Jahan janaryndaǵy Jetisý jaýharlary toqyraǵan týrıstik salany jandandyra ma?

О́ıtkeni álemde koronavırýsqa deıin týrızmnen túsetin tabys munaı men kólik óndirýden keıingi úshinshi oryn­da turǵan bolatyn. Dúnıejúzilik týrızm uıymynyń derekteri boıynsha týrızm ındýstrııasy ǵalamshardaǵy jalpy ulttyq ónimniń onnan bir bó­ligin qurap kelgen. Álemdegi ınvestısııa aınalymynyń 11 paıyzy da osy týrızmdi damytýǵa baǵyttalǵan edi. Al adamzatty jumyspen qamtý jóninen de týrızm ındýstrııasy aldyńǵy orynda, mysalǵa jyl saıyn jańadan ashylatyn on jumys ornynyń árbir toǵyzynshysy osy salaǵa tıesili-tin. Endi osy qarjy aǵynynan aıyrylý qaýpi týyp tur. Degenmen, týrızm salasy damyǵan elder áreket etip, demalys oryndaryna keletin adamdardyń qaýipsizdigin qamtýdy qolǵa alýda. Kúni keshe Túrkııa barlyq týrıstik nysandy tolyqtaı sertıfıkattaýdan ótkizetinin málimdedi. Iаǵnı memleket áýe kompanııalaryn, qonaqúılerdi, meıramhanalar men dámhanalardy tyńǵylyqty tekserýden ótkizip, ortaq sanıtarlyq talapqa baǵyndyrmaq. Sertıfıkattaýdan keıingi nátıje halyqaralyq týrıstik uıymdarǵa usynylmaq. Osylaısha Túrkııa bıligi óz elindegi týrıstik nysandardyń tıim­diligin arttyryp, demalystyń qaýipsiz ekenin dáleldeýge kiristi. О́ıt­keni túrik bıznesiniń qazynasyna túsetin tabystyń 12 paıyzy dál osy týrızm salasyna tikeleı táýeldi eken. Al koronavırýs habary shyqqaly beri bul is toqyrady deýge bolady. Túrkııa bıligi jarııalaǵan sońǵy málimet boıynsha eldegi týrıstik nysandardyń 99 paıyzy toqtap qalǵan...

Endi Qazaqstandaǵy týrızmniń damýy­na oralaıyq. Bul jerde kesimdi pikir aıtý qıyn. Sebebi otandyq týrızm salasy el ekonomıkasynyń tabysty bóligine aınalǵan joq. Biraq úmit bar. О́ıtkeni qazaq dalasynyń kóp bóligin jer jánnaty dep beker atamasa kerek. Tumsa tabıǵaty kóz jaýyn alatyn aımaq áli-aq álem týrızminiń otanyna aınalary anyq. Qazirshe jahan jurtynyń nazaryna ilingen Jetisý jaýharlary jaıynda jaǵymdy habar jetkizýmen shektele turamyz. Qazir bul ólkede týrızmniń damýy joǵary deńgeıde júrip jatyr. Ásirese álemniń demalysqa qumar qa­ýymyn tumsa tabıǵat ǵajaıybyn kózben kórýge shaqyrý isi qarqyndy. Máselen, sońǵy 3 jylda Almaty oblysy boıynsha álemdik onlaın-platformaǵa tý­rıstik lokasııany júkteý baǵytynda aýqymdy jumystar atqarylǵan eken. Atap aıtqanda, GoogleMaps, Yandex kar­talarynda jáne «TripAdison» saı­tyndaǵy Almaty oblysynyń mıkrosaıtynda óńir týraly 8 myńnan astam lokasııa paıda boldy. Sol sııaqty oblystyq týrızm basqarmasy men «Wikipedia» jalpyǵa birdeı qoljetimdi ensıklopedııasy arasynda memorandým jasalǵan. Al «YouTube» tanymal beınehostıngine qoıylǵan «KZ-daǵy demalys. Jetisýǵa saıahat» beınerolıgin tamashalaýshylar legi kóbeıip keledi.

