1 qazan – halyqaralyq Qarttar kúni

 

Qurmetti otandastar!

Sizderdi BUU Bas Assambleıasy qarttar kúni dep jarııalaǵan, búgingi meıirim men izgilik merekesimen shyn júrekten qut­tyqtaımyn.

Aldyńǵy býyn aǵa-apalarymyzǵa, eren eńbek úlgisin kórsetip ketken arda­ger­lerimizge osy bir qaıyrymdylyq pen danalyq kórinisi ispetti jarqyn mere­kelerińiz qutty bolsyn deımiz.

Sizder keıingi urpaqty izgilik pen meıir­bandylyqqa, Otanymyzǵa adal qyz­met etýge, aınaladaǵy adamdardyń ómir­ge, qoǵamǵa degen oń kózqarasyn qalyp­tastyrýǵa úıretip kelesizder. Egemen elimizdiń jarqyn bolashaǵyna senim­men qaraýdy, jaqsy kúnderdi eseli eńbe­gi­miz­ben jaqyndatýdy biz sizderden úırenip kelemiz.

Aralaryńyzda búgingi kúnge deıin el ıgi­ligi úshin túrli áleýmettik qyzmet sala­synda eńbek etip júrgender az emes. Búgingi tańda respýblıkamyzdyń árbir onynshy turǵyny – eńbekke qabiletti jas­tan asqan adamdar. Elimizde 2 mıllıonnan astam adam egde jastaǵylar bolsa, olardyń qatarynda zeınetkerler, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, tyl eńbekkerleri, kópbalaly analar bar.

Búgin biz qarttarymyzǵa qurmet kór­setip, quttyqtaýmen birge, ardagerlerimizge jan-jaqty qoldaý men ystyq yqylasqa toly alǵys sezimin bildiremiz, ıaǵnı olar ózderine degen shynaıy qamqorlyqty sezinýi qajet. Qazaq halqynyń ulttyq mentalıtetiniń jarqyn belgisi qashanda úlkenge – qurmet, kishige izet kórsetý desek, bul ıgi dástúr laıym jalǵasyn taba bersin.

Qurmetti otandastar!

Sizderdi BUU Bas Assambleıasy qarttar kúni dep jarııalaǵan, búgingi meıirim men izgilik merekesimen shyn júrekten qut­tyqtaımyn.

Aldyńǵy býyn aǵa-apalarymyzǵa, eren eńbek úlgisin kórsetip ketken arda­ger­lerimizge osy bir qaıyrymdylyq pen danalyq kórinisi ispetti jarqyn mere­kelerińiz qutty bolsyn deımiz.

Sizder keıingi urpaqty izgilik pen meıir­bandylyqqa, Otanymyzǵa adal qyz­met etýge, aınaladaǵy adamdardyń ómir­ge, qoǵamǵa degen oń kózqarasyn qalyp­tastyrýǵa úıretip kelesizder. Egemen elimizdiń jarqyn bolashaǵyna senim­men qaraýdy, jaqsy kúnderdi eseli eńbe­gi­miz­ben jaqyndatýdy biz sizderden úırenip kelemiz.

Aralaryńyzda búgingi kúnge deıin el ıgi­ligi úshin túrli áleýmettik qyzmet sala­synda eńbek etip júrgender az emes. Búgingi tańda respýblıkamyzdyń árbir onynshy turǵyny – eńbekke qabiletti jas­tan asqan adamdar. Elimizde 2 mıllıonnan astam adam egde jastaǵylar bolsa, olardyń qatarynda zeınetkerler, Uly Otan soǵysynyń ardagerleri, tyl eńbekkerleri, kópbalaly analar bar.

Búgin biz qarttarymyzǵa qurmet kór­setip, quttyqtaýmen birge, ardagerlerimizge jan-jaqty qoldaý men ystyq yqylasqa toly alǵys sezimin bildiremiz, ıaǵnı olar ózderine degen shynaıy qamqorlyqty sezinýi qajet. Qazaq halqynyń ulttyq mentalıtetiniń jarqyn belgisi qashanda úlkenge – qurmet, kishige izet kórsetý desek, bul ıgi dástúr laıym jalǵasyn taba bersin. Ardagerlerimizdi ardaqtap, olar­dy qashanda, qamqorlyq aıasynan tys qaldyrmaý, Memleket basshysynyń sózi­men aıtqanda, «Biz ben sizdiń parasatty paryzymyz ári qasterli mindetimiz»!

