Kınonyń qudirettiligi sol, sátti somdalǵan keıipkeriń ekranda qaz-qalpynda «stop-kadr» syndy uzaq jyldar saqtalady. Nege eken, balalyq shaǵyn ańsaǵan kez kelgen eresek sonda – baqytty sátteriniń jarqyn emosııalary tańbalanǵan kınoarhıvke jıi soǵyp turýǵa asyq. О́ıtkeni dál sol álemde ol balasha qýanyp, balǵyn shaǵymen júzdese alady.
Osy bir tamasha áserdi taǵy bir márte sezinip, bala kúnimizdiń tátti estelikterin sanada qaıta jańǵyrtqymyz keldi me eken, biz de demalys kúnimizdi kınolentada qaıtalanbas beınesimen jattalǵan talanttardyń túsirilimnen keıingi taǵdyryn zerdeleýge arnadyq. «Meniń atym – Qoja», «Alpamys mektepke barady», «Súırik», «Kókserek», «Adamdar arasyndaǵy bóltirik» syndy tizbelenip kete beretin tamasha týyndylar 1 maýsym – Balalardy qorǵaý kúni qarsańynda bizdi shyn máninde balalyq shaǵymyzǵa jetelep qaıta alyp barǵandaı...
Iá, atalǵan fılmderdegi keıipkerlerdiń ishinde baspasóz betinde jıi atalyp, eske alynyp júrgeni de, taspamen birge shań basqan arhıvterde qalǵan jarqyn beıneler de barshylyq. Ekran erekshe súıgen sondaı sırek talanttyń biri – Sáken seri Júnisovtiń «Amanaı men Zamanaı» týyndysynyń jelisi negizinde túsirilgen rejısser Bolat Sháriptiń «Zaman-aı» fılmindegi Amanaı beınesi.
Esińizde me, sonda ájesine erip taý asyp, týǵan jerin ańsap, atamekenine qaıtyp kele jatatyn Amanaı esimdi súıkimdi bir bala bar edi ǵoı?!. Taspadaǵy talanttyń ekrannan tys tabıǵatyn tanyǵymyz keldi. Bir ókinishtisi, kórermender úshin ǵana emes, ata-ana, et jaqyndary sanasynda da máńgilik bala beıne keıpinde qalǵan akter Arystanmen kezdesý áserin bala akterdiń kózin kórgenderden estelik jınaýmen almastyrǵanymyz boldy... Keıipkerimizdiń mańdaıyna ýaqyt-aǵzam nebári bir múshelden asar-aspas qana dáýren beripti. Quıryqty juldyzdaı kelte qaıyrylǵan qysqa ǵumyrynda el júreginen óshpes oryn alyp úlgergen daryn jasyndaı jarq etip baryp sónipti.
Amanaı – Arystannyń ákesi – M.Áýezov atyndaǵy akademııalyq drama teatrynyń ártisi, esimi ónersúıer qaýymǵa jaqsy tanys Omar Qıqymov. Sonyń áseri bolsa kerek, jas akterdiń ónerdegi ómiri de tym erte, nebári 4 jasynda bastalypty. Taspada qalǵan jarqyn beıneni jaqynyraq tanyǵymyz kelgendegi bizdiń eń áýeli izdegenimiz de osy kisi boldy. Qarǵashynan qapyda kóz jazyp qalǵan ákeden jas sahnager jaıly suradyq.
– Tym jas, nebári on bes jasynda qaıtys boldy. Allanyń peshenesine jazǵan ǵumyry osy eken. О́mirden ótip ketkennen keıin qarasam, bálkim jastyǵym shyǵar, qasynda ákesi bola júrip adamgershilik minezderine, adamı bolmysyna kóp kóńil bóle qoımappyn. Balam baqılyq bolǵan soń kózin kórgen adamdar: «Erekshe janyp turatyn. Áı, myna bala uzaqqa barmaıdy», deýshi edik ishteı» dep aıtyp jatty. Bálkim, ol jattyń kózine anyq baıqalǵan shyǵar, meniń qaperime ondaı oı kirip te shyqpapty. Til-kóz degenniń ózi de qoımaıtyn sııaqty ǵoı...
