Arheografııa jáne derektaný ulttyq ortalyǵy Memlekettik hatshy Marat Tájınniń tóraǵalyǵymen ótken Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq tarıhyn zerdeleý máselesi boıynsha vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysynyń hattamasyna sáıkes tıisti tapsyrmalardy iske asyrýda.
Arheografııa jáne derektaný ulttyq ortalyǵy Memlekettik hatshy Marat Tájınniń tóraǵalyǵymen ótken Qazaqstan Respýblıkasynyń Ulttyq tarıhyn zerdeleý máselesi boıynsha vedomstvoaralyq jumys tobynyń keńeıtilgen otyrysynyń hattamasyna sáıkes tıisti tapsyrmalardy iske asyrýda.
Aǵymdaǵy jyly Ortalyq qyzmetkerleri B.T.Janaev, I.V.Erofeevanyń Qalmaq Respýblıkasynyń Ulttyq muraǵatyna (Elısta) jáne J.M.Tólebaevanyń О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń qoljazbalar qoryna (Tashkent) ǵylymı issaparlary uıymdastyryldy.
Ǵalymdar birinshi kezekte Qazaqstan tarıhynyń az zerttelgen máselelerine kóńil aýdardy. Osy ýaqytqa deıin Qalmaq Respýblıkasy Ulttyq muraǵatynyń qujattyq materıaldary qazaqstandyq zertteýshilerdiń nazarynan tys qalyp kelgen. XVII-XVIII ǵǵ. qazaq jáne qalmaq halyqtarynyń áskerı qaqtyǵystarynyń ǵana emes, dıplomatııalyq jáne gýmanıtarlyq ózara qarqyndy baılanystarynyń kezeńi bolyp tabylady.
Issapar barysynda Ulttyq ortalyq qyzmetkerleri qalmaqtardyń Edil-Jaıyq ózenderi aralyǵynan 1771 jyldyń qysy-jazynda Shyńjańǵa jappaı qonys aýdarǵanǵa deıingi qazaq-qalmaq qarym-qatynastary týraly XVIII ǵasyrdaǵy muraǵattyq qujattardyń edáýir keshenin anyqtady. Anyqtalǵan qujattar kesheniniń arasynda mańyzdy derek retinde qazaq handary Ábilhaıyr men Ábilmámbettiń, sondaı-aq, Orta júzdiń áıgili tarhany jáne batyry Jánibek Qoshqarulynyń (1751 j. qaza bolǵan) qalmaq hany Dondýk-Dashıǵa (1741-1761 j.j.) jazǵan hattaryn ataýǵa bolady. Bul qujattar aǵymdaǵy jyly shyǵarylatyn «Epıstolıarnoe nasledıe kazahskoı pravıasheı elıty. 1675-1879 gg.» atty eki tomdyq qujattar jınaǵynda, sondaı-aq, ««Mejdý vsemı starshınamı znatneıshıı». Istorııa jıznı ı deıatelnostı pervogo kazahskogo tarhana Janıbeka Koshkarýly» kitabynda jarııalanady. Sonymen qatar, Qalmaq Respýblıkasy Ulttyq muraǵaty basshylyǵymen kelesi jyly «Istorııa Kazahstana v dokýmentah ı materıalah» atty almanahtyń tórtinshi shyǵarylymynda XVIII ǵasyrdaǵy qazaq-qalmaq qarym-qatynastary týraly professor N.N. Palmovtyń jaryq kórmegen eńbekterin birlesip jarııalaý týraly kelisimge qol jetkizildi.
О́zbekstan Respýblıkasy Ǵylym akademııasy Shyǵystaný ınstıtýtynyń qoljazbalar qoryna (Tashkent q.) jasalǵan ǵylymı sapardyń basty mindeti joǵaryda atalǵan ınstıtýttyń qorynda saqtalǵan orta ǵasyr men jańa dáýirdegi Qazaqstan tarıhynyń ártúrli aspektidegi mańyzdy da tolyq málimetterin qamtıtyn arab tildi derekter keshenin anyqtaý bolatyn. Shyǵystaný ınstıtýtynyń qoljazbalar qory 40 myńnan astam shyǵarmalar tizimin qamtıtyn 18 myń tomdyq kóptegen shyǵystyq qoljazbalar toptamasynan turady. Derekterdiń jazylǵan ýaqytyna qaraıtyn bolsaq, olar H ǵasyrdan HH ǵasyrdy qosa alǵandaǵy myńjyldyq kezeńdi qamtıdy. Qor únemi tolyqtyrylyp otyratyn 26000-nan astam arab tildi qoljazba men 39000 baspa kitaptan turady. Instıtýttyń qoljazbalar qory álemdegi eń baı qoljazbalar qoımasy retinde IýNESKO tizimine, «Pamıat mıra» tizilimine engizilgen.
Jumystyń maqsatyna sáıkes basty nazar árbir jeke qaralatyn arab tildi derekkózderdi qamtıtyn naqty materıaldardy anyqtaýǵa bólindi. J.M.Tólebaeva Ortalyq Azııada, Iranda, Aýǵanstanda, Úndistanda jazylǵan, Qazaqstan tarıhy men mádenıetine qatysty naqty materıaldardan turatyn arab tildi derekkózderdi zerttedi. Derekkózderdi taldaý kezinde Qazaqstan tarıhynyń ejelgi jáne orta ǵasyrdaǵy tarıhyn zerdeleýdegi aqtańdaqty joıýǵa negiz bolatyn jazba eskertkishterdiń mazmunyn ashýǵa, jańa jáne qajetti derekterdi anyqtaýǵa erekshe nazar aýdaryldy. Ásirese, túrikterdiń shyǵý tegi, quramy, kásipteri, ádet-ǵuryptary jáne salt-dástúrleri týraly málimetterden turatyn shyǵarmalar mańyzdylyǵymen erekshelenedi. Bul málimetter qazaq halqynyń etnogenezi máselelerin jáne qalyptasý tarıhyn zertteýde qundy bolyp tabylady.
Ulttyq tarıhty zerdeleý boıynsha vedomstvoaralyq jumys tobynyń otyrysynda qoıylǵan máselelerdi iske asyrý aıasynda Arheografııa jáne der