Memleketimiz egde tartqan azamat­tarymyzǵa degen áleýmettik qoldaý deń­geıin kezeń-kezeńimen arttyryp otyrýdy, tipti ekonomıkalyq daǵdarys kezinde de toqtatqan emes. Osynyń aıqyn aıǵa­ǵyndaı áleýmettik qamsyzdandyrý men áleýmettik qoldaý baǵy­tyn­daǵy mem­lekettik shyǵystardyń kólemi jyldan jylǵa kóbeıip keledi.

Barlyq qazaqstandyqtardy, jumys berý­shiler­di, bıznes qurylym ókilderin, áleý­met­­tik qyzmetkerlerdi, júregi jomart izgi nıet­ti barlyq adamdardy aǵa býyn urpaq­tyń el ıgiligine qosqan eseli eńbe­gin umyt­paý­ǵa, memleketimizdiń arda­gerlerimizge degen qamqorlyǵy men qoldaýyna atsalysýǵa shaqy­ra­myn. Jalǵyzilikti jáne siz ben bizdiń qoldaýymyz­ǵa muqtaj jandardan júrek jylýyn aıamaıyq.

Aq shashty ardagerlerimiz búgingideı merekede ǵana emes, árdaıym bizdiń naza­ry­myzda bolsyn, sizderdiń olarǵa kórset­ken izgi nıe­tińiz óz balalaryńyz ben neme­relerińizden qaıta­tyny aqıqat.

Qymbatty, aǵa urpaq ardagerlerimiz, sizderdiń tolaıym eńbekterińizdiń, baı táji­rıbelerińizdiń, darqan danalyqtaryńyzdyń aldynda basymyzdy ıemiz.

Sizderge, sizderdiń otbasylaryńyz ben jaqyn týystaryńyzǵa zor densaý­lyq, berekeli uzaq ǵumyr tileımin, aınala­ńyz­daǵy jany jomart jandardyń yqylas-nıetine bólenip árqashan aramyzda júre berińizder!

T. DÚISENOVA,

Qazaqstan Respýblıkasynyń

Eńbek jáne halyqty áleýmettik

qorǵaý mınıstri

Ardagerlerdi ardaqtaı bileıik!

Qazaq qoǵamynda aqsaqaldar – eldik pen ónegeli ómir tájirıbesiniń qaınar kózi. Qazaq qoǵamynda qarttar qashanda eldi bereke-birlikke, yrys-yntymaqqa jumyldyra bilgen. Halyqtyń «Aýy­lyńda qartyń bolsa, jazylyp qoıǵan hatpen teń», «Qarııasy bar eldiń – qazy­nasy bar» degen sózderiniń mánisi – aqyldyń keni, qazynaly qarttardy qur­metteý, aqsaqaldar qaýymyn ardaqtaý.

Ejelgi Ellada elinde «Jastarǵa kórgen-bilgenin aıtpasa, aǵalardyń ózderi kináli» deıdi eken. Iаǵnı kórgen-bilgenin, aqyl-keńesin, bilim-biligin jas óskinge berip otyrý atalardyń, aǵalardyń mindeti dep eseptegen. Qaı qoǵamda da, qaı zamanda da aǵa urpaq bilim-biligin, ómirlik tájirıbesin jastarǵa berý arqyly qoǵam damyp, órkenıet jalǵasyp keledi.

Búgingi kúni elimizdiń úlken jetis­tikterge jetip, dúnıe júzine tanyl­ǵan, strategııalyq turǵydan senimdi áriptes, irgeli memleket atanýyna ardagerlerdiń sińirgen eńbegi zor. Ulaǵatty urpaq tár­bıelegen ardagerler kúni búginge deıin qoǵamdyq ómirge belsendi aralasyp, elimizdiń eleýli azamattary bolyp otyr.

Kóptegen ardagerlerimiz keshegi Uly Otan soǵysynyń qandy qyrǵynyn bastan keship, elimizdi Uly Jeńiske jetkizdi. Tylda jumys istegen analarymyz, aǵalarymyz ben apalarymyz jeńimpaz áskerdiń barlyq qajettilikterin taýyp berý jolynda jan aıamaı, kúndiz-túni eńbek etti, sonymen birge urpaq ósirdi. Búgingi táýelsiz Qazaqstan memleketiniń irgetasyn qalaý jolynda da myńdaǵan ardagerlerimiz jankeshti eńbek etip, Elbasy Nursultan Nazarbaevtyń janynda keńesshi, kómekshi bolyp júrdi. Barlyq aımaqtarda da Prezıdenttiń táýelsiz el qurý jolyndaǵy strategııalyq baǵdarlamalarynyń mańyzyn halyqqa túsindirýde, tikeleı iske asyrýda da olar aıanyp qalǵan joq. О́mirdiń barlyq salasynda eńbek etken ardagerler ózderiniń mol tájirıbesin táýelsiz Qazaqstannyń aıaǵynan nyq turýyna jumsady.

