, ol joǵary oqý ornyn bitirgen muǵalim, mamandyǵy fızık eken. Buryn muǵalim bolǵan ol qazir jeke kompanııada elektrık eken, jalaqyny muǵalimnen eki ese kóp alatyn kórinedi. Olaı bolsa, bizge de muǵalim bedeli men jalaqysyn kóterý jaǵyn oılastyrýymyz qajet.
– Elimiz Reseı jáne Belarýspen tyǵyz ıntegrasııaǵa bet burdy. Arty qalaı bolar eken, degen suraq qazir kópshiliktiń kókeıinde júrgeni anyq. Sizdiń bul máselege kózqarasyńyz qandaı?
– Keden odaǵy men Birtutas ekonomıkalyq keńistik o basta Elbasynyń bastamasymen júzege asqany barshaǵa málim. Elbasynyń «Bizder óz-ózimizdi tolyq qamtamasyz etý úshin halqymyzdyń sany 25 mıllıondaı bolýy kerek», degeni bar-dy. Halyqtyń sany neǵurlym kóp bolsa, óndirilgen ónim soǵurlym ótimdi. Básekege qabiletti bolýymyz úshin ishki suranysty arttyrý da halyq sanymen tyǵyz baılanysty. Olaı bolsa, Qazaqstan, Reseı jáne Belarýs bolyp birigip, álemdik básekede óz ornymyzdy tabýǵa talpynýymyz óte oryndy.
Ekinshiden, kópshiliktiń kóńilindegi túıtkildiń negizsiz ekenine Elbasynyń «Qazaqstan-2050» Strategııasyndaǵy basymdyqtardan kóz jetkizesiz. Keden odaǵynyń artyqshylyqtary jańa uzaq merzimdi baǵdarlamalyq qujatta taıǵa tańba basqandaı etilip, jan-jaqty aıtylǵan.
– EKSPO-2017 halyqaralyq kórmesin ótkizý orny retinde Astana qalasynyń tańdap alynýy elimiz úshin asa mańyzdy oqıǵa boldy. Elbasynyń sózimen aıtqanda, EQYU Sammıtin ótkizýden de salmaqty jeńisimiz bolyp shyqty. Buǵan alyp-qosaryńyz bar ma?
– Mundaı sheshimniń qabyldanýyn, árıne, álemdik qoǵamdastyqtyń Qazaqstandy tanyp, moıyndaǵany dep túsingenimiz jón. Elimizge shamamen 5 mıllıon adamnyń kelýimen qosa, solardyń aqshalary, mádenıeti men jańa tehnologııalary da ere keledi dep qabyldaǵanymyz abzal. Biz oǵan jan-jaqty ári tııanaqty daıyndalamyz dep oılaımyn. Indýstrııalyq-ınnovasııalyq baǵdarlamalar aıasynda da kóptegen sharýalar atqarylýy tıis. О́ıtkeni, Astana tórinde kóptegen pavılondar, qonaq úıler salynyp, joldar jóndeledi jáne de jańa ınfraqurylymdar iske qosylady. Mine, munyń barlyǵy elimizdiń erteńin eńselendire túsýge úles bolyp qosylatyn dúnıeler. Jáne bul áleýetimizdi arttyrýǵa septigin tıgizetin bolady. О́ıtkeni, áleýetti arttyrý basty baǵytymyz bolǵanda ǵana elimiz dittegen maqsatyna jete alady.
– Áńgimeńiz úshin rahmet.
Áńgimelesken
Asqar TURAPBAIULY,
«Egemen Qazaqstan».