Jatyr moıny obyrynyń aldyn alady

О́tken aptada facebook-tegi resmı paraqsha arqyly oqyr­man­dar­dyń saýalyna jaýap bergen elimizdiń bas onkology, Qazaq onko­logııa jáne radıologııa ǵy­lymı-zertteý ınstıtýtynyń basqarma tóraıymy, medısına ǵy­lymynyń doktory Dılıara Qaıdarova osylaı dep habarlady. Sondyqtan adamdaǵy pa­pılloma vırýsyna (APV/VPCh) qarsy vaksınany 9-12 jastaǵy qyzdarǵa salý oń ná­tı­je beredi degendi aıtady ol. Naq­tyraq aıtqanda, Parlament Má­jilisiniń jalpy otyrysyn­da maquldanyp, Senattyń qa­ra­­ýyna usynylǵan «Halyq densaýlyǵy jáne densaýlyq saqtaý júıesi týraly» kodekste atalǵan ekpe osy jastaǵy qyz balalarǵa ata-analarynyń jazbasha kelisimimen erikti, tegin salynatyny jazylǵan. «Biz 9 jastan 12 jasqa deıin, ıaǵnı jynystyq qatynas bastalǵanǵa deıin APV-ǵa qarsy vaksınany egýdi usynamyz. О́ıtkeni bizdiń saýaldama elimizde keı qyz balasynyń 13 jastan bas­tap jynystyq ómirdi bastaıtynyn kórsetti. Vaksınany Dúnıejúzilik densaýlyq saqtaý uıymy maquldaǵan. Aýstralııa, Fınlıandııa, AQSh, Izraıl sııaqty álemniń 75 elinde qol­da­nylýda jáne bul ulttyq ımmýndaý kúntizbesine engen. Osy arqyly keıbir damyǵan elderde jatyr moıny obyry atymen joǵalǵan», deıdi bas onkolog.

Jatyr moıny qaterli isigin aldyn alýdyń eki joly bar. Onyń biri osy vaksınasııa bolsa, ekinshisi – skrınıng. Osyny aıtqan medısına ǵylymynyń doktory: «Qazaqstanda jatyr moıny obyryna skrınıng 2008 jyldan bastap júrgizilip keledi. Iаǵnı 30-dan 70 jasqa deıingi barlyq áıelder tekserýden ótýi kerek. Olar kez kel­gen ýaqytta turǵylyqty jeri boıynsha emhanaǵa baryp tegin tekserile alady. 2018 jyldan bastap Densaýlyq saq­taý mınıstrligi skrınıng ótki­zýge qosymsha qarjy bóldi. Son­dyqtan qymbatty áıel qaýymy, jy­lyna bir ret tekserilýdi umyt­­­pa­­ńyzdar», dedi.

D.Qaıdarova vaksınanyń sapasyna da kúmánmen qaraýdyń qa­jeti joqtyǵyn aıtady. «Mun­daı vaksınany Amerıka men Fransııa syndy eki el ǵana shy­ǵarady. Vırýstary bar jáne tek jatyr moıny obyryn ǵana emes, ártúrli kondılomalar, papıllomalar sııaqtylardyń aldyn alý úshin de paıdalanylady. Sondyqtan Qazaqstan bul vaksınany tek túpnusqadan satyp alatyny sózsiz. Osydan bir apta buryn biz Aýstralııa, Izraıl, Fınlıandııa jáne Reseı ǵalymdarymen vebınar ót­kiz­dik. Onda olar osy vaksı­nany uzaq ýaqyttan beri qol­da­nyp jatqanyn, jatyr moıny oby­ry­nyń tómendeýinde edáýir oń áserin bergenin aıtty», dedi ol.

APV-ny tasymaldaýshylar negizinen ul balalar. Sondyqtan ol qyzdarda jatyr moıny obyryn týdyryp qana qoımaı, erlerde jynys múshesi obyry, aınalshyq (anýs) obyry jáne aýyz qýysy obyry paıda bolady. Osyny aıtqan bas onkolog bul vaksınany uldarǵa da saldyrýdy usynatynyn jetkizdi. «Mysaly, Aýstralııada 11 jasqa deıingi qyzdardyń barlyǵy egi­le­di. Al qazir olar uldardy da vak­sınasııalaý máselesin kóterip jatyr. О́ıtkeni HPV-ny uldar qyzdarǵa juqtyrýda», deıdi Dılıara Radıkqyzy.