Búgingi kúni ata jasyna jetip, ardager atanyp otyrǵan qurmetti aqsaqal­dary­myz ben aq jaýlyqty analary­myz ózderiniń istegen jaqsy­lyq­tary­na oraı laıyqty syı-qurmet kórip otyr ma? О́ńirlerdegi ardagerler uıym­dary olardyń qurmetke bólenýine, qoǵamdyq ómirge belsendi aralasýlaryna qanshalyqty úles qosýda? Jer­gilik­ti bılik organdarynyń ardagerlerge degen qurmet dárejesi qandaı? Mine, biz kúni erteń-aq kelip jetetin 1 qazan – halyqaralyq Qarttar kúniniń qarsańynda osy suraqtarǵa jaýap izdeý­ge bekindik.

Árıne, ómirlik, sonyń ishinde bas­qarýshylyq tájirıbesi mol, aqylman aqsaqaldar basqaryp otyrǵan ardager­ler uıymdarynda atqarylyp jat­qan sharalar joq emes. Aqmola oblysynyń ardagerler uıymy «ardagerler uıymdaryn damytý jáne olardyń baı tájirıbeleri men ozyq úlgilerin jastarǵa úıretý» taqyrybyndaǵy memlekettik tapsyrys negizinde is-áreket qylyp jatqan jaıy bar. Osynyń ózi uıymnyń eshkimge de­meý­shilik jasa dep jalynbaı, óz kúshimen áreket etýine múmkindik berip otyrǵanyn kórsetedi. Osy oraıda Aqmola oblysynyń ıgi isterin túıindep aıtar bolsaq, Kókshetaý qalalyq ardagerler uıymynyń bastamasymen qalalyq máslıhat jergilikti bıýdjet esebinen 90 jasqa kelgen ardagerlerge – 90 myń, 100 jasaǵan ardagerlerge 100 myń teńge kóleminde qarjylaı syılyq bólý týraly sheshim shyǵardy. Bul qoldaýǵa turarlyq ıgi is. Árıne, aramyzda 90 men 100-ge jetip jatqan ardagerler kóp emes, desek te bul is olardyń jasyn syılaǵandyqtyń ozyq úlgisi desek artyq aıtqandyq emes.

Al, Qyzylorda oblystyq ardagerler keńesiniń tóraǵasy Seıilbek Shaýhamanovtyń uıytqy bolýymen byltyr osynaý ekologııalyq apat aımaǵynda tursa da júz jastan asqan 23 ardager qurmettelip, olardyń ómiri týraly «Kóp jasańyz!» atty kitap jaryqqa shyqty. Mine, osyndaı ozyq tájirıbelerdi ózge oblystar da qolǵa alsa – bul úlkenderge degen qurmettiń naqty kórinisi bolar edi.

Aqmola oblysyndaǵy ıgi dástúr Qostanaı oblysynda da bar. Memlekettik tapsyrystyń arqasynda, Uly Jeńis kúniniń qarsańynda ardagerler arasynda shahmat pen doıbydan týrnır ótkizilgeni qandaı ǵanıbet bolǵan. Aýdandar men qalalarda ótkizilgen týrnırdiń jeńimpazdary keıinnen oblys ortalyǵynda da kúsh synasyp, oǵan 50-den astam ardager qatysty. Bul is ardagerlerdiń salamatty ómir saltyn ustanýlaryna serpilis týdyrǵany anyq.      

Atyraý oblysy ardagerlerine qatysty jaqsy lebizder estip, janymyz jadyrap qaldy. Uly Otan soǵysy jyldarynda áıelder men balalardyń, ıaǵnı búgingi ardagerlerdiń kúshimen 200 shaqyrymdyq «Gýrev-Astrahan» temir joly tartylǵan eken. Oblys ákimi Baqtyqoja Izmuhambetov Uly Jeńistiń 70 jyldyǵy qarsańynda olarǵa arnap eskertkish turǵyzýǵa ýáde beripti.