 – Bıyl aımaqtaǵy kásipkerlerdi sıfrly quraldardy qoldanýǵa, júk­telgen málimetterdi belsendilendirý men saraptaýǵa úıretý jumystaryn qolǵa aldyq. Bul týrızmdi damytyp, odan paıda tabýǵa yntaly iskerlerdiń jumysyn jeńildetýi tıis. Sol sııaqty sáýir aıy­nyń sońynda Tuńǵysh Prezıdent – Elbasy qorynyń qoldaýymen «Most» bıznes-ınkýbatorynyń qatysýymen týrızm boıynsha «Global Online Startup Weekend: Covid-19 Edition» birinshi vırtýaldy hakaton uıymdastyrdyq. Sóıtip oblystyń týrıstik salasy UNWTO «Healing solutions for tourism challenge» jahandyq bastamasyna qosyldy. Respýblıkanyń ár túkpirinen eki júzdeı qatysýshy jobaǵa ún qatyp, kóz ilespes jyldamdyqpen ózgeretin búgingi zamanda týrızmdi damytý mindetine ortaq úles qosýǵa nıetti, – deıdi Almaty ob­lysynyń týrızm basqarmasynyń basshysy Janar Alshymbaeva.

Aıtpaqshy, oblysta ınfraqurylym­dy damytý baǵytynda atqarylǵan aýqym­dy jumystyń nátıjesinde soń­ǵy 10 jylda Jetisýǵa kelgen týrı­s­ter legi 3,5 esege ósken, sonyń ishin­de ótken 5 jylda bul kórsetkish tip­ten kóbeıipti. Derek boıynsha, osy ara­­lyqta jer jánnatyna 2 227 000 adam­nyń aıaǵy tıgen eken. Bul – óńirdegi týrızmniń órleýimen qatar enshiles sa­lany da ózimen birge órge súıreýine jol ashqany anyq. Nátıjesinde naqty tabysqa negizdelgen týrıstik klaster qalyptasty. Qyzmet kórsetý salasynyń jandanýy jumys oryndarynyń kóptep ashylýymen qatar tamaq ónerkásibi men kólik, baılanys qyzmetine de suranys týǵyzbaq. Mysalǵa, ótken jyly oblysta týrısterdi qabyldaıtyn 781 nysan jumys istegen-di. Olar 2272,3 myń adamǵa qyzmet kórsetken. Aqyly týrıstik-saýyqtyrý qyzmetteriniń kólemi 15,9 mlrd teńgeni qurapty. Al ishki týrızmge jumsalǵan qarjy 31,2 mlrd teńgege jýyq. Demalys aýma­q­tarynan týrıstik nysandardyń kóptep salynýy da ınvestorlardyń qyzyǵý­shylyǵynyń zor ekenin bildirse kerek. Máselen, sońǵy 5 jylda oblysta jalpy somasy 40,1 mlrd teńgege 196 týrıstik nysan jańadan iske qosylǵan eken. Sonyń ishinde byltyr oblystyń týrıstik kartasynda 48 sý jańa demalys orny paıda bolyp, jalpy somasy 19,3 mlrd teńge bolatyn jeke ınvestısııa tartylǵan. Bıyl 27 nysan salynyp bitýi tıis, oǵan 4,2 mlrd teńge qarjy jumsalmaq.

Jetisýdaǵy jaǵajaı týrızminiń tamyr jaıǵan tusy – Alakól jaǵalaýy. Jyl basynan beri ǵana osy aýdanda 3 jańa demalys ornynyń qury­lysy aıaqtaldy, quıylǵan ınvestısııa mólsheri 110 mln teńgeni qurady. Buıyrsa, al­daǵy jyly Alakól jaǵa­laýynda kot­tedjdi qalashyq boı kó­teredi. «Alakol Apartments» degen ataýy bar demalys kesheninde álem­niń suranysqa ıe demalys aýmaq­ta­ryn­daǵydaı jaǵdaıdyń bári jasal­maq. Munda jazǵy maýsymda jumys is­teıtin amfıteatr da salynady. Jo­ba quny 4 mlrd teńge shamasynda eken. Al taýly aımaqtaǵy týrızmniń óri­si Talǵar aýdanynda keńeıýde. Bul aýmaq­ta jurt jıi baratyn «Oıqaraǵaı – Aport» demalys orny, «Aqbulaq» taý-shańǵy kesheni tabysty týrıstik klas­ter qurap otyr. Sol sııaqty Eńbek­shiqazaq aýdanyndaǵy «Túrgen» týrıs­tik keshe­niniń aýmaǵyn keńeıtý ju­mysy qolǵa alynýda. Is nátıjeli bolsa, Túrgen shatqaly da tanymal taý ký­rorttarynyń tizimine qosylady. Taǵy bir týrıs­ter nazarynan tys qalmaı­tyn nysan Raıymbek aýdanynda salyn­baqshy. Jalpy quny 542,7 mlrd teńge bolatyn «Park Canyon» oıyn-saýyq kesheni jeke ınvestorlardyń esebinen júzege asatyn joba bolyp otyr.

Almaty oblysy