Jańadan shańyraq kótergen kezimizde teatrǵa jaqyn jerdegi jataqhanada turdyq. Arystandy es bilip qalǵan kezinen bastap ózimmen birge jumysqa ertip kelip júrdim. Sonyń áseri bolsa kerek, teatrǵa, sahnaǵa degen mahabbaty aıryqsha edi. О́ner dese janyp túsetin. Sahnadaǵy tusaýy Shyńǵys Aıtmatovtyń «Ana – Jer-Ana» qoıylymymen kesildi. Odan keıin «Aq keme», «Medeıa», «Qan men ter», «О́ttiń, dúnıe», «Úzilgen besik jyry», «Jetinshi palata» syndy bas-aıaǵy on beske tarta spektaklde oınady. Ásirese, este erekshe qalǵany «О́ttiń, dúnıe» qoıylymyndaǵy somdaǵan obrazy boldy. Sonda anasyn jaýlar atyp tastaǵanda, qolyn qan-qan etip: «Jaýyz, óltirem!» dep umtylatyn kórinis bar. Arystannyń osy oıynyn tamashalaý úshin daıyndyq barysynda da, spektakl kezinde de teatrdyń barlyq qyzmetkerleri zalǵa keletin. Al Arystannyń ózi bolsa, qoıylym bitken soń, sahnanyń syrtynda óksip-óksip uzaq jylaıtyn. Kóńiline shyn alyp qalatyn bolýy kerek, kópke deıin óksigin basa almaýshy edi. Bala bolsa da keıipkerine degen adaldyǵy ǵoı bul, – dedi uzaq únsizdikten soń akter perzentine degen saǵynyshy – janaryna mólt etip tunǵan kóz jasyn jasyryp.
Arystannyń esimin óner áleminde máńgilik etken týyndy – «Zaman-aı» fılmindegi Amanaı beınesi desek, eshkim qarsy daý aıta qoımas. 30 balanyń ishinen tańdalyp alynǵan jas akterge bul ról úlken senimmen qatar, zor jaýapkershilik te júktedi. Rejısser Bolat Shárip túsirilim alańyndaǵy eń jas ártis jaıly bizge edáýir maǵlumat berdi: – Akter tańdaǵanda arnaıy baıqaý jarııalaǵan joqpyz, qabiletine senetin ártisterdi baıqaýsyz-aq rólge bekittik. Solardyń ishinde Omar Qıqymov degen drama teatrdyń daryndy akteri de boldy. Omardyń janynda erip kishkentaı balasy da júretin. Álgi balany kórgennen keıin basqa úmitkerge qaraı almaı qaldym. Sondaı ótkir bala eken. Muń deseń – muń, qýanysh deseń – qýanysh, úreı deseń – úreı – bári sábıdiń ottaı janǵan janarynda turdy. Til saırap tur.
Fılmde úńgirge ótetin ájesi ekeýiniń sáti bar emes pe? Sol kórinisti túsirer kezde: «Áı, myna bala bul jerdi ala alar ma eken?» – dep ishteı ózim kúdiktenip júrdim. Balanyń kózinen jas shyǵýy kerek degendeı. Men aıtpasam da sezimtal bala ózi sezip, menen: «Aǵa, myna jerde jylaıyn ba? – dep surady. Men: «Shamań kele me, jasaı alasyń ba? – dep qaıta-qaıta suraımyn. – Alańdamańyz, jasaımyn. Kamerańyzdy daıyndańyz! – dedi. Jalpy, men alǵashqy daıyndyqtan-aq túsirgendi jaqsy kóremin. Sondyqtan ony birden túsirýge daıyndadym. Alǵashqy dýblde «motor» degennen-aq bárimiz tańǵaldyq. Ájesiniń qoınyna baryp, qushaqtasyp, jylaǵanda qalaısha tebirenbessiz. Osy bir kórinistiń shynaıylyǵy sonshalyq, túsirilim tobynyń barlyǵy ań-tań boldyq ta qaldyq. Sheberlik, týma talant degen osy», dep syr bólisti rejısser.
О́kinishtisi sol – almaǵaıyp kezeńdegi aýyr taǵdyrdy sýretteıtin fılm qarjylyq qıyndyq saldarynan biraz ýaqyt keshigip baryp óndiriske jiberilgende, Arystan ajal jastyǵyna bas qoıǵan edi. Onyń móldir janary «Zaman-aı» kınosynyń túsirý alańyndaǵy taspaǵa ǵana jazylyp qalǵan. Áje Zámzágúl Sháripova men bala Arystannyń tandemine qurylǵan kórkem fılmdi kórý onyń mańdaıyna jazylmapty. 1998 jyldyń 16 mamyry kúni taǵdyry kelte taspa-ǵumyr kenetten qıyldy. Eger tiri bolsa, bıyl 37 jasqa tolar edi. Zaman-aı, deseńizshi!..