Jýyrda Respýblıkalyq ardagerler uıymynyń Ortalyq keńesi Qarttar kúninde eshbir qarııa syı-qurmetten kende qalmasyn degen nıetpen «Qamtylmaǵan qalmasyn!» atty úndeý jarııalady. Keıbir qarttardyń aýyldan qalaǵa kóship kelýine nemese shetelden atamekenine qonys aýdarýyna baılanysty ardagerlerdiń bastaýysh uıymdaryna óz ýaqytynda tirkelmegendikten, olar memlekettik jáne úkimettik emes uıymdar tarapynan tıisti syı-qurmetke bólenbeı qalý jaıttary da kezdesedi. Osy rette qarttardy bóle-jarmaı, olarǵa birdeı qurmet kórsetilýi barshamyzdyń azamattyǵymyzǵa syn. Osyndaı keleńsiz jaǵdaılardy boldyrmas úshin biz «Qamtylmaǵan qalmasyn!» atty úndeýde eshqaıda tirkelmegen qarttardy esepke alyp, mamandyǵyna, istegen jumysyna sáıkes bastaýysh uıymdarǵa múshe qylyp, olardyń da mereke kúnderi quttyqtalýyn talap etken edik.

Bizdiń Qostanaıdaǵy fılıalymyz aýyldan qalaǵa kóship kelip, jabyǵyp júrgen qarttardyń basyn qosyp, olardyń qoǵamdyq ómirdiń tynys-tirshiligine etene aralasýyna jaǵdaı jasap otyr.

Ardagerler úlken qurmet, qymbat syılyq qajet etpeıdi, olar, eń bas­tysy, ózderine jyly nazar aýdarylyp, ystyq yqylas bildirilse, esimderiniń eskerilgenderine dán rıza bolary sózsiz. Respýblıkalyq ardagerler uıymy «Nur Otan» HDP-nyń «Jas Otan» Jastar qanatymen yntymaqtastyq jónindegi memorandýmǵa qol qoıǵan bolatyn. Biz osynaý iste jastar belsendiligin de tıimdi paıdalanýdy kózdep otyrmyz.

Jastarǵa patrıottyq tárbıe berý, ata-baba dástúrin urpaqqa amanat etý sııaqty ulttyq máni zor isterdi basshylyqqa alyp kóptegen oblystarda arnaıy baǵdarlamalar qabyldanǵan. Máselen, Almaty oblysynda (tóraǵasy Ardaq Sydyq) osyndaı baǵdarlama qabyldanyp, «Atadan – ulaǵat», «Ájeler – otbasynyń berekesi», «Enesi jaqsynyń shańyraǵy shaıqalmaıdy» atty forýmdar ótkizildi. Osyndaı sharalar Ońtústik Qazaqstan oblysynda da (tóraǵasy Jeńisbek Máýlenqulov) turaqty túrde ótkiziledi.

Ardagerler uıymdarynyń bel­sen­diligimen Uly Jeńistiń 70 jyl­dyǵy qarsańynda maıdangerler men tyl eńbekkerlerine jasalatyn qamqorlyqtar da eselep artyp keledi. Máselen, bıyl Mańǵystaý oblysynda (tóraǵasy Amangeldi Ǵumarov) árbir maıdangerge byltyrǵydaı 100 myń teńge emes, 200 myń teńgeden bir rettik kómek berý týraly sheshim qabyldanǵan. Sondaı-aq, barlyq óńirlerde de soǵys jáne tyl ardagerlerine saýyqtyrý shıpajaılaryna tegin joldama berý arta túsken. Qalalyq jerlerde turatyn ardagerlerdiń qoǵamdyq kólikpen tegin júrýi de kóptegen shaharlarda jaqsy jolǵa qoıylǵan. Máselen, Almaty qalalyq ardagerler uıymynyń (tóraǵasy – Erenǵaıyp Shaıhýtdınov) tabandy talap etýiniń arqasynda jasy 75-ten asqan qarııalar qoǵamdyq kólikterde tegin júretin bolǵan. Sondaı-aq, osy qalada 152 myń zeınetker qalalyq bıýdjetten járdemaqy alady. Al Aqtóbe oblysynda ardagerler kommýnaldyq tólemderden tolyq bosatylǵan. Ońtústik Qazaqstan, Soltústik Qazaqstan oblystarynda ardagerler keńesiniń uıytqy bolýymen Uly Jeńis qarsańynda ótkizilgen senbilikterden túsken qarajat tolyǵymen ardagerler uıymyna aýdarylyp, olar qarjyny túrli ıgilikti isterge jumsaǵan.

