Aıagóz qalasyndaǵy psıhonevrologııalyq patologııasy bar balalarǵa áleýmettik qyzmet kórsetý ınternatynan taǵy da shý shyqty. Mekemede 4 balanyń kóz jumǵany belgili boldy. Taǵy da dep otyrǵanymyz, byltyr osynda tárbıelenetin úsh balanyń zorlyq kórgeni jaıynda aqparat tarap, sońynan «jalǵan aqparat taratty» dep mekemeniń burynǵy qyzmetkeri jaýapqa tartylǵan-dy.
Árıne tórt birdeı balanyń ólimi – alańdatarlyq jaǵdaı. Buǵan deıin olardyń qyzylshadan kóz jumǵany týraly aqparat taraǵan edi. Alaıda osy oqys oqıǵaǵa baılanysty oblys ákimi Danıal Ahmetovtiń tapsyrmasymen qurylǵan vedomstvoaralyq komıssııa músheleri muny joqqa shyǵaryp otyr. Komıssııa músheleriniń sózine sensek, balalardyń ólimine asqynǵan komorbıdti fon, týa bitti patologııa, kaheksııa sebep bolǵan. «2 mamyr kúni bas ınfeksıonıst dárigerdiń tóraǵalyǵymen komıssııa baryp, tekseris júrgizip, 98 balany medısınalyq tekseristen ótkizdi. Balalardyń tamaǵy toq, olarǵa barlyq qyzmet kórsetilgen. Balalar qyzylshadan da, aǵzanyń álsireýinen de kóz jumbaǵan, tekserý áli júrgizilip jatyr», deıdi oblystyq Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń basshysy Jasulan Sársebaev.
Bul tórt bala kim? 20 mamyrda О́skemende osy jaǵdaıǵa baılanysty arnaıy brıfıng ótkizgen oblys ákiminiń orynbasary Álisher Marhabattyń aıtýynsha, 4 balanyń ata-anasy «baýyr etterinen» bas tartqan. Olar bir aıdyń kóleminde ártúrli týa bitti aýrýlardan kóz jumǵan. Alǵashqysy 2008 jylǵy ul 2 sáýirde, keıingisi 2009 jylǵy ul 11 sáýirde, 2006 jylǵy ul 20 sáýirde jáne sońǵysy 2012 jylǵy qyz 29 sáýirde bul pánımen qosh aıtysqan. «Is ishki ister organdaryna tapsyryldy. Jaýapty adamdar tergelýde. Qazirdiń ózinde mekeme dırektory, dırektordyń orynbasary jáne basqarmadaǵy tikeleı jaýapty bólim mamany qyzmetten shettetildi. Komıssııa qazirgi ýaqytta beınebaqylaý jáne basqa da tásilder arqyly tekseris júrgizip jatyr», deıdi oblys ákiminiń orynbasary.
Ishki ister mınıstrligi Aıagózdegi keleńsiz jaǵdaıǵa Qazaqstandaǵy balalar quqyqtary jónindegi ýákil Arýjan Saınnyń áleýmettik jelidegi dabylynan keıin nazar aýdaryp, is qozǵaǵan bolatyn. Budan soń Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstrligi máseleniń ózektiligine mán berip, elimizdiń ár óńirinde ornalasqan medısınalyq-áleýmettik kómek kórsetetin 113 mekemege tekserý júrgiziletinin málimdegen-di.
