Munaı-gaz sektorynyń syn saǵaty

Sputnik halyqaralyq aqparattyq agenttiginiń alańynda Qazaqstannyń munaı servıstik kompanııalary odaǵynyń tóralqa tóraǵasy Rashıd Jaqsylyqov pen odaqtyń bas dırektory Nurlan Jumaǵulov osy ta­qy­ryptaǵy saýaldarǵa jaýap berdi.

Rashıd Jaqsylyqov aıtqandaı, otandyq munaı-gaz óndirisine qyzmet kórsetý salasy qazir syn saǵatty basynan ótkerip jatyr. Buryn munaı baǵasy quldyraǵan kezde elimizde jumys isteıtin kompanııalar synaqtan súrinbeı ótken. Biraq bul jolǵy daǵdarys erekshe aýyr soǵýda.

– Baǵa qyspaǵy jumysymyzdy tejep tur, bul – bir. Ekinshiden, sanıtarlyq normalardy saqtap, jumysshylardy taratpaı, óndiristi toqtatpaý kerek. Soǵan qaramastan, memlekettiń qarjy qambasyna túsim túsirýdiń amalyn qarastyryp jatyrmyz. Memleket basshysynyń sheshimimen, ekonomıkanyń salalaryn bólip-jarmaı, barlyǵyna kómektesý týraly uıǵarym jasaldy. Bizdiń salaǵa qatysty mınıstr­lik­terdiń negizgi maqsaty – túsetin salyqty neǵurlym azaıtpaý. Biraq odan basqa da máseleler bar. Qazir munaı operatorlarymen arada kelis­sóz júrgizip jatyrmyz. Maqsat – 25 jyl boıy Ulttyq qor qarajatynyń 55 paıyzyna deıin túsirgen kompa­nııalardy jáne ondaǵy jumys oryndaryn saqtap qalý. Keıbir jerlerde jalaqynyń 70 paıyzyn, keıbir jerlerde 50 paıyzyn tólesek te, jumysshylardy ázirge tarata qoıǵan joqpyz. Alaıda munyń bári qysqa merzimdi, 2-3 aıdy ǵana qamtıtyn kómek. Ári qaraı jaǵdaı ne bolmaq? Indettiń taralýy toqtap, osyǵan deıin qolǵa alynǵan jobalar jalǵasyn tapsa, onda synaqtan asa qatty qınalmaı ótemiz. Al eger indettiń ekinshi tolqyny kelse, jobalar jalǵaspasa, jaǵdaı aýyr bolatyny aıdan anyq, – deıdi ol.

Jaǵdaı aýyr bolatyny sol, III toqsanda munaı-gaz sektoryndaǵy 9 myńnan astam adam jumystan qysqarýy yqtımal. Qazirdiń ózinde Tengizchevroil Atyraýdaǵy jobalarynda jumys isteıtin 18 myń adamdy úıine qaıtarýǵa májbúr boldy. 18 myń adam tek 1 vahtada isteıtinin, olardy taǵy osynsha adam aýystyratynyn eskersek, bul kórsetkish 2 ese kóp ekeni túsinikti. Osy 36 myń adamǵa kompanııa maýsym aıynyń ortasyna deıin jalaqy tóleıdi, odan keıin ne bolary áli naqtylanbaǵan.

– Tengizchevroil, Karachaganak Petroleum Operating B.V. sııaqty iri kompanııalarmen kúndelikti dıalog quryp otyrmyz. Olar 10 kún kó­le­minde munaı-gaz salasyna qyzmet kórsetý jobalaryn kórsetedi, – dedi Rashıd Jaqsylyqov.

Odaqtyń bas dırektory Nurlan Jumaǵulovtyń aıtýynsha, pan­de­mııanyń taralýyna jol bermeý úshin vahta kezeńi 28 kúnnen 90 kúnge uzartylypty. Ken oryn­da­rynyń basynda aılap jumys isteıtinderdiń jalaqysyn 1,5-2 esege deıin ulǵaıtýǵa týra kelgen. Iаǵnı kompanııalardyń eńbekaqy tóleý qoryna úlken salmaq túsip jatyr deý­ge bolady. О́kinishke qaraı, Úki­met tarapynan fıskaldy sharalardy jeńildetýge qatysty eshqandaı qol­daý kórsetilmegen.

– Byltyr 1 100 uńǵy burǵylan­dy, bıyl bul kórsetkish áldeqaıda tómen bolady dep kútip otyrmyz. «Sa­lyq jeńildikteri jasalǵanymen, atqa­rylatyn jumys bolmasa, bul bız­neske eshqandaı paıda ákelmeıdi. «Teńiz» bolashaq damý jobalary­nan basqa bizdiń iri jobamyz joq. «Qashaǵandy» keńeıtý joba­lary áli talqylanyp jatyr, «Qara­shy­ǵanaqtaǵy» jaǵdaı da týra sol sııaqty. Bizdiń sala 2 jylda bıýdjet­ke 1 trln teńgeden astam túsim tú­sirdi. Munaı servısi kompanııalary salyq jeńildikteri jasalmasa da jumys isteýge daıyn, – deıdi Nurlan Jumaǵulov. Biraq ol úshin salany qoldaıtyn naqty sharalar kerek. Munaı servıs salasyna qazir eń keregi – kelisimsharttar men ıgeretin qarjy. Investorlar kele bastaǵannan bergi aralyqta jergilikti kompanııalar batystyń kompanııalarymen bir qatarda jumys istedi, ózara jaqsy túsinisedi. Qazaqstandyq munaı servıs kompanııalary Energetıka mınıstrliginiń bıznesmendermen birlesip eń bolmasa jyl sońyna deıin qabyldanatyn sha­ralardy aıqyndap bergenin qa­laı­dy.

Osy jıynda aıtylǵandaı, qazirgi tańda munaı servısi salasyndaǵy kompanııalardyń 50 paıyzy bankrot bolýdyń aldynda tur. Eger alpaýyt kompanııalarmen arada iri kelisimder jasalmasa, olardyń birazyna jabylý qaýpi tónedi.