Kóptegen ardagerler uıymdary bıznes qurylymdarymen tyǵyz yntymaqtastyq ornatyp, solardyń qarajattyq demeýshiligimen túrli sharalar ótkizýde. Máselen, Astana qalalyq ardagerler uıymy «Djeı Tı Aı» kompanııasynyń qoldaýymen 15 ardagerge 2 aptalyq saýyqtyrý demalystaryn uıymdastyryp keledi. Demalys sharalarynyń arasynda sporttyq oıyndar, kompıýter úıretý, qalaǵa serýen jasaý sııaqty ister bar.

О́z tarapynan ardagerler uıymdary elde júrgizilip jatqan barlyq saıası naýqandarǵa belsene qatysyp júrgenin maqtanyshpen aıta alamyz. Jýyrda elimizde ótken jergilikti ákimderdi saılaýǵa da ardagerler uıymy belsene qatysyp, onyń saıası mánin halyqqa túsindirýde úlken eńbek etti. El úshin máni zor osy naýqandy ótkerýge men de qatysyp, respýblıkalyq qoǵamdyq komıssııasynyń tóraǵasy bolyp, saılaý naýqanyna belsene qatystym.

Jaqynda respýblıkalyq ardagerler uıymy tóraǵasynyń qatysýymen barlyq oblystardaǵy ardagerler uıymdarynda esep berý jıyndary men kezekti plenýmdar ótkizildi. Plenýmdarda kóptegen máseleler qaraldy. Sonyń ishinde, ardagerler «Qazaqstan-2050» Strategııasyn qyzý talqylaı otyryp, onyń mindetterin iske asyrýǵa ardagerler uıymynyń da múddeli bolyp otyrǵandyǵyn erekshe atap ótti. Sonymen qatar, Uly Jeńistiń 70 jyldyǵyn laıyqty merekeleý jáne oǵan daıyndyq máseleleri de pysyqtaldy.

Qoryta aıtqanda, ardagerler qaýymy elimizdiń qoǵamdyq-saıası ómirine belsene aralasýmen qatar, memlekettiń qamqorlyǵyn sezinip otyr. Osy oraıda, elimizdiń damýyna súbeli úles qosyp kele jatqan qarttarymyzdy qurmetteı bileıik degim keledi. Barlyq áriptesterim men zamandastarymdy kele jatqan tól mereke – Halyqaralyq qarttar kúnimen quttyqtaı otyryp, denderine saýlyq, otbastaryna qut-bereke tilep, ósirip otyrǵan ul-qyzdary men nemere-shóbereleriniń qyzyqtaryna bólene bersin demekpin!

О́mirzaq OZǴANBAEV,

respýblıkalyq Ardagerler

uıymy ortalyq keńesiniń tóraǵasy.

 

Qarttardyń da qatardan qalǵylary kelmeıdi

Jergilikti bılik Almatydaǵy Medeý aýdanynyń qarııalaryna jasap otyrǵan bastamasyn jalǵastyrsa

Qarttar kúnin atap ótýdegi basty maqsat – az qamtylǵan jasy kelgen adamdarǵa, jalǵyzbasty zeınetkerler men múgedekterge kóńil bólip, olarǵa materıaldyq, áleýmettik-turmystyq jáne basqa da kómek túrlerin kórsetý bolyp tabylady. Bul rette bizdiń elimizde de is-sharalar ótkizilip, túrli merekelik jobalar uıymdastyrylýda. Jýyrda qarttar kúni qarsańynda «Egemenniń» Almatydaǵy bólimshesine Almaty qalasy Bostandyq aýdany ardagerler keńesiniń sport komıssııasynyń tóraǵasy, derbes zeınetker, tyl ardageri Qabıbolla SEIITOV aqsaqal kelip, zeınetker qarttardyń salamatty ómir saltyn qalyptastyrýda týyndaıtyn qıyndyqtar men ony sheshýdiń joldary jaıly usynystaryn aıtyp, oı bólisken edi...