«Shaǵyn qalada ornalasqan ınternattyń qyzmetkerleri jumyssyz qalamyz ba dep shyndyqty aıtýdan qorqady. Byltyrdan beri bul mekemeniń basy daýdan arylmaı tur. Internattyń burynǵy dırektory prokýratýranyń usynymynan keıin «óz erkimen» jumystan ketkenimen, Aıagóz aýdandyq aýmaqtyq áleýmettik kómek kórsetý ortalyǵyna dırektor bolyp taǵaıyndalypty. Bizde ókinishke qaraı, osyndaı mekemelerde oqys jaǵdaılar oryn alyp, balalar quqyǵy aıaqqa taptalyp jatyr. Qanshama tekseristen eshqandaı nátıje joq. Ári ketse, basshysy bir mekemeden osy júıedegi bir mekemege jumys aýystyrady. Meniń alańdaıtynym, ınternattaǵy ata-anasy joq balalardyń quqyǵyn qorǵaý qıyn. Janynda qorǵaıtyn adamy da joq. Mundaı mekemeler oblys ortalyǵynan shalǵaıda ornalasqandyqtan jumysyn baqylaý ońaı emes. Sondyqtan osyndaı mekemelerdi oblys ortalyqtaryna nemese iri qalalarǵa kóshirý kerek dep esepteımin. Sonda óńirdegi basshylar, basqarma, departament jetekshileri, úkimettik emes uıymdar, prokýratýra, qoǵam belsendileri jaǵdaıdy baqylap, balalardyń ómirine aralasar edi» dep jazdy Arýjan Saın óziniń Feısbýktegi paraqshasynda.
Keıbir buqaralyq aqparat quraldarynda (naqtyraq aıtsaq, Total.kz saıtynda) ınternattyń balalaryna qyzyl ýyldyryq, qaqtalǵan aqserke, záıtún maıy, kofe, mıneraldy sý, jemis-jıdek pen kókónistiń 25 túri sekildi qunarly taǵam túrleri satyp alynǵandyǵy jaıynda da jazylǵan-dy. Máselen, 2016-2020 jyldar aralyǵynda ınternatqa 6 mıllıon teńgege qyzyl ýyldyryq satyp alynypty. Kópshiliktiń kóńilin kúpti qylǵan osy saýaldy brıfıngte jýrnalıster oblystyq Jumyspen qamtý jáne áleýmettik baǵdarlamalardy úılestirý basqarmasynyń basshysy Jasulan Sársebaevqa qoıǵanda: «Kez kelgen memlekettik satyp alýdyń túrleri memlekettik mekemelerde ashyq júrgiziledi. Internattaǵy memlekettik satyp alýǵa keletin bolsaq, mınıstrliktiń buıryǵynda qara, qyzyl ýyldyryq sııaqty taǵamdar normada bar. Bul norma 2015 jyly Densaýlyq saqtaý mınıstrligi men Eńbek jáne halyqty áleýmettik qorǵaý mınıstriniń qaýlysymen bekitilgen», dep qysqa qaıyrdy.
Basqarma basshysy «Internattaǵy balalardyń tamaǵy toq, olarǵa barlyq qyzmet kórsetilgen» dep otyrǵanymen, 22 mamyrda Nur-Sultan qalasynda onlaın formatynda ótken vedomstvoaralyq komıssııa otyrysynda buǵan qarama-qaıshy pikirler aıtyldy. Osy jıynda Ulttyq preventıvti tetik qatysýshylarynyń Aıagózdegi ınternatta júrgizgen tekserýleriniń qorytyndysy jarııalandy. Otyrysta sóz alǵan Densaýlyq saqtaý mınıstriniń orynbasary Lıýdmıla Bıýrabekova ınternattaǵy kóz jumǵan tórt balanyń densaýlyq jaǵdaıy durys baqylanbaǵanyn, olar aýdandyq aýrýhanaǵa der kezinde jetkizilmegenin aıtty. «Jergilikti jerdegi medısınalyq kómek kórsetý barysynda eshqandaı aqaý bolǵan joq. Biraq balalar aýyr patologııamen aýyr jaǵdaıda qabyldanǵandyqtan, kóptegen aǵzalyq dert saldarynan kóz jumǵan. Aıagózdegi ortalyqta kóptegen kemshilikter anyqtaldy. Mekemede stasıonarlyq kómek kórsetýge lısenzııa bar bolǵanymen, ǵımarattyń ózi standartqa saı kelmeıdi. Terapevt-dáriger balalardy ózi qabyldap, ózi tekseredi. Balalardyń kúndelikti qaralatynyn aıǵaqtaıtyn qujattar joq. Eshqandaı qujattama júrgizilmeıdi, sol sebepti balalardyń tekserilgen, tekserilmegenin naqty aıtý qıyn. Qazir táýelsiz sarapshylardyń qatysýymen tekseris júrip jatyr» deıdi vıse-mınıstr.
Al Qazaqstandaǵy adam quqyqtary jónindegi ýákil Elvıra Ázimovanyń aıtýynsha, Aıagózdegi ınternat talaptarǵa saı kelmeıdi. «Internat 1985 jyly salynǵan burynǵy balabaqsha ǵımaratynda ornalasqan. Tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa qyzmet kórsetýge arnalmaǵan. 2007 jyly qosymsha turǵyn úı qurylysy salynǵan. Biraq ol nysan da ortalyq qyzmetine beıimdelmegen. Munda tirek-qımyl apparaty buzylǵan balalarǵa eń qajetti basseın joq. Sport zaly jertólede ornalasqan. Jaryǵy men aýa almasýy syn kótermeıdi. Sport zal eresekterge arnalǵan qural-jabdyqtarmen jabdyqtalǵan. Ashana dálizde ornalasqan. Kelip-ketýshiler tamaq iship otyrǵan balalardyń kóńilin aýdarady. Durys jabdyqtalǵan balalarǵa arnalǵan oıyn alańy, pandýstar joq. Ǵımaratta ekinshi qabattan birinshi qabatqa túsetin lıfti ornatylmaǵan. Tekserýshi organdardyń tarapynan baqylaý álsiz. Sebebi mekeme tym shalǵaıda ornalasqan. Ulttyq preventıvtik tetik qatysýshylarynyń paıymynsha, ınternatta tárbıe jumystary jetkiliksiz júrgiziledi. Balalardyń jas erekshelikterin eskeretin tárbıelik sharalar sany óte az. Balalardyń quqyqtary buzylǵandyǵyn aıtarlyq múmkindikteri joq. Olardyń quqyqtary qalaı qorǵalatyndyǵy jáne olardyń keri baılanysty qalaı alatyndyǵy túsiniksiz. Sondyqtan Ulttyq preventıvtik tetik qatysýshylary «Mekeme óz beıinine saı kelmeıdi, ınternatty oblys ortalyǵyna kóshirgen durys» degen qorytyndyǵa keldi», deıdi ol.
Bul usynysty Bilim jáne ǵylym mınıstri Ashat Aımaǵambetov te qoldap otyr. «Vedomstvoaralyq komıssııanyń atynan biz Shyǵys Qazaqstan oblysynyń ákimdigine barlyq usynystardy, onyń ishinde mekemeni oblys ortalyǵyna kóshirý máselesin qarastyrýdy tapsyramyz. Úlken qaladan alys óńirlerde balalardyń densaýlyǵy úshin mańyzdy qyzmetterdi kórsetýde úlken qaýip bar» deıdi mınıstr.
Kóz jumǵan tórt baladan bólek ınternattyń birneshe qyzmetkeri men tárbıelenýshileri ınfeksııalyq aýrýlarmen aýdandyq aýrýhanaǵa túskeni týraly da aqparat shyqqan-dy. Ákimdik ókilderi brıfıngte muny rastap, 9 tárbıelenýshi men 2 qyzmetkerden qyzylsha anyqtalǵandyǵyn jetkizdi. Olardyń sózinshe, aýrýdy ınternatqa karantınge deıingi ýaqytta mekeme qyzmetkeri ákelgen. Qazirgi ýaqytta qyzylsha juqtyrǵandar emdelip shyqqan.
Aıta keteıik, bul ınternatta psıhonevrologııalyq patologııasy bar 18 jasqa deıingi balalar tárbıelenedi.
Túıin
Aıagóz qalasyndaǵy psıhonevrologııalyq patologııasy bar balalarǵa áleýmettik qyzmet kórsetý ınternatyndaǵy jaısyz jaǵdaı kúlli eldiń nazarynda tur. Ártúrli quzyrly oryndar tarapynan tekserýler júrgizilip jatyr. Jaqyn arada tıisti sheshim qabyldanady dep senemiz.
Shyǵys Qazaqstan oblysy