– Elbasy ár jylǵy Jol­daý­larynda halyqtyń qamyn oılap, bıliktegi sheneý­nik­terge jol kórsetip, olarǵa talap qoıyp kóptegen máse­leni aıqyndap berýde. Bıyl­ǵy «Qazaqstan -2050» Stra­tegııalyq Joldaýy tipti ózgeshe. Osy mańyzdy Joldaýdy ha­lyqqa túsindirip. nasıhattaýda Prezıdent Ákimshiligi res­pýb­lıkalyq aqparattyq nasıhattaý tobyn quryp, osy maqsatta Parlament depýtattary men Úkimet músheleri basynda kezek-kezek Al­matyǵa atbasyn buryp, ákimdermen, jergilikti depýtat­tarmen, bıliktegi aktıvtermen, ardagerler keńesiniń tór­aǵalary men stýdentter qaýymymen kezdesýler ótkizdi. Bir ótinishimiz, keıde osyndaı talqylaýlardan qarapaıym zeınetkerler shet qalyp qoıyp jatamyz. Qalaı desek te, bizder de osy qoǵamnyń múshesimiz, kezin­de elimiz, jerimiz úshin UOS-qa qatysyp jaýmen aıqastyq, ash-jalańash tyl­da aıanbaı eńbek ettik, ege­men Qazaqstanymyzdyń órken­deýine de úles qosyp kele­miz, qartaıǵan shaǵymyzda da qarap otyrǵanymyz joq, oqý-tárbıe oryndary­na baryp, jas urpaqty otan­súı­gish­tikke, eńbekke baýlyp júr­miz. Osyndaı nıetpen byl­tyr­ǵy jyldyń jeltoqsan aıynda ózim turatyn Bos­tan­dyq aýdanynyń sol kezdegi ákimi Z.Amanjolovaǵa usy­nys hat joldadym. Onda «aý­dandaǵy máslıhat depýtattaryn (7 adam) shaqyryńyz, aqyldasaıyq, sóıtip, Pre­zıdenttiń jańa Joldaýyn jańa tásilmen qalada birinshi bolyp nasıhattaıyq», dedim. Sóıtip, nasıhattaýdy bıl­­ıard oıynymen ushtastyrýdy usyndym. Sebebi, eski ádispen qarııalardy jınasaq, kelmeýi múmkin. Keshikpeı aýdan ákimi aýysyp, ornyna R.Asanova keldi. Hatyma jarty aıdan keıin (11.01.2013j.) ákimniń oryn­basary S.Aǵybaev «usy­ny­syńyzdy eskeremiz, máslıhat depýtattaryna jetkizemiz» dep jaýap beripti. Bul jaýap­tyń «shyǵarypsalma» eke­nin túsinip, bir aıdan soń Aǵy­baevtyń jeke qabyldaýyna barǵanymda «depýtattardy mundaı jalǵyz máselege bo­la jınaı bermeımiz, ju­mys kóp, bizderdi mazalamaı óz jumystaryńyzben aına­lys­qandaryńyz jón», dep qaljyńǵa buryp, kúlip shyǵaryp saldy. Sonda Prezıdent Joldaýyn qarııalardyń kómegimen nasıhattaý ákimder úshin mánsiz, je­ńil-jelpi másele bolǵany ma?

Sodan meniń usynysym kórshi Medeý aýdanyna jetip, tez arada aýdan ákimdigi men №30 okrýg depýtaty Serik Pirálıev (Abaı atyndaǵy Qazaq UPÝ-niń rektory) qoldaı ketti. Dereý Joldaýdy jańa tási­l­men nasıhattaýdy qalaı uıym­dastyrý qajettigi jaıly kó­mek surap, birigip jospar ja­sadyq. Sharany mamyrdyń 2-3 kúni abyroımen ótkizdik. Aýdan ákimi S.Mákejanov, ardagerler keńesiniń tóraǵasy K.Serikbaev Prezıdent Jol­daý­yna túsinikteme jasap, jeńimpazdardy marapat­tap, barlyǵyna saýlyq ti­lep, salamatty ómir saltyn qalyp­tas­tyrýdy ári qaraı jal­ǵas­tyrýdy usyndy. Sońynda qarııalar da aýdan basshylaryna alǵystaryn jaýdyryp, Elbasynyń qarııalarǵa degen qamqorlyǵyna rızashyldyǵyn bildirdi.

Sodan men de bastaǵan isim­di aıaqsyz qaldyrmaıyn degen oımen tabandylyq jasap, Al­matynyń barlyq 7 aýdanyn aralap, belsendi aqsaqaldarmen pikirleskenimde, olardyń bári de qýanyp, ıdeıamdy tolyq qoldaıtyndaryn bil­di­rip, 84 qarııa qol qoıdy. Olar­dyń ishinde UOS pen tyl ardagerleri, Qazaqstan sportynyń maıtalmandary bar. Qarııalar osy ıdeıanyń iske asýyn ózime júktegesin «Almaty aqshamy» (06.05.2013j), «Alash aınasy» (16.05.2013j.) gazetterinde osy taqyrypty kóterip, maqala jazdym. Menińshe, osy máselege qatysty joǵary bıliktegiler qozǵaý salsa, jalǵyz Almaty emes, elimizdegi barlyq qala ákimderi de qozǵalyp, óz aqsaqaldaryna Elbasynyń Joldaýyn jańa tásilmen nasıhattaǵan bolar edi.

– Saǵıdolla aǵa, Joldaýǵa sáıkes qarııalardyń salamat­ty ómir súrýi úshin taǵy da qandaı usynystaryńyz bar?

– Ár aýlada 20 sharshy metr jerdi qorshap, «Qarııalar sport alańyn» (QSA) jasap berý qajet. Olaı deıtinimiz, Elbasy óziniń Joldaýynda «Úkimet jáne jergilikti organdar deneshynyqtyrýdy, buqaralyq sportty damytý jáne tıptik jobadaǵy deneshynyqtyrý-saýyqtyrý nysandary, sonyń ishinde, aýla nysandary qurylysy boıynsha sharalar qabyldap, ony 2013 jyly bas­taý kerek» dep tapsyrǵan bolatyn. Osy oraıda qarııalar úshin ár aýladan 20 sharshy metr jerdi tormen qorshap, oryndyq, t.b. jabdyqtap, esigin qulyptap, doıby-shahmat oınaıtyn qarttardyń sport alańy jasalsa. Bul qajettikti myna jaǵdaılar dáleldeıdi. Máselen, jasy kelgen adamdar, ásirese, múgedek qarııalar alysqa uzap shyǵa almaıdy. Sol sebepti úılerinen bir-bir oryndyqtaryn arqalap shyǵyp, esik aldyna otyra qalyp shahmat-doıby oınaýǵa jınalady. Sóıtip, kez kelgen aǵashtyń túbinde kúnge kúıip, shań tozańnyń astynda otyryp ýaqyttaryn ótkizedi. Búginde bul jaǵdaı jalǵyz Almaty qarttarynyń basyndaǵy qıyn­dyq emes, elimizdiń barlyq qala­laryndaǵy salamatty ómir saltymen aınalysatyn qart­tardyń ortaq muńy, sheshýdi qajet etetin ortaq problemasy.

Jasyratyny joq, búgingi zeınetke shyqqan qarttardyń birazy jan tynyshtyǵyna jettim-aý dep dıvanda jatyp, teledıdar kórip, gazet oqyp, úıde otyryp qartaıýdy da daǵdyǵa aınaldyryp barady. Dárigerlerdiń aıtýynsha ári statıstıkaǵa súıensek az qozǵalatyndar az ómir súredi deıdi. Búgingi 100 jasaǵan qarııalar ózderiniń ómir boıy eńbek etkenin, únemi qozǵalys-qımylda bolǵanyn aıtady. Olaı bolsa, ár zeınetker shamasyna qaraı qımyl jasaıtyn sport túrin tańdap alyp, salamatty ómir saltyna kóshkeni jón. Mysaly, bizder, 20 shaqty almatylyq respýblıkalyq bılıard federasııasynyń pre­zıdenti A.Qaraneev myrza­nyń qarttarǵa degen qaıy­rym­dylyǵynyń arqasynda «Bastaý» bılıard klýbynda tegin bılıard oınaımyz. Aramyzda jasy 85-90-ǵa kelgen burynǵy ataqty balýan, boksshy, gımnast, t.b. sport sheberleri bar. Mysaly, 86 jastaǵy Evgenıı Kodıaıkın júgirýden dúnıe júzinde aldyna jan salmaǵan, 1956 jyly Melbýrn Olımpıadasyna qatyssa, 77 jastaǵy Ámın Tuıaqov – KSRO sport sheberi, jeńil atletıkadan Eýropa kýbogynyń ıegeri. Al 79 jas­taǵy О́tepqalı Quralov QazKSR-ne eńbegi sińgen jattyqtyrýshy, Qurmetti sport qaıratkeri bolsa, 83 jas­taǵy professor M.Ý.Hvan kon­kıden álem chempıony, KSRO sport sheberi, KSRO jáne Qaz.KSR-ne eńbegi siń­gen jattyqtyrýshy. Alaıda, olardyń báriniń de burynǵydaı júgirip, sekirýge múmkindik­te­ri joq, sondyqtan babymen bılıard ústelin jaǵalap júrip, eńkeıip shardy uryp qımyl jasaıdy. Birer jyldan soń olardyń da bılıard klýbyna baryp kelýi qıyn­daıdy, sol kezde olarǵa esik aldyndaǵy QSA kómekke kelmek. Sondyqtan qarııalar úshin ár aýlada shaǵyn sport alańy aýadaı qajet.

–Qarttardyń kishi spartakıadasyn jylda ótkizip turý jóninde de usynys jasaǵan ekensiz...

–Qarttardyń shamasy keletin eń yńǵaıly, qoljetimdi sport túrleri bılıard, shahmat, doıby ekenine kózimiz jetti. Olaı bolsa, egde adamdardy qyzyqtyryp, salamatty ómir saltyna beıimdeý úshin sporttyń osy 3 túrinen «Qarttardyń kishi spartakıadasyn” (QKS) qalalyq, oblystyq sport basqarmalarynyń baǵdarlamasyna engizip, jylyna eki ret (jazǵy, kúzgi) turaqty túrde Almatyda, Astanada, sondaı-aq, elimizdiń basqa da qalalarynda ótkizip turǵan jón. QKS-tiń jazǵysyn kóktem aıynda bastap, 9 mamyr – Jeńis kúni ótetin dýmanda qorytyndylap, jeńimpaz qarııalardy sol jıynda marapattasa, nur ústine nur emes pe. Mysaly, Almatynyń Bostandyq aýdany jyl saıyn Jeńis kúni qurmetine dýman ótkizedi, sol dýmanda oqýshylar arasynda ótken baıqaýlar men memleket qyzmetkerleriniń (ákimdik, salyq polısııasy, prokýratýra, t.b.) spartakıa­da­synda jeńimpazdarǵa kompıýter, teledıdar, t.b. berip jatady. Muny kórgen sol dýman­nyń negizgi ıeleri qarııalar tek alaqan soǵyp, tamsanyp otyr­ǵany. Al sol Jeńis kúngi dýmanda UOS-y men tyl arda­ger­leri qatysqan QKS-ynyń jeńimpazdary marapattalyp jatsa, dýman odan da mándileý ótetinin eshkim joqqa shyǵara qoımas.

– Ardagerlerdiń sport komıtetin qurý oı­lary­ńyzda bar kórinedi...

– Aýdan jáne qalalyq ardagerler keńesiniń janynda jalaqysyz jumys jasaı­tyn sport komıssııalary bar. Osy komıssııalarǵa qa­rııa­lar arasynda túrli jarys uıym­dastyrý úshin qarjy kerek, al qarjysymen bólisetin ardagerler keńesiniń ózi demeýshilik kómekpen kún kórýde. О́ıtkeni, bıýdjetten eshteńe bólinbeıdi. Olaı bolsa, qarajatsyz qarttar sportynyń hali múshkil.

Al qarııalardyń ózderi ár jerde oryndyǵyn arqalap júrip eshteńe sheshe almaıdy, sondyqtan, qaladaǵy sport bas­qar­masynyń janynan (ne sala­mat­ty ómir saltyn qalyp­tas­tyrý ortalyǵynan) bólim retinde «Ardagerlerdiń sport komıtetin» (ASK) quryp, olarǵa bıýdjetten aqsha bólinse durys bolar edi. Son­da­ǵy ASK-nyń mindeti: 1) aýdan­dyq, qalalyq ardagerler keńe­sindegi járdemsiz, usaq sport komıssııalarynyń basyn biriktirip, olarmen sporttyq is-sharalar uıymdastyrý; 2) QKS-ny turaqty túrde jylyna 2 ret ótkizý; 3) qaladaǵy bılik jáne qoǵamdyq uıymdarmen, kásiporyn, t.b. bıznes ókil­derimen qarym-qatynas jasaý; 4) qarttardy salamatty ómir saltyna beıimdeý; 5) túrli nasıhat jumystaryn júrgizý, t.b.

– Áńgimeńizge rahmet.

Áńgimelesken

Gúlzeınep SÁDIRQYZY,

«Egemen Qazaqstan».

Sýretti túsirgen Erlan